دیمیتری دروغین یکم

دیمیتری دروغین یکم
تزار
پرترهٔ «دمیتریوس امپراتور مسکووی» اثر سیمون باگوسوویت حدود سال ۱۶۰۶ میلادی
تزار تمام روسیه
سلطنت	۱۱ ژوئن [سبک قدیمی: ۱ ژوئن] ۱۶۰۵ – ۲۷ مهٔ [سبک قدیمی: ۱۷ مهٔ] ۱۶۰۶
تاج‌گذاری	۳۱ ژوئیه [سبک قدیمی: ۲۱ ژوئیهٔ] ۱۶۰۵
پیشین	فیودور دوم
جانشین	واسیلی چهارم
زاده	ناشناخته ۲۹ اوت [سبک قدیمی: ۱۹ اوت] ۱۵۸۲ (مدعی) مسکو، روسیه تزاری
درگذشته	۲۷ مهٔ [سبک قدیمی: ۱۷ مهٔ] ۱۶۰۶ (۲۳ سالگی) مسکو، روسیه تزاری
همسر(ان)	مارینا منیشخ
نام کامل به روسی: Дмитрий Иванович Рю́рик به فارسی: دیمیتری ایوانوویچ روریک (مدعی)
دودمان	روریک (مدعی) اوترِپیِف (احتمالاً)
امضاء

دیمیتری دروغین یکم^[الف] (به روسی: Лжедмитрий I) (مرگ: ۲۷ مهٔ ۱۶۰۶) پنجمین تزار تمام روسیه از سال ۱۶۰۵ تا زمان به قتل رسیدنش در سال ۱۶۰۶ میلادی بود. او نخستین و موفق‌ترین فرد از میان دیمیتری‌های دروغین بود که ادعا می‌کرد تزارویچ دیمیتری ایوانوویچ، آخرین فرزند ایوان مخوف است و با یاری لهستانی‌های خارجی و شورشیان داخلی، در زمان مشکلات بر تخت تزاری نشست.

دیمیتری دروغین یکم نخستین فرد از میان دیمیتری‌های دروغین بود. پیشینه و تبار او تا امروز مبهم مانده است. ظاهراً نام واقعی‌اش یوری یا گریگوری^[ب] و از خاندان اوترپیف بوده است. پدربزرگش بوگدان اوترپیف، یک بویار گالیسیایی و آلت دست دشمنان تزار پیشسن بوریس گودونوف (سلطنت: ۱۵۹۸–۱۶۰۵) بود.^[۱] او نخستین‌بار در حدود سال ۱۶۰۰ در سوابق تاریخی ظاهر می‌شود. چنین روایت شده که او با اطلاعات و اطمینان خود نسبت به ادعایش که همان تزارویچ دیمیتری آخرین فرزند ایوان مخوف است، پاتریارک ایوف را که رئیس کلیسای روسیه بود به شدت تحت تأثیر قرار داد.^[پ] تزار بوریس دستور داد که دیمیتری مدعی را دستگیر و بازجویی کنند؛ اما او به لیتوانی و نزد کنیاز کنستانتین اوستروگسکی در اوستروه گریخت و سپس، به خدمت یک لیتوانیایی دیگر به نام کنیاز آدام ویسنیویتسکی در آمد که تبار ادعایی دیمیتری را پذیرفت.^[۱]

نگارهٔ «سوگند دیمیتری دروغین یکم به زیگیسموند سوم برای آوردن کاتولیسیسم به روسیه» اثر نیکولای نورف در ۱۸۷۴م

دیمیتری دروغین که به لیتوانی گریخته بود، توانست بسیاری از بزرگان آن سرزمین را دربارهٔ اصالت سلطنتی خود و در نتیجه، حق خود بر تاج‌وتخت مسکووی متقاعد کند. او همچنین کوشش کرد حمایت زیگیسموند سوم پادشاه لهستان را نیز نسبت به خود جلب کند. زیگیسموند از به رسمیت شناختن او به صورت رسمی خودداری کرد؛ اما یژری منیشِک که از اشراف لهستانی بود، در حد حدس و گمان ادعای او را پذیرفت.^[۲] فراریان زیادی از مسکو (که از چنگ استبداد بوریس گودونوف گریخته بودند) نیز حقانیت دیمیتری را تصدیق کردند و او سرانجام، پس از به رسمیت شناخته شدن از سوی کلیسای رم، در رأس سپاهی از داوطلبان لهستانی-لیتوانیایی، کازاک‌ها و فراریان روس، «برای بیرون راندن گودونوف‌ها» عازم روسیه شد.^[۲]

