کشتار دی ۱۴۰۴ ایران

کشتار دی ۱۴۰۴ ایران به مجموعه‌ای از گزارش‌ها دربارهٔ کشته‌شدن گستردهٔ غیرنظامیان به‌دست نیروهای امنیتی جمهوری اسلامی ایران در جریان اعتراضات دی ۱۴۰۴ ایران اشاره دارد.[۱]

بر اساس گزارش‌ها، در ۱۹ دی ۱۴۰۴ (۹ ژانویهٔ ۲۰۲۶)، علی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی، در جلسهٔ شورای عالی امنیت ملی دستور سرکوب اعتراضات «به هر وسیلهٔ لازم» را صادر کرد. به‌دنبال این دستور، نیروهای امنیتی با استفاده گسترده از سلاح گرم علیه معترضان وارد عمل شدند؛ امری که بنا بر گزارش رسانه‌های بین‌المللی به افزایش چشمگیر شمار کشته‌شدگان انجامید.[۲]

تا تاریخ ۵ بهمن ۱۴۰۴، برآوردها از شمار جان‌باختگان بسیار متفاوت بوده و ارقامی بین حدود ۳٬۴۰۰ نفر تا بیش از ۳۳٬۰۰۰ نفر را دربر گرفته است.[۱][۳][۴][۵]

شبکهٔ ایران اینترنشنال نیز تقریباً در همان بازهٔ زمانی، با استناد به اسناد و منابع خود، شمار کشته‌شدگان را بیش از ۳۶٬۵۰۰ نفر اعلام کرد.[۶]

این رویدادها از سوی برخی رسانه‌ها و نهادهای حقوق بشری به‌عنوان «بزرگ‌ترین کشتار معترضان در تاریخ معاصر ایران» توصیف شده‌اند.[۷][۸][۹][۱۰]

برخی منابع بین‌المللی نیز این کشتار را از نظر شمار قربانیان در زمرهٔ مرگبارترین سرکوب‌های دولتی علیه معترضان در دورهٔ معاصر دانسته‌اند و از آن با تعابیری چون «نسل‌کشی در تاریکی دیجیتال» یاد کرده‌اند.[۱۱][۱۲]

به‌دلیل قطع سراسری اینترنت در ایران و محدودیت شدید دسترسی به اطلاعات، آمار دقیق قربانیان این رویداد همچنان نامشخص است. سی‌بی‌اس نیوز با استناد به تصاویر منتشرشده از سردخانه‌ها و گزارش‌های میدانی، این کشتار را یکی از مرگبارترین موارد استفاده از قوهٔ قهریه علیه معترضان در تاریخ معاصر توصیف کرده است.[۱۳] برخی رسانه‌ها و تحلیل‌گران بین‌المللی با اشاره به ابعاد گسترده تلفات و استفاده از نیروی نظامی در خیابان‌ها، این رویداد را با اعتراضات میدان تیان‌آن‌من مقایسه کرده و آن را از نظر مقیاس، در میان گسترده‌ترین نمونه‌ها در جهان مدرن قرار داده‌اند.[۱۴][۱۵] سازمان عفو بین‌الملل نیز با اشاره به ابعاد گزارش‌شدهٔ این کشتار، آن را مصداق «جنایت علیه بشریت» دانسته و خواستار اقدام فوری جامعهٔ بین‌المللی شده است.[۱۶]

پیشینه

جمهوری اسلامی ایران سابقه‌ای طولانی در سرکوب خشن مخالفان بدون توجه به جان غیرنظامیان دارد. پیش از اعتراضات دی ۱۴۰۴، بیشترین آمار مرگ معترضان و اعدام‌های گستردهٔ زندانیان سیاسی در رویدادهای دوران جمهوری اسلامی شامل ۳٬۴۰۰ اعدام در جریان کشتارهای ایران در سال‌های ۱۳۶۰–۱۳۶۱[۱۷] و ۱٬۰۰۰ تا ۳۰٬۰۰۰ اعدام در سال ۱۳۶۷،[۱۸][۱۹][۲۰] ۷۲ کشتهٔ معترض در جریان اعتراضات انتخابات ریاست‌جمهوری ایران در سال ۱۳۸۸،[۲۱][۲۲] ۳۰۰ تا ۱٬۵۰۰ کشتهٔ معترض در اعتراضات ۱۳۹۸–۱۳۹۹[۲۳] و ۵۵۱ کشته در اعتراضات مهسا امینی در سال‌های ۱۴۰۱–۱۴۰۲ بوده است.[۲۴]

کشته‌شدگان اعتراضات و اعدام‌های سیاسی در جمهوری اسلامی ایران
تاریخ رویداد تخمین‌ها منابع
۱۳۶۰–۱۳۶۱ کشتارهای ۱۳۶۰–۱۳۶۱ ۳٬۴۰۰ [۱۷][۲۵]
۱۳۶۷ اعدام‌های ۱۳۶۷ ۱٬۰۰۰–۳۰٬۰۰۰ [۲۶]
۱۳۸۸ اعتراضات انتخابات ۱۳۸۸ ۷۲ [۲۲]
۱۳۹۸–۱۳۹۹ اعتراضات آبان ۱۳۹۸ ۳۰۰–۱٬۵۰۰ [۲۳][۲۷]
۱۴۰۱–۱۴۰۲ اعتراضات مهسا امینی ۵۵۱ [۲۴]
۱۴۰۴ اعتراضات دی ۱۴۰۴ ایران ۱۶٬۵۰۰ تا بیش از ۳۰٬۰۰۰ [۲۸][۲۹]

نوع جنایت

هه‌نگاو (سازمان حقوق بشری هنگاو) در ۲۳ دی ۱۴۰۴ استدلال کرد که بر اساس شواهد خود، کشتار معترضان طبق حقوق بین‌الملل عرفی و اساسنامهٔ رم جنایت علیه بشریت محسوب می‌شود، زیرا این اقدامات شامل «نیروهای دولتی، که در چارچوب یک سیاست هماهنگ، گسترده و نظام‌مندِ سرکوب عمل می‌کردند، [مرتکب] اعمالی از جمله قتل عمدیِ از پیش طراحی‌شدهٔ معترضان غیرنظامی … [و] استفادهٔ گسترده و مرگبار از زور» بوده است که منجر به «کشتار جمعی معترضان در مناطق مختلف» ایران شد؛ با ۲٬۵۰۰ قربانیِ تأییدشده توسط هه‌نگاو.[۳۰]

گزارش‌ها همچنین نشان می‌دهد که خانواده‌ها وادار شده‌اند هزینهٔ گلوله‌هایی را که بستگانشان با آن‌ها اعدام شده‌اند پرداخت کنند؛ روشی اخاذی‌گرانه که به‌طور تاریخی در دستگاه حکومت دینی نهادینه شده است.[۳۱] همچنین گزارش‌هایی وجود دارد مبنی بر اینکه برخی خانواده‌ها پس از آنکه پیکر عزیزان جان‌باخته‌شان توسط دولت در منطقه‌ای دور از محل مرگ دفن شده، نتوانسته‌اند محل دفن آنان را پیدا کنند.[۳۱] افزون بر این، گزارش شده است که رژیم پیکرها را نگه می‌دارد تا زمانی که اعضای خانواده با این روایت موافقت کنند که عزیز جان‌باخته‌شان معترض نبوده، بلکه نمایندهٔ دولت بوده است.[۳۱][۳۲]

دستور مستقیم برای تیراندازی به معترضان و کشتن معترضان بستری‌شده

منابع نزدیک به شورای عالی امنیت ملی ایران و دفتر ریاست‌جمهوری گزارش داده‌اند که کشتار معترضان با دستور مستقیم علی خامنه‌ای و با تأیید کامل مقام‌های ارشد حکومتی انجام شده است. بنا بر این گزارش‌ها، شورا مجوز تیراندازی با مهمات جنگی را صادر کرده و اجرای آن عمدتاً توسط سپاه پاسداران انقلاب اسلامی صورت گرفته است؛ اقدامی که از آن به‌عنوان عملیاتی عامدانه و سازمان‌یافته با ابعادی کم‌سابقه از نظر گستره و شدت یاد شده است.[۳۳]

در ۲۳ دی (۱۳ ژانویه) روزنامه گاردین گزارش داد که نیروهای امنیتی جمهوری اسلامی از تفنگ‌های ساچمه‌ای و سلاح‌های جنگی با مهمات واقعی[۳۴] و همچنین تیربارهای سنگین دوشکا علیه معترضان استفاده کرده‌اند.[۳۵] یک پزشک در تهران نیز گفته است که نیروهای امنیتی «برای کشتن شلیک می‌کردند».[۳۴] سخنگوی «مرکز حقوق بشر عبدالرحمن برومند» با استناد به شواهد اعلام کرد که حتی هنگام استفاده از سلاح‌های موسوم به «کم‌خطرتر»، نیروهای امنیتی عمداً سر، چشم‌ها، اندام تناسلی و اعضای حیاتی بدن معترضان را هدف قرار می‌دادند تا با مثله‌کردن و ایجاد ناتوانی دائمی موجب رعب شوند؛[۳۴] روشی که پیش‌تر در اعتراضات ۱۴۰۱ (مهسا امینی) نیز به‌کار رفته بود.[۳۴] دست‌کم یک دختر جوان از ناحیه لگن هدف گلوله قرار گرفته و در وضعیت وخیم بوده است.[۳۴] یک امدادگر در تهران نیز گزارش داده که «شلیک مستقیم به سرِ جوان‌ها و حتی به قلب‌شان» انجام شده است.[۳۶]

علاوه بر این، شهادت‌های متعددی نشان می‌دهد که نیروهای امنیتی ایران به بیمارستان‌ها یورش برده و معترضان بستری‌شده را بازداشت کرده‌اند[۳۷] و در مواردی نیز آنان را اعدام کرده‌اند.[۳۸][۳۵] به گفته نامدار بقایی یزدی، نایب‌رئیس انجمن پزشکی ایرانیان بریتانیا، در ۱۴ دی (۴ ژانویه) نیروهای امنیتی با تجهیزات کامل ضدشورش به بیمارستان امام خمینی ایلام حمله کردند، کادر درمان را با گاز اشک‌آور و ساچمه هدف قرار دادند و معترضان زخمی را بازداشت کردند؛[۳۹] حمله‌ای مشابه نیز در ۱۶ دی (۶ ژانویه) به بیمارستان سینا در تهران صورت گرفت.[۳۹] از بقایی یزدی نقل شده که گفته است: «بیمارستان‌ها دیگر در ایران حریم امن ندارند و ما به‌شدت نگران همکاران پزشکی خود هستیم که همین حالا هم در معرض خطرند.» یک پزشک از جنوب ایران نیز گزارش داد که نیروهای امنیتی معترضان بستری‌شده را «از کار انداختند»[۳۸][۳۵] و افزود: «خیلی‌ها را کشتند، خیلی‌ها را بازداشت کردند و بسیاری متواری‌اند؛ وضعیت بسیار وخیم است.»[۳۸] به گزارش روزنامه تایمز، پزشک دیگری از تهران گفته است نیروهای امنیتی «به بیمارستان‌ها رفته و پیکرهای معترضان را با زور با خود برده‌اند» و برخی مجروحان به‌دلیل ترس از بازداشت، زخم‌های خود را در خانه درمان می‌کنند و از مراجعه به بیمارستان خودداری می‌کنند.[۴۰] سازمان حقوق بشر ایران نیز گزارش داد که در رشت، نیروهای امنیتی معترضان را در بازار رشت محاصره کرده، آن را به آتش کشیده و افرادی را که قصد تسلیم یا فرار داشته‌اند کشته‌اند و هم‌زمان بازماندگان زخمی را در خیابان‌ها و بیمارستان‌ها «تمام کرده‌اند».[۳۵]

مواد شیمیایی

در ۲۷ دی (۱۷ ژانویه)، گزارش‌هایی منتشر شد که نشان می‌داد جمهوری اسلامی ایران ممکن است از مواد شیمیایی سمی علیه معترضان استفاده کرده باشد.[۴۱] تصاویر منتشرشده نیروهای امنیتی را نشان می‌داد که بر فراز خودروها با لباس‌های محافظتی ویژه مواد خطرناک (هزمت) و ماسک‌های مخصوص مواد شیمیایی دیده می‌شدند.[۴۱] بنا بر گزارش‌ها، برخی از قربانیان نه بلافاصله، بلکه چند روز پس از قرار گرفتن در معرض این مواد جان خود را از دست داده‌اند.[۴۱] گزارش‌های بعدی از ۲۸ تا ۳۰ دی (۱۸–۲۰ ژانویه) از پزشکان و شاهدان، ادعای آلودگی گلوله‌های ساچمه‌ای به مواد شیمیایی و پرتاب گازهای سمی در بیمارستان‌ها رو تأیید می‌کنند. بیل رامل، مقام سابق بریتانیایی، به نقل از نیوزویک این ادعا را بر اساس منابع کرد ایرانی معتبر دانسته است.[۴۲][۴۳]

پروپاگاندای حکومتی و ارعاب

حکومت ایران به استفاده از تصاویر اجساد معترضان در سردخانه‌ها برای تضعیف روحیه و بازدارندگی از اعتراضات آینده متهم شده است.[۴۴] خانواده‌هایی که در تلاش برای تحویل گرفتن پیکر عزیزان خود بودند، در بسیاری از موارد مجبور شده‌اند بابت گلوله‌هایی که بستگانشان را به قتل رسانده بود، هزینه پرداخت کنند.[۴۴][۴۵] گزارش‌ها حاکی از آن است که نیروهای امنیتی و اعضای سپاه پاسداران به منازل خانواده‌های معترضان کشته‌شده یورش برده و آنان را مورد ارعاب قرار داده‌اند، محدودیت‌هایی برای تحویل و دفن اجساد اعمال کرده و هشدار داده‌اند که خانواده‌ها ملزم به پرداخت هزینه خواهند بود.[۴۵][۴۶]

همچنین گزارش‌هایی منتشر شده است که نشان می‌دهد برخی خانواده‌ها پس از دفن اجساد بستگانشان توسط مقامات در مکان‌هایی دور از محل وقوع مرگ، قادر به یافتن پیکر آنان نبوده‌اند.[۴۴] گزارش‌های دیگری نیز حاکی است که مقامات تا زمانی که خانواده‌ها با روایت‌های رسمی که جان‌باختگان را حامی دولت و عضو بسیج معرفی می‌کرد ـ و نه معترض ـ موافقت نمی‌کردند، از تحویل اجساد خودداری می‌کردند.[۴۴][۴۷] امیرحسام خدایاری‌فرد، متولد ۲۰۰۴،[۴۸] در ۳۱ دسامبر ۲۰۲۵ در جریان اعتراضات شهر کوهدشت با شلیک گلوله از ناحیهٔ سر کشته شد؛ بنا بر گزارش‌ها، این شلیک پس از حرکت معترضان به‌سوی میدان امام و در جریان تیراندازی نیروهای بسیج، پلیس و مأموران امنیتی لباس‌شخصی رخ داده است.[۴۸][۴۹] او پس از انتقال به مراکز درمانی در خرم‌آباد جان باخت.[۴۹] پس از مرگ وی، رسانه‌های وابسته به حکومت مدعی شدند که خدایاری‌فرد عضو بسیج بوده و در نتیجهٔ «اقدامات خشونت‌آمیز معترضان» کشته شده است؛ ادعایی که خانوادهٔ او رد کرده و تأکید کرده‌اند وی معترض بوده است.[۴۸][۵۰] گزارش‌ها حاکی از آن است که مقاماتی از جمله فرماندار کوهدشت و نهادهای امنیتی، با اعمال فشار، تحویل پیکر او را منوط به تأیید این ادعا کرده‌اند.[۴۹]افزون بر این، گزارش شده است که تصاویر و ویدئوهای مربوط به تجمعات حامیان حکومت دستکاری شده‌اند.[۵۱][۵۲]

در پی موج گستردهٔ بازداشت‌ها هم‌زمان با اعتراضات دی ۱۴۰۴، سازمان‌ها و گروه‌های حقوق بشری گزارش داده‌اند که شماری از بازداشت‌شدگان تحت فشارهای امنیتی برای ارائهٔاعترافات اجباری قرار گرفته‌اند. بر اساس گزارش‌های منتشرشده، رسانه‌های دولتی جمهوری اسلامی ایران و برخی نهادهای وابسته ویدئوهایی از بازداشت‌شدگان منتشر کرده‌اند که در آن‌ها افراد به اتهامات مختلف اعتراف می‌کنند، اقدامی که گروه‌های حقوق بشری آن را ناشی از فشار، شکنجه یا تهدید توصیف کرده‌اند و در تضاد با اصول دادرسی عادلانه دانسته‌اند.[۵۳][۵۴][۵۵] ناظران حقوق بشر می‌گویند پخش این اعترافات در رسانهٔ دولتی یا شبکه‌های وابسته، در حالی انجام می‌شود که بسیاری از بازداشت‌شدگان امکان دسترسی به وکیل یا برگزاری دادرسی عادلانه ندارند و این اعترافات ممکن است تحت فشار یا تهدید اخذ شده باشند.[۵۶]