در آغاز سال ۱۶۰۴، دیمیتری دروغین به کراکوف دعوت شد و در آنجا زیگیسموند او را به رنگونیوس نماینده پاپ، معرفی کرد. او در ۲۷ آوریل به‌طور علنی از مذهب ارتدکسی به کاتولیک گروید. در ماه اکتبر، دیمیتری دروغین وارد خاک روسیه شد و مدتی بعد، سپاه بزرگی از روسیه را در زیر دیوارهای نووهورود-سیورسکیی شکست داد. دست تقدیر با مرگ ناگهانی تزار بوریس در ۲۳ آوریل [سبک قدیمی: ۱۳ آوریل] ۱۶۰۵، آخرین مانع برای پیشرفت بیشتر دیمیتری را از میان برداشت.^[۳] با مرگ تزار، سپاه اصلی روسیه به رهبری فرمانده باسمانوف در ۱۷ مه، بدون هیچ‌گونه درگیری به مهاجمِ مدعی پیوست. بدین ترتیب در ۳۰ ژوئن، دیمیتری دروغین پیروزمندانه وارد مسکو شد و در ۳۱ ژوئیه، به دست پاتریارک جدیدی که خود منصوبش کرده بود یعنی پاتریارک ایگناتی، به عنوان تزار تمام روسیه تاج‌گذاری کرد.^[۳]

دیمیتری دروغین پس از تزار شدن، بلافاصله اقدام به معرفی مجموعه‌ای کامل از اصلاحات سیاسی و اقتصادی کرد. به نوشته رابرت بین: «از هر نظر، او باید مردی با نبوغ ذاتی و دانش فوق‌العاده بوده باشد.» تزار دیمیتری تمام تلاش خود را برای کاهش بار سرف‌های روس انجام داد و طرح اتحاد بزرگی میان قدرت‌های جهان عیسوی، شامل امپراتور مقدس روم، پاپ، جمهوری ونیز، مشترک‌المنافع لهستان-لیتوانی و کشورش روسیه را علیه عثمانی تشکیل نمود. دیمیتری دروغین در امور مذهبی مدارای شگفت‌انگیزی از خود نشان داد. او برخلاف انتظار، آلت دست لهستان و پاپ نبود و از همان ابتدا عملکردی متین و مستقل داشت.^[۳]

با این همه، تزار دیمیتری به‌طور افراطی بر اقتدار خود تأکید می‌کرد و علاقه‌اش را به تمدن غربی نشان می‌داد. او حتی علناً خود را امپراتور می‌خواند.^[ت] اگرچه عموم مردم همواره حامی دیمیتری بودند، عملرد وی بویارهای محافظه‌کار را برآشفت و مخالفانش را به توطئه‌ای تحت رهبری واسیلی شوئیسکی علیه‌اش برانگیخت. جالب آنکه واسیلی شوئیسکی چند ماه پیش از خیانت دوباره‌اش، بر ضد دیمیتری توطئه‌ای کرده بود؛ ولی دیمیتری جانش را بخشیده بود.^[۳]

عملکرد تزار دیمیتری بویارهای محافظه‌کار را برآشفت و مخالفانش را به توطئه‌ای تحت رهبری واسیلی شوئیسکی علیه‌اش برانگیخت. در ۱۸ مهٔ [سبک قدیمی: ۸ مهٔ] ۱۶۰۶، دیمیتری با مارینا منیشخ دختر یژری منیشِک که از گذشته حامی او بود، ازدواج کرد و تاج تزاریتسایی بر سرش گذاشت. همین واقعه فرصتی مناسب برای دشمنان تزار پیش آورد.^[۲] در آن روز بویارها با سوءاستفاده از خصومت روس‌ها نسبت به سربازان لهستانی که مارینا را تا مسکو همراهی کرده و در آنجا مرتکب برخی جرائم شده بودند، شهروندان را به قیام علیه «لهستانی‌های خارجی» ترغیب کردند. پس از آنکه شورش مورد نظر به پا شد، توطئه‌گران به سراغ خود دیمیتری رفتند. آنها در ۲۷ مه، به کرملین مسکو یورش بردند و او را به طرز فجیعی قتل رساندند.^[۳] حاکمان جدید، پیکر سلاخی شده دیمیتری دروغین را پس از روزها هتک حرمت در ملاء عام، در گورستانی که مخصوص افراد فروپایه بود خاک کردند؛ ولی پس از آنکه شایعات زیادی دربارهٔ زنده شدن جسدش و سایر وقایع ماورایی میان مردم چرخید، پیکر دیمیتری را از گور درآوردند، سوزاندند و سپس با ترکیب کردن خاکسترش با باروت، آن را با یک گلوله توپ به سمت لهستان-لیتوانی یعنی همان جایی که از آن آمده بود، شلیک کردند.

• دیمیتری‌های دروغین:
  • دیمیتری دروغین یکم
  • دیمیتری دروغین دوم
  • دیمیتری دروغین سوم
  • دیمیتری دروغین چهارم

یادداشت‌ها

ارجاعات

• This article incorporates text from a publication now in the public domain: Bain, Robert Nisbet (1911). "Demetrius, Pseudo-" [دیمیتری‌های دروغین]. In Chisholm, Hugh (ed.). Encyclopædia Britannica (به انگلیسی). Vol. 7 (11th ed.). Cambridge University Press.