مداخله نیروهای شبه‌نظامی خارجی

گزارش‌هایی دربارهٔ حضور نیروهای شبه‌نظامی خارجی در سرکوب اعتراضات در ایران منتشر شده است؛ از جمله نیروهای حشد الشعبی، حزب‌الله لبنان، لشکر زینبیون پاکستان و لشکر فاطمیون افغانستان.[۵۷][۵۸][۵۹][۶۰][۶۱] طبق گزارش ایران اینترنشنال در تاریخ ۲ ژانویهٔ ۲۰۲۶، شبه‌نظامیان عراقی وابسته به ایران اقدام به جذب نیرو برای کمک به نیروهای امنیتی ایران در سرکوب اعتراضات کردند.[۵۹] در ۶ ژانویهٔ ۲۰۲۶ نیز گزارش شد که حدود ۸۰۰ نفر از اعضای گروه‌های شبه‌نظامی عراقی، از جمله کتائب حزب‌الله، حرکت النجباء، کتائب سیدالشهدا و سازمان بدر به ایران اعزام شده‌اند.[۵۹]

گزارش شده است که این نیروها از گذرگاه‌های مرزی شلمچه، چذابه و خسروی، به‌طور رسمی تحت عنوان «زیارت اماکن مقدس امام رضا در مشهد» وارد کشور شده‌اند، اما بنا بر گزارش‌ها، پیش از اعزام به مناطق مختلف برای سرکوب اعتراضات، در پایگاهی در اهواز مستقر شده بودند.[۵۹] به‌گفتهٔ ایران اینترنشنال، «دلیل این اقدام جمهوری اسلامی می‌تواند نگرانی از نافرمانی پلیس ایران در حمله به مردم عادی و بی‌سلاح، یا ناکافی بودن نیروهایش برای مهار اعتراضات در بیش از ۱۰۰ شهر باشد».[۶۲]

در ۹ ژانویهٔ ۲۰۲۶، ایالات متحده به ایران هشدار داد که از به‌کارگیری نیروهای شبه‌نظامی خارجی برای سرکوب اعتراضات خودداری کند.[۶۳] بنا بر گزارش مدیا لاین، اعضای شبه‌نظامیان شیعهٔ عراقی با دریافت ۶۰۰ دلار برای کمک به سرکوب معترضان ایرانی جذب شده‌اند و تا ۱۱ ژانویه، بیش از ۶۰ اتوبوس ـ هر یک حامل حدود ۵۰ نفر ـ از مرز ایران و عراق عبور کرده‌اند.[۶۴] در ۱۴ ژانویه، منبعی به سازمان حقوق بشر ایران اطلاع داد که نیروهای امنیتی در مناطق کُردنشین ایران در زمان کشتارها به زبان فارسی صحبت نمی‌کردند، و در کرج نیز شاهدی عینی اظهار داشت که نیروها به زبان عربی سخن می‌گفتند و با اجساد سلفی می‌گرفتند.[۶۵] در ۱۵ ژانویه، منبعی عراقی به سی‌ان‌ان گفت که «نزدیک به ۵٬۰۰۰» نفر از نیروهای شبه‌نظامی عراقی طی هفته‌های گذشته وارد ایران شده‌اند.[۶۶]

آزار و شکنجه

در ۱۵ دی ۱۴۰۴ (۵ ژانویهٔ)، غلامحسین محسنی‌اژه‌ای، رئیس قوهٔ قضاییه جمهوری اسلامی، اعلام کرد که با وجود به‌رسمیت شناختن حق تجمع، هیچ‌گونه ارفاقی در قبال «اغتشاشگران» صورت نخواهد گرفت.[۶۷][۶۸] خبرگزاری میزان، وابسته به قوهٔ قضاییه، به نقل از او نوشت: «به دادستان کل کشور و دادستان‌های سراسر کشور دستور می‌دهم مطابق قانون و با قاطعیت علیه اغتشاشگران و حامیان آنان اقدام کنند (…) و هیچ‌گونه مسامحه و اغماضی نداشته باشند»،[۶۷][۶۸] و تأکید کرد که مجازات‌ها «قاطع» و «حداکثری» خواهد بود.[۶۹] او در واکنش به محاکمات سریع و اعدام معترضان نیز در ویدئویی که از تلویزیون دولتی ایران پخش شد گفت: «اگر قرار است کاری انجام دهیم، باید همین حالا انجامش دهیم. اگر بخواهیم کاری را انجام دهیم، باید اکنون آن را انجام دهیم. اگر دیر شود، دو ماه، سه ماه بعد، تأثیر همانند امروز نخواهد داشت.»[۷۰][۷۱][۷۲]

در ۲۰ دی (۱۰ ژانویه)، علی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی، گفت مطالبات معترضان در کشور «کاملاً به‌حق» است، اما «اغتشاشگران» باید «سر جای خود نشانده شوند».[۶۷] در ۲۳ دی (۱۳ ژانویه)، در بیانیه‌ای تلویزیونی از سوی دادستانی تهران اعلام شد که شمار نامعلومی از معترضان به اتهام «محاربه» یا «جنگ با خدا»، جرمی که در ایران مجازات آن اعدام است و پیش‌تر نیز به‌طور گسترده توسط دستگاه قضایی رژیم به کار رفته، محاکمه خواهند شد.[۷۳] بنا بر گزارش خبرگزاری فعالان حقوق بشر، تا ۲۴ دی (۱۴ ژانویه) بیش از ۱۸٬۴۰۰ نفر بازداشت شده بودند.[۷۱]

به گزارش ایران اینترنشنال، در ۲۰ دی (۱۰ ژانویه) شبکهٔ وکلای «یک کلمه»، با اشاره به قطع اینترنت و انزوای معترضان از جهان خارج، از جامعهٔ بین‌المللی و قضات ایرانی خواست مانع از برگزاری دادگاه‌های نمایشی و اعدام‌های فراقضایی معترضان بر اساس دستورها علی خامنه‌ای و مقام‌های ارشد قضایی شوند.[۷۴] این شبکه در بیانیهٔ خود به دستورهای تازهٔ خامنه‌ای مبنی بر «برخورد سخت با معترضان در تجمعات اخیر» اشاره کرد و همچنین به اظهارات جداگانهٔ رئیس قوهٔ قضاییه، دادستان کل کشور و دادستان تهران پرداخت که خواستار «رسیدگی‌های فوق‌العاده، خارج از نوبت و اعمال شدیدترین مجازات‌ها» در پروندهٔ معترضان بازداشت‌شده شده بودند.[۷۴]

خشونت جنسی

در ۱۸ ژانویه، گاردین به نقل از یک گروه حقوق بشری گزارش داد که بازداشت‌شدگان در دوران بازداشت تحت شکنجه و تجاوز جنسی قرار گرفته‌اند.[۷۵] همچنین طبق گزارش ایران اینترنشنال به برخی بازداشت‌شدگان مواد شیمیایی ناشناخته تزریق شده است،[۷۶] و گزارش‌هایی از شبکهٔ حقوق بشر کردستان، یک سازمان حقوق بشری مستقر در فرانسه، که از سوی ایران اینترنشنال نقل شده است، حاکی از آن است که دو معترض در جریان ناآرامی‌های سراسری ایران در شهر کرمانشاه در دوران بازداشت مورد آزار جنسی قرار گرفته‌اند.[۷۷] یکی از این بازداشت‌شدگان فردی زیر سن قانونی بوده است. بنا بر این گزارش‌ها، مأموران امنیتی در جریان انتقال، بازداشت‌شدگان را تحت بدرفتاری جنسی قرار داده‌اند؛ از جمله ضرب‌وشتم و استفاده از باتوم از روی لباس و در ناحیهٔ مقعد.[۷۷]

در هنگام بازداشت خشونت آمیز امیرحسین قادرزاده، بازیکن ۱۹ سالهٔ باشگاه سپاهان اصفهان نیز، وی و خواهرانش که یکی از آن‌ها یک کودک ۱۴ ساله است، در رشت توسط ماموران جمهوری اسلامی مورد خشونت جنسی قرار گرفتند. نیروهای امنیتی آن‌ها را برای یافتن گلوله‌های ساچمه‌ای و «اثبات» حضور در اعتراضات برهنه کردند و مورد تحقیر و تفتیش قرار دادند.[۷۸]

اعدام‌ها

به گزارش گروه حقوق بشری هرانا (HRANA)، جمهوری اسلامی ایران در جریان اعتراضات، دست‌کم ۵۲ اعدام را در فاصلهٔ ۱۵ تا ۲۴ دی (۵ تا ۱۴ ژانویه) انجام داده است.[۷۹][۸۰]

به گزارش بی‌بی‌سی، در ۱۸ دی (۸ ژانویه)، عرفان سلطانی، صاحب یک فروشگاه پوشاک، به‌دلیل ارتباط با اعتراضات در فردیس، در منزل خود بازداشت شد. به او اجازهٔ دسترسی به وکیل داده نشد و خانواده‌اش نیز از اتهامات وارده مطلع نشدند. چند روز بعد، به سلطانی اطلاع داده شد که قرار است در ۲۴ دی (۱۴ ژانویه)، کمتر از یک هفته پس از بازداشت، اعدام شود.[۸۱]

در واکنش به اظهارات دونالد ترامپ دربارهٔ لغو احکام اعدام معترضان در ایران، علی صالحی، دادستان تهران، در ۲۷ دی ۱۴۰۴ (۱۷ ژانویه) این ادعاها را «حرف مفت و بی‌اساس» خواند و تأکید کرد که قوهٔ قضاییه هیچ‌گونه توقف یا لغو گسترده‌ای در اجرای احکام اعدام اعلام نکرده است. او افزود که پرونده‌های مرتبط با اعتراضات طبق روال قضایی در حال رسیدگی است و دستگاه قضایی با متهمان، آن‌گونه که «قانون» اقتضا می‌کند، برخورد خواهد کرد.[۸۲][۸۳][۸۴]

رفتار وحشیانه با اجساد

در تاریخ ۲۳ آذر شهروند خبرنگار و کنشگر اینترنتی وحید آنلاین در حساب تلگرام و اکس خود ویدیوها و عکسهایی از روز شنبه ۲۰ دی را به اشتراک گذاشت که اجساد پرشماری از کشته‌شدگان اعتراضات را در پزشکی قانونی کهریزک در تهران نشان می‌دهند و صدها تن از خانواده‌های سوگوار که در جستجوی عزیزان خود، شناسایی اجساد و تحویل جسد هستند.[۸۵]

در این ویدیوها اجساد صدها مرد در کاور سیاه در چند سوله و ساختمان پزشکی قانونی کهریزک و نیز محوطهٔ بیرونی بر روی زمین دیده می‌شوند که فقط بعضی از آنها شناسایی شده‌اند و برخی زخم گلوله در سر، شکم و سینهٔ خود دارند. در یکی از این ویدیوها عکس جسد و نام کشته‌شدگان بر نمایشگری دیده می‌شود که ظاهراً کامپیوتر پزشکی قانونی کهریزک است و در ویدیوی دیگری کامیونی نشان داده می‌شود که افرادی در حال تخلیه اجساد از آن هستند.[۸۶]

از نکات قابل توجه در این ویدیوها این است که اجساد زنان کشته‌شده در هیچ‌کدام از ویدیوها دیده نمی‌شوند و بر اساس اطلاعات موجود در ویدیو در سالنی جدا نگهداری می‌شوند. در بخشی از یکی از ویدیوها یکی از افراد کادر پزشکی قانونی می‌گوید که پیش از تحویل اجساد زنان رحم باید باز شود که به نظر می‌رسد روندی معمول برای صدور گواهی فوت باشد.[۸۷] بنا بر برآورد هرانا، مجموعه فعالان حقوق بشر در ایران، تنها در سردخانه کهریزک حدود ۲۵۰ پیکر وجود داشته است.[۸۸]

بر اساس گزارش‌ها و شهادت شاهدان، اجساد معترضان به شکلی غیرانسانی و تحقیرآمیز رفتار می‌شدند. جنازه‌ها از کامیون‌های یخچال‌دار روی زمین ریخته می‌شدند و اغلب روی یکدیگر انباشته می‌شدند، و خانواده‌های داغدار مجبور بودند به‌زحمت در میان آنها به دنبال عزیزان خود بگردند. برخی خانواده‌ها مجبور به پرداخت مبالغ گزاف، تا ۶۰۰۰ دلار، برای دریافت اجساد شده‌اند و بسیاری از جنازه‌ها به گورهای دسته‌جمعی منتقل شده‌اند. کارکنان قبرستان با بی‌احتیاطی و بی‌احترامی با اجساد رفتار می‌کردند، حتی کودکان در کیسه‌های کوچک بر روی دیگر جنازه‌ها پرتاب می‌شدند و گاهی زیر آنها له می‌شدند. مقامات محل دفن را کنترل می‌کردند و آیین‌های سوگواری را محدود می‌ساختند تا مانع اعتراضات شوند، و نیروهای امنیتی حتی هنگام وداع نهایی خانواده‌ها را زیر نظر داشتند.[۸۹][۹۰]

پنهان‌سازی کشتار از طریق گورهای جمعی و دفن مخفیانه

در ۲۷ ژانویه، گاردین گزارش داد که جمهوری اسلامی با استفاده از گورهای جمعی و دفن‌های مخفیانه در حال پنهان‌سازی آمار کشته‌شدگان اعتراضات است.[۹۱][۹۲]

فشار بر پزشکان و کادر درمان

در جریان اعتراضات سراسری دی ۱۴۰۴ در ایران، پزشکان، پرستاران و دیگر اعضای کادر درمان با حجم قابل توجهی از مجروحان مواجه شدند که بنا بر گزارش‌ها، آسیب‌های آنان شامل زخم‌های ناشی از گلوله جنگی، ضرب‌وجرح شدید، شکستگی استخوان، آسیب‌های ناشی از گاز اشک‌آور و در مواردی نیاز به اقدامات اورژانسی از جمله جراحی فوری و مراقبت‌های ویژه بوده است. به‌گزارش رادیو فردا، برخی از این مجروحان به‌دلیل ترس از بازداشت از مراجعه رسمی به بیمارستان‌ها خودداری می‌کردند و بخشی از درمان‌ها به‌صورت محرمانه یا خارج از روال عادی مراکز درمانی انجام می‌شد.[۹۳]

هم‌زمان با افزایش شمار مجروحان، شماری از رسانه‌ها و نهادهای حقوق بشری از اعمال فشار بر پزشکان و کادر درمان برای جلوگیری از درمان آسیب‌دیدگان اعتراضات خبر دادند. ایران‌وایر گزارش داد که نهادهای امنیتی با تماس تلفنی یا احضار حضوری، برخی پزشکان و مسئولان بیمارستان‌ها را تهدید کرده و از آنان خواسته‌اند از درمان مجروحان اعتراضات خودداری کنند یا اطلاعات مربوط به آنان را در اختیار نهادهای امنیتی قرار دهند. این رسانه هدف این اقدامات را ایجاد رعب در جامعه پزشکی و جلوگیری از انتشار اطلاعات دربارهٔ شمار و وضعیت مجروحان عنوان کرده است.[۹۴][۹۵]

خبرگزاری هرانا، وابسته به مجموعه فعالان حقوق بشر در ایران، از بازداشت شماری از پزشکان در ارتباط با اعتراضات دی ۱۴۰۴ خبر داد. از جمله، این خبرگزاری بازداشت حسین ضرابیان، پزشک متخصص در اصفهان، و همچنین اصغر شاکری، پزشک در مشهد را گزارش کرد. به‌گفته منابع هرانا و ایران‌وایر، این بازداشت‌ها در پی ارائه خدمات درمانی به مجروحان اعتراضات صورت گرفته است.[۹۶][۹۷][۹۵]

انواع و مدل سلاح‌های به‌کار رفته علیه غیرنظامیان

علاوه بر حمله به مردم و حتی کشتن آنان با باتوم و گرز، نیروهای امنیتی جمهوری اسلامی از سلاح‌های گرم نیز علیه معترضان استفاده کردند؛ امری که توسط ایران اوپن دیتا شناسایی و مستند شده است.[۹۸]

  • AK-47: تمامی نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران کلاشنیکفِ را در زرادخانهٔ خود دارند. این سلاح ریشهٔ روسی دارد، اما گزارش‌هایی از تولید داخلی آن، همچنین واردات کلاشنیکف از روسیه، وجود داشته است.[۹۸]
  • تفنگ تک‌تیرانداز SVD: تفنگ SVD به نام دراگونوف ساخت اتحاد جماهیر شوروی، یک تفنگ تک‌تیرانداز نیمه‌خودکار است که پیش‌تر در اتحاد جماهیر شوروی تولید می‌شد. این سلاح یک تفنگ تهاجمی محسوب می‌شود و از نظر عملکرد شباهت‌هایی با AK-47 دارد.[۹۸]
  • شاتگان‌های کالیبر ۱۶: شاتگان‌ها سلاح‌های گرمی بودند که بیش از همه توسط نیروهای جمهوری اسلامی برای مقابله با اعتراضات مورد استفاده قرار گرفتند.[۹۸]
  • Karatay 612 HD: ساخت ترکیه توسط شرکت Akkar Silah Sanayi.[۹۸]
  • Escort MPA-TS: شاتگان نیمه‌خودکار ساخت ساخت ترکیه توسط شرکت Hatsan
  • پرتابگرهای پرتابه: پرتابگرهای نارنجک دستی از جمله سلاح‌های کنترل جمعیت هستند که برای پرتاب کپسول‌های گاز اشک‌آور استفاده می‌شوند.[۹۸]
  • تیربار دوشکا: بر اساس گزارش‌ها، تیربار سنگین دوشکا ساخت کشور روسیه روی خودروهای نیروهای امنیتی نصب و مشاهده شده است.

آمارها از تعداد جان‌باختگان

بر اساس گزارش‌هایی، در جریان اعتراضات سراسری دی‌ماه و هم‌زمان با قطع گسترده اینترنت و محدودسازی رسانه‌ها در ایران، رویدادهایی رخ داده است که از سوی برخی منابع به‌عنوان «کشتاری کم‌سابقه» توصیف شده‌اند. این منابع، با استناد به اطلاعاتی منتسب به نهادهای امنیتی و دولتی، کادر درمان، شاهدان عینی و خانواده‌های قربانیان، مدعی‌اند که در فاصله دو شب ۱۸ و ۱۹ دی‌ماه، دست‌کم ۱۲ هزار نفر کشته شده‌اند. به‌گفته این منابع، این کشتار از نظر گستره جغرافیایی، شدت خشونت و شمار جان‌باختگان در تاریخ معاصر ایران بی‌سابقه بوده و بخش قابل توجهی از جان‌باختگان را جوانان زیر ۳۰ سال تشکیل می‌دهند. همچنین ادعا شده است که این کشتار به‌صورت سازمان‌یافته و با مشارکت نیروهای امنیتی و نظامی انجام شده است.[۹۹]

در روز پنجشنبه ۱۸ دی ۱۴۰۴، بر اساس گزارش رسانه‌ها، دست‌کم شش بیمارستان در تهران مجموعاً ۲۱۷ مرگ مرتبط با اعتراض‌ها را ثبت کردند. منابع گزارش دادند که این موارد ناشی از شلیک گلوله بوده است.[۱۰۰] همچنین اعتراضات در هر ۳۱ استان ایران گسترش یافت و میلیون‌ها نفر به خیابان‌ها آمدند. بر اساس گزارش‌ها، دست‌کم ۶۰۰۰ نفر کشته شدند و بیمارستان‌های ایران با شمار زیادی از معترضان زخمی، بسیاری با اصابت گلوله، مواجه شدند.[۱۰۱]

این رویدادها در حالی رخ داد که اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران، در اظهاراتی شلیک مستقیم به شهروندان معترض را تأیید کرد، اظهاراتی که واکنش‌ها و نگرانی‌های گسترده داخلی و بین‌المللی را نسبت به نحوه برخورد با اعتراضات و وضعیت حقوق بشر در کشور برانگیخت.[۱۰۲]

بر اساس گزارش سازمان فعالان حقوق بشر در ایران (HRAI)، حدود ۱۳۵ نفر از نیروهای امنیتی نیز تاکنون کشته شده‌اند.[۱۰۳]

در ۲۷ دی ۱۴۰۴ گزارش شد که در جریان اعتراضات حدود ۱۶٬۵۰۰ نفر کشته و بیش از ۳۳۰٬۰۰۰ نفر زخمی شده‌اند. این آمار بر اساس اطلاعات جمع‌آوری‌شده از چندین بیمارستان و بخش‌های اورژانس در نقاط مختلف کشور تهیه شده و نشان می‌دهد اکثریت قربانیان معترضانی جوان بوده‌اند که هدف گلوله‌های نیروهای امنیتی قرار گرفته‌اند.[۱۰۴]

رهبر جمهوری اسلامی، علی خامنه‌ای، اذعان کرد که «هزاران نفر» در جریان این اعتراضات کشته شده‌اند و عامل این کشتار را رئیس‌جمهور ایالات متحده دانست، و تمامی معترضان را اغتشاشگر و تروریست‌های وابسته به ایالات متحده و دولت اسرائیل دانست.[۱۰۴]

در ۵ بهمن ۱۴۰۴ روزنامه تایم گزارش داد که به گفته دو مقام ارشد وزارت بهداشت ایران، تنها در روزهای ۱۸ و ۱۹ دی‌ماه ممکن است تا ۳۰ هزار نفر در خیابان‌های ایران کشته شده باشند. بر اساس گزارشی محرمانه از داده‌های بیمارستانی که به گفته دکتر امیر پارستا، جراح چشم ایرانی–آلمانی، تا روز جمعه شمار جان‌باختگان را ۳۰٬۳۰۴ نفر ثبت کرده، این رقم هنوز شامل کشته‌شدگان ثبت‌شده در بیمارستان‌های نظامی یا مناطق خارج از دسترس تحقیق نمی‌شود و احتمالاً بسیار کمتر از واقعیت است. این گزارش تأکید می‌کند که تنها نمونه تاریخیِ قابل مقایسه از نظر ابعاد، به هولوکاست بازمی‌گردد، جایی که جوخه‌های مرگ نازی در دره‌ای موسوم به «بابی‌یار» در حومه کی‌یف، ۳۳ هزار یهودی اوکراینی را با تیراندازی اعدام کردند.[۱۰۵]

طبق گزارش مرکز حقوق بشر در ایران دست‌کم ۴۳ هزار نفر تاکنون در جریان اعتراضات توسط جمهوری اسلامی کشته شده‌اند.[۱۰۶]

روزشمار

۱۰ دی

در روز چهارم اعتراضات، سه نفر از معترضان کشته شدند - امیرحسام خدایاری‌فرد از کوهدشت، داریوش انصاری بختیاری از فولادشهر و خداداد شیروانی از مرودشت.[۱۰۷]

۱۱ دی

در روز پنجم، هفت نفر از معترضان در جریان اعتراضات کشته شدند - شایان اسدالهی، مصطفی فلاحی، وهاب موسوی، احمد جلیل، سجاد والامنش، احمدرضا امانی و احد ابراهیم‌پور عبدلی.[۱۰۸]

۱۲ دی

مراسم خاکسپاری سه تن از شهروندانی که در جریان این اعتراضات جان خود را از دست دادند، جمعه ۱۲ دی در شهرهای کوهدشت، فولادشهر و مرودشت برگزار شد. مراسم خاکسپاری امیرحسام خدایاری‌فرد، داریوش انصاری بختیاروند و خداداد شیروانی منفرد، همزمان با ادامه اعتراضات سراسری، در فضایی ملتهب و تحت فشار شدید نیروهای امنیتی و حملات مأموران برگزار شد.[۱۰۹]

جمعه ۱۲دی‌ماه ویدیویی از یک معترض (حسین ربیعی) که وسط خیابانی افتاده منتشر شد، در حالی که قفسه سینه و دست راستش متلاشی شده است. این ویدیو به سرعت در شبکه‌های اجتماعی به عنوان «معترضی که با نارنجک در قم» کشته شد، بازنشر شد.[۱۱۰]

کشته‌شدگان اعتراضات دی ۱۴۰۴ بر اساس پراکندگی جغرافیایی

۱۳ دی

در جریان اعتراضات در شهر ملکشاهی، استان ایلام، دست‌کم پنج نفر به نام‌های رضا عظیم‌زاده، فارز آقامحمدی، محمد بزونه، علی کریمی باولکی و مهدی امامی‌پور با تیراندازی نیروهای حکومتی کشته شدند. در این روز دست کم ۳۰ نفر دیگر پس از زخمی شدن به بیمارستان این شهر و همچنین بیمارستان «خمینی» ایلام منتقل شده‌اند و وضعیت تعدادی از آنان وخیم گزارش شده است.[۱۱۱][۱۱۲]

گزارشگر ویژه شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد در امور ایران از «کشته شدن هشت معترض» در جریان تظاهرات اخیر ابراز نگرانی کرده است.[۱۱۳] روابط عمومی سپاه «نبی اکرم» در استان کرمانشاه می‌گوید یک عضو بسیج در شهرستان هرسین کشته شده است.[۱۱۴]

بنابر گزارش‌ها صبح شنبه ۱۳ دی مأموران اداره اطلاعات ازنا با سه خودرو به منزل این نوجوان ۱۵ سال یورش برده و تهدید کرده‌اند که او باید بدون مراسم و اعلام عمومی دفن شود.

۱۸ دی

در جریان اعتراضات، روز پنجشنبه ۱۸ دی ۱۴۰۴، گزارش‌های رسانه‌ای حاکی از آن بود که دست‌کم شش بیمارستان در تهران مجموعاً ۲۱۷ مورد مرگ مرتبط با اعتراض‌ها را ثبت کرده‌اند. این منابع اعلام کردند که این مرگ‌ها به‌دلیل اصابت گلوله رخ داده است.[۱۱۵][۱۱۶]

۱۹ دی

بنا بر گزارش‌های منتشرشده در برخی رسانه‌ها، در ۱۹ دی ۱۴۰۴ (۹ ژانویهٔ ۲۰۲۶) جلسه‌ای در شورای عالی امنیت ملی با حضور مقامات ارشد کشور برگزار شد. به‌گفته منابع رسمی، در این جلسه بر «لزوم تفکیک میان اعتراض مسالمت‌آمیز و اقدامات خشونت‌آمیز» و نیز «برقراری امنیت عمومی و مقابله با ناامنی‌های سازمان‌یافته» تأکید شده است. مقامات جمهوری اسلامی ایران ادعاهای مطرح‌شده دربارهٔ صدور دستور «شلیک برای کشتن» یا برخورد خارج از ضوابط قانونی را رد کرده‌اند.[۱۱۷]

هم‌زمان، برخی رسانه‌های خارجی و شبکه‌های خبری فارسی‌زبان خارج از ایران گزارش‌هایی منتشر کردند که در آن‌ها رویدادهای دی‌ماه ۱۴۰۴، هم‌زمان با محدودسازی دسترسی به اینترنت، به‌عنوان سرکوب گسترده توصیف شده است. این رسانه‌ها با استناد به منابع ناشناس یا گزارش‌های میدانی ادعایی، از وقوع تلفات گسترده سخن گفتند و برخی از آن‌ها شمار کشته‌شدگان در روزهای ۱۸ و ۱۹ دی را تا هزاران نفر برآورد کردند.[۱۱۸][۱۱۹]

۲۰ دی

کشته‌ای برآورد نشد.

۲۱ دی

هم‌زمان با انتشار گزارش‌هایی دربارهٔ شمار جان‌باختگان اعتراضات پس از محدودسازی اینترنت در ۱۸ دی ۱۴۰۴، نشریهٔ آل‌مانیتور با استناد به گزارش برخی سازمان‌های حقوق بشری خارج از ایران، این رویدادها را «کشتار جمعی» توصیف کرد.[۱۲۰] در همین چارچوب، برخی فعالان حقوق بشری خارج از کشور شمار کشته‌شدگان معترض را دست‌کم ۵۳۸ نفر برآورد کردند.[۱۲۱]

سازمان هرانا نیز اعلام کرد که تا این تاریخ، ۴۸۳ کشتهٔ تأییدشده در میان معترضان، یک کشته از کارکنان دادستانی، ۴۷ کشته از نیروهای امنیتی و ۵۷۹ مورد مرگ در دست بررسی را ثبت کرده است.[۱۲۲]

در مقابل، مقامات رسمی جمهوری اسلامی ایران تأکید کردند که آمارهای منتشرشده از سوی نهادهای غیردولتی خارجی به دلیل نبود دسترسی مستقیم به داده‌های رسمی و اتکا به گزارش‌های غیرقابل راستی‌آزمایی، قابل استناد نیست.

مرکز حقوق بشر در ایران نیز تا ۲۱ دی ۱۴۰۴ شمار کشته‌شدگان معترض را ۴۹۰ نفر اعلام کرد. روزنامهٔ واشینگتن‌پست این مرکز را نهادی معرفی کرد که به گفتهٔ این روزنامه «در اعتراضات پیشین نیز برآوردهای محافظه‌کارانه ارائه داده است».[۱۲۳]

۲۲ دی

در ۲۲ دی ۱۴۰۴، مجلهٔ تایم به نقل از برآورد گروهی از دانشگاهیان و متخصصان ایرانیِ مقیم خارج از کشور گزارش داد که شمار احتمالی کل کشته‌شدگان معترض تا ۲۰ دی ۱۴۰۴ ممکن است به حدود ۶٬۰۰۰ نفر برسد. این گزارش تصریح می‌کند که این رقم شامل افرادی که به‌گفتهٔ منابع ادعایی مستقیماً به سردخانه‌ها منتقل شده‌اند، نمی‌شود.[۱۲۴]

نهادهای رسمی ایران این گزارش‌ها را فاقد پشتوانهٔ آماری معتبر دانسته و اعلام کردند که تنها مرجع رسمی اعلام آمار جان‌باختگان، سازمان پزشکی قانونی کشور است.

۲۳ دی

در ۲۳ دی ۱۴۰۴ برخی رسانه‌های خارجی گزارش‌هایی منتشر کردند که این رویدادها را از نظر ابعاد، «بزرگ‌ترین کشتار در ایران در قرن بیست‌ویکم» توصیف می‌کردند.[۷]

در همین روز، ایران اینترنشنال با استناد به منابعی منتسب به شورای عالی امنیت ملی، دفتر ریاست‌جمهوری، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در چند شهر، گزارش‌های شاهدان عینی و داده‌های مراکز درمانی، مدعی شد که در روزهای ۱۸ و ۱۹ دی ۱۴۰۴ حدود ۱۲٬۰۰۰ نفر کشته شده‌اند. همچنین شبکهٔ CBS News به نقل از گروه‌هایی در داخل ایران، شمار جان‌باختگان را دست‌کم ۱۲٬۰۰۰ و احتمالاً تا ۲۰٬۰۰۰ نفر برآورد کرد.[۷]

در مقابل، یک مقام ایرانی در گفت‌وگو با رویترز اعلام کرد که مجموع کشته‌شدگان، شامل معترضان و نیروهای امنیتی، حدود ۲٬۰۰۰ نفر بوده و مدعی شد که بخشی از این تلفات در نتیجهٔ اقدامات «گروه‌های مسلح و تروریستی» رخ داده است.[۱۲۵]

۲۴ دی

در ۲۴ دی‌ماه ۱۴۰۴، برخی رسانه‌های خارج از ایران از جمله ایران اینترنشنال گزارش دادند که مجتبی ترشیز، بازیکن پیشین تیم‌های فوتبال نساجی مازندران، تراکتور، فجر سپاسی و مس کرمان، به همراه همسرش در جریان اعتراضات جان باخته‌اند. مقامات رسمی جمهوری اسلامی ایران تاکنون جزئیات مستقلی دربارهٔ علت و نحوهٔ این حادثه منتشر نکرده‌اند.[۱۲۶]

کودکان و دانش‌آموزانِ زیرِ ۱۸ سال

در خصوص آمار کودکان و نوجوانان زیر ۱۸ سال، گزارش‌های متفاوتی از سوی سازمان‌های حقوق بشری و رسانه‌های خبری منتشر شده است. مقامات رسمی جمهوری اسلامی ایران اعلام کرده‌اند که به دلیل شرایط امنیتی و استمرار بررسی‌های قضایی، آمار نهایی هنوز به‌صورت رسمی اعلام نشده و ارقام منتشرشده از سوی منابع غیررسمی قابل تأیید نیست.

کشته‌شدگان

واکنش‌ها به کشتار

سیاسی

به دنبال کشتار بیش از ۳۵۰۰۰ تن از معترضان در اعتراضات دی ۱۴۰۴، اتحادیه اروپا در ۹ بهمن ۱۴۰۴ سپاه پاسداران انقلاب اسلامی را در فهرست سازمان‌های تروریستی قرار داد.[۱۲۷][۱۲۸][۱۲۹][۱۳۰] بریتانیا نیز به دنبال اتحادیه اروپا اعلام کرد که این کشور نیز سپاه پاسداران را به لیست سازمان‌های تروریستی اضافه خواهد کرد.[۱۳۱][۱۳۲][۱۳۳]

کشورهای اروپایی از جمله فنلاند، فرانسه، آلمان، ایتالیا، هلند، پرتغال، اسپانیا و بریتانیا، سفیران ایران را برای محکوم کردن این کشتارها احضار کردند.[۱۳۴]

مجمع عمومی سازمان ملل متحد قطعنامه‌ای را در محکومیت خشونت گسترده تصویب کرد.[۱۳۵] دبیرکل سازمان ملل، آنتونیو گوترش، اعلام کرد که از گزارش‌های مربوط به استفادهٔ بیش از حد از خشونت توسط نیروهای ایرانی «شوکه شده» و تأکید کرد که حق اعتراض باید محافظت شود.[۱۳۶]

گروه‌های حقوق بشری

عفو بین‌الملل خواستار «اقدام دیپلماتیک جهانی» برای پایان دادن به «قتل‌عام معترضان» شد.[۱۳۷][۱۳۸]

کمیسیون بین‌المللی حقوقدانان (ICJ) این کشتارها را محکوم کرد و خواستار انجام تحقیقی مستقل دربارهٔ این رویدادها شد.[۱۳۹]

فدراسیون بین‌المللی حقوق بشر (FIDH) اعلام کرد که حکومت ایران «باید در قبال این قتل‌عام‌ها پاسخگو شود».[۱۴۰]

گزارش‌های شاهدان عینی و دیگر واکنش‌های ایرانی

شاهدان عینی سرکوب را با واژه‌هایی مانند «وضعیت جنگی»، «قتل‌عام»، «حمام خون» و «آخرالزمان» توصیف کردند.[۱۴۱]

گروهی متشکل از بیش از ۹۰ چهرهٔ فرهنگی ایرانی مقیم خارج از کشور، این کشتارها را محکوم کرده و نسبت به احتمال اعدام بازداشت‌شدگان هشدار دادند.[۱۴۲]

جستارهای وابسته

یادداشت

    منابع

    1. 1 2 Correspondent, Christina Lamb, Chief Foreign (2026-01-17). "Iran report says 16,500 dead in 'genocide under digital darkness'". www.thetimes.com (به انگلیسی). Retrieved 2026-01-18.
    2. ↑ «How Iran Crushed a Citizen Uprising With Lethal Force». www.nytimes.com.
    3. ↑ Abiona، John (۲۰۲۶-۰۱-۲۵). «Death toll from Iran's brutal crackdown on protesters double to 33,000». Mail Online. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۱-۲۵.
    4. ↑ «ایران‌اینترنشنال: دست‌کم ۳۶ هزار و ۵۰۰ ایرانی در بزرگ‌ترین قتل‌عام خیابانی تاریخ کشته شدند». www.iranintl.com. ۲۰۲۶-۰۱-۲۵. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۱-۲۵.
    5. ↑ کریستینا لمب (۲۸ دی ۱۴۰۴). «نسل‌کُشی زیر تاریکی دیجیتال؛ ساندی تایمز به نقل از منابعی درون ایران از کشته شدن ۱۶ هزار و ۵۰۰ معترض خبر داد». ترجمه: کیهان لندن. منبع: ساندی تایمز. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۱-۱۸.
    6. ↑ Board, Iran International's Editorial (2026-01-25). "Over 36,500 killed in Iran's deadliest massacre, documents reveal". www.iranintl.com (به انگلیسی). Retrieved 2026-01-26.
    7. 1 2 3 Tucker Reals; Elizabeth Palmer; Ramy Inocencio; Joanne Stocker (13 January 2026), Over 12,000 feared dead after Iran protests, as video shows bodies lined up at morgue, CBS, Wikidata Q137777642, archived
    8. ↑ «بیانیه شورای سردبیری ایران‌اینترنشنال: کشتار ۱۲ هزار شهروند ایرانی در سکوت دفن نخواهد شد». www.iranintl.com. ۲۰۲۶-۰۱-۱۳. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۱-۱۳.
    9. ↑ Mass killings reported as security forces use live fire on Iran protesters". Iran International. 10 January 2026
    10. ↑ Kay Armin Serjoie, Roxana Saberi, and Fatemeh Jamalpour. "Iran Protest Death Toll Could Top 30,000: Local Officials" (به انگلیسی). Retrieved 2026-01-25.{{cite news}}: نگهداری یادکرد:نام‌های متعدد:فهرست نویسندگان (link)
    11. ↑ Correspondent, Christina Lamb, Chief Foreign (2026-01-17). "Iran report says 16,500 dead in 'genocide under digital darkness'". www.thetimes.com (به انگلیسی). Retrieved 2026-01-22.
    12. ↑ CBS News (January 13, 2026). "Iran's bloody crackdown could be deadliest in modern history; Death toll feared to exceed 12,000" (به انگلیسی).
    13. ↑ CBS News (January 13, 2026). "Iran's bloody crackdown could be deadliest in modern history; Death toll feared to exceed 12,000" (به انگلیسی).
    14. ↑ "Iran's Bloodshed: A Modern-Day Tiananmen?". نیویورک تایمز (به انگلیسی). ۲۰ ژانویه ۲۰۲۶. {{cite news}}: |نام= missing |نام= (help); Unknown parameter |نام‌خانوادگی= ignored (help)
    15. ↑ «The Scale of Iran's Crackdown and the Echoes of History». سی‌ان‌ان. ۲۲ ژانویه ۲۰۲۶. دریافت‌شده در ۸ بهمن ۱۴۰۴.
    16. ↑ Amnesty International (January 14, 2026). "Iran: Massacre of protesters demands global diplomatic action to signal end of impunity" (به انگلیسی).
    17. 1 2 Nasiri, Shahin; Faghfouri Azar, Leila (28 July 2022). "Investigating the 1981 Massacre in Iran: On the Law-Constituting Force of Violence". Journal of Genocide Research. 26 (2): 164–187.
    18. ↑ Ehteshami, Anoushiravan (2017). Iran: Stuck in Transition (The Contemporary Middle East). Routledge. p. 108. ISBN 9781351985451. It is estimated that as many as 30,000 individuals may have been executed at that time, in response to a religious edict issued by Ayatollah Khomeini that there was no room for apostates in his Islamic republic. Ayatollah Montazeri also alluded to this tragedy in his memoirs (published in 2001) and the Iran Human Rights Documentation Center's detailed report on the executions notes that estimates of those killed range from 1,000 to 30,000. See IHRDC, Deadly Fatwa: Iran's 1988 Prison Massacre (New Haven, CT: IHRDC, 2009). The insider's account is provided by Ayatollah Hossein-Ali Montazeri, Khatirat-i Ayatollah Montazeri, Majmu'iyyih Payvastha va Dastnivisha [Memoir of Ayatollah Montazeri, the Collection of Appendices and Handwritten Notes] (2001).
    19. ↑ https://www.amnesty.org/download/Documents/MDE1394212018ENGLISH.PDF
    20. ↑ "Deadly Fatwa: Iran's 1988 Prison Massacre" (PDF). Iran Human Rights Documentation Center. 2009. The exact number of prisoners executed is not known. In February 1989, Ali Akbar Hashemi Rafsanjani, then-President of Iran, is reported to have claimed that "in the past few months," fewer than 1,000 political prisoners were executed. In 1990, Amnesty International acknowledged that it did not know the full extent of the executions but estimated that 2,000 prisoners had been killed. Ayatollah Montazeri, in his memoirs, estimated that 2,800 or 3,800 supporters of Mojahedin-e Khalq (Mojahedin) were executed. He also reported that there were about 500 nonreligious political prisoners. The Mojahedin has used the figure 30,000, and has published the names of 3,208 Mojahedin supporters who were executed that summer. In 1989, it reported to the United Nations Working Group on Enforced or Involuntary Disappearances that 1,300 prisoners were executed in August 1988. Nima Parvaresh, a leftist and survivor, estimates that 4,500 to 5,000 prisoners were executed that summer.
    21. ↑ BBCPersianTV (8 June 2012). "BBCPersian: The cases of the victims of the 2009 election"
    22. 1 2 MUHAMMAD SAHIMI (2010-06-19). "Martyrs of the Green Movement". PBS (به انگلیسی). Retrieved 2026-01-26.
    23. 1 2 "At least 23 children in Iran killed by security forces in November protests". Amnesty International (به انگلیسی). 2020-03-04. Retrieved 2026-01-26.
    24. 1 2 "One Year Protest Report: At Least 551 Killed and 22 Suspicious Deaths". iranhr.net (به انگلیسی). Retrieved 2026-01-26.
    25. ↑ "Rastyad: online database concerning the 1981 Massacre in Iran". Rastyad.com.
    26. ↑ "Deadly Fatwa: Iran's 1988 Prison Massacre" (PDF). مرکز اسناد حقوق بشر ایران.
    27. ↑ "Special Report: Iran's leader ordered crackdown on unrest – 'Do whatever it takes to end it'". رویترز. 23 December 2019.
    28. ↑ Lamb, Christina (2026-01-17). "Iran report says 16,500 dead in 'genocide under digital darkness'". The Times and The Sunday Times. Retrieved 2026-01-21.
    29. ↑ Parker, Nick; Miller, Will (2026-01-20). "Fears Iran crackdown could be a GENOCIDE as 20,000 dead, new report claims". The US Sun. Retrieved 2026-01-21.
    30. ↑ https://hengaw.net/en/statements/2026/01/article-2
    31. 1 2 3 https://www.abc.net.au/news/2026-01-13/iran-protest-deaths-regime-conditions-releasing-bodies/106220598
    32. ↑ 161385360554578 (۲۰۲۶-۰۱-۲۱). «Fears of mass graves in Iran as brutes go door-to-door looking for wounded protesters to round up amid 'genocide'» (به انگلیسی). دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۱-۲۵.
    33. ↑ "Khamenei ordered killings with approval of top state bodies, sources say". www.iranintl.com (به انگلیسی). 2026-01-13. Retrieved 2026-01-18.
    34. 1 2 3 4 5 Parent، Deepa؛ Christou، William (۲۰۲۶-۰۱-۱۳). «Hundreds of gunshot eye injuries found in one Iranian hospital amid brutal crackdown on protests» (به انگلیسی). The Guardian. شاپا 0261-3077. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۱-۱۸.
    35. 1 2 3 4 "At Least 3,428 Protesters Killed in Iran; Serious Risk of Protester Executions". iranhr.net (به انگلیسی). Retrieved 2026-01-18.
    36. ↑ «Iran medics describe hospitals overwhelmed with dead and injured protesters». www.bbc.com (به انگلیسی). ۲۰۲۶-۰۱-۱۰. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۱-۱۸.
    37. ↑ «Iranian doctors: Authorities are deliberately blinding protesters». en.vijesti.me.
    38. 1 2 3 "Iranian Doctor Says Security Forces 'Shooting Inside' Hospitals" (به انگلیسی). 2026-01-13. Retrieved 2026-01-18.
    39. 1 2 Howard, Sally (2026-01-13). "Iran: Doctors come under attack as hospitals "overwhelmed"". BMJ (به انگلیسی). 392: s70. doi:10.1136/bmj.s70. ISSN 1756-1833. PMID 41529901. {{cite journal}}: Check |pmid= value (help)
    40. ↑ Saberi, Fatemeh Jamalpour | Roxana (2026-01-10). "The chaos and horror inside Iran's overwhelmed hospitals". www.thetimes.com (به انگلیسی). Retrieved 2026-01-18.
    41. 1 2 3 "Iran may have used 'toxic chemicals' in protest crackdown - Newsweek". www.iranintl.com (به انگلیسی). 2026-01-17. Retrieved 2026-01-18.
    42. ↑ «Iran May Have Used 'Toxic Chemical Substance' on Protesters: Ex-Official».
    43. ↑ «Former UK lawmaker alleges possible use of toxic chemicals in Iran's deadliest protest crackdown».
    44. 1 2 3 4 "Why Iran watchers are sceptical of videos from outside a Tehran morgue" (به انگلیسی). ABC News. 12 January 2026. Retrieved 14 January 2026.
    45. 1 2 "Guards forces raid homes of families of slain Iran protesters". Iran International. 14 January 2026.
    46. ↑ Negahdari, Soroush; Habibiazad, Ghoncheh (January 28, 2026). "'We all know someone who was killed' - Iran protesters tell BBC of brutal crackdown". BBC. Retrieved January 28, 2026.
    47. ↑ Sohrabi, Arash (15 January 2026). "Pay for bullets: How Iran pressures families after killing protesters". Iran International.
    48. 1 2 3 Aida Ghajar (‏۵ ژانویه ۲۰۲۶‏), The Islamic Republic Is Lying – Amir-Hesam Khodayari Was a Protester, Not a Basiji (به انگلیسی), ایران‌وایر, Wikidata Q137706810, archived from the original on 5 January 2026 {{citation}}: Check date values in: |publication-date= (help)نگهداری CS1: نقطه‌گذاری اضافه (link)
    49. 1 2 3 Hengaw: Iran kills protester Amirhesam Khodayarifard as state media promote 'Basij' claim (به انگلیسی), هه‌نگاو, ‏۱ ژانویه ۲۰۲۶‏, Wikidata Q137655437, archived from the original on 1 January 2026 {{citation}}: Check date values in: |publication-date= (help)نگهداری CS1: نقطه‌گذاری اضافه (link)
    50. ↑ "Iran protests: What is driving the unrest?". میدل ایست آی (به انگلیسی). ‏۳ ژانویه ۲۰۲۶‏. Wikidata Q137717230. Archived from the original on 3 January 2026. {{cite journal}}: Check date values in: |publication-date= (help)نگهداری CS1: نقطه‌گذاری اضافه (link)
    51. ↑ "Iran state media rally video draws online doubts as users flag altered footage". Iran International. 13 January 2026.
    52. ↑ "Truth or Fake - Iran protests: AI and dated photos mislead about pro-regime rallies" (به انگلیسی). France 24. 2026-01-14. Retrieved 2026-01-15.
    53. ↑ «Iran: Mass Violent Arrests, Forced Confessions, Lawyers Blocked ...». Center for Human Rights in Iran. دریافت‌شده در ۳۱ ژانویهٔ ۲۰۲۶.
    54. ↑ «After Protests, Iran Arrests Thousands and Airs Forced Confessions». IranWire (English). دریافت‌شده در ۳۱ ژانویهٔ ۲۰۲۶.
    55. ↑ "Day Twenty-Two of the Protests: The Scale of the Killings Grows as the Internet Shutdown Continues". HRANA. 18 January 2026. Retrieved 18 January 2026.
    56. ↑ «Iran: Mass Violent Arrests, Forced Confessions, Lawyers Blocked ...». Center for Human Rights in Iran. دریافت‌شده در ۳۱ ژانویهٔ ۲۰۲۶.
    57. ↑ "What Does Iran's Use of Iraqis and Afghans to Suppress Protests Mean?". Middle East Forum. Middle East Forum. 3 January 2026.
    58. ↑ "Iran using Iraqi militias to help crush protests, sources say". Iran International.
    59. 1 2 3 4 "تاکنون حدود ۸۰۰ نفر از شبه‌نظامیان شیعه عراقی برای سرکوب مردم به ایران اعزام شده‌اند | ایران اینترنشنال". Iran International. 7 January 2026.
    60. ↑ Lachter, Efrat (8 January 2026). "Iran regime said to unleash Hezbollah and Iraqi militias as uprising spreads". Fox News.
    61. ↑ "IRGC Quds Force, foreign militia played key role in Iran killings, sources say". Iran International.
    62. ↑ "Exclusive – Iran Reportedly Brings Iraqi Allies To Crack Down On Protests" (به انگلیسی). Iran International. 1 November 2022. Retrieved 7 January 2026.
    63. ↑ "Live – Exiled prince pushes for general strike, escalation of street protests" (به انگلیسی). Iran International. 10 January 2026. Retrieved 10 January 2026.
    64. ↑ Hussain, Ali (13 January 2026). "For $600, Iraqi Militia Members Were Recruited To Suppress Iranian Protests, Mother of Recruit Tells TML" (به انگلیسی). The Media Line. Retrieved 14 January 2026.
    65. ↑ "At Least 3,428 Protesters Killed in Iran; Serious Risk of Protester Executions". Iran Human Rights. Retrieved 15 January 2026.
    66. ↑ Bell, Melissa; Tawfeeq, Mohammed. "Iraqi militias have joined the Iranian regime's crackdown, security sources say". CNN. Retrieved 16 Jan 2026.
    67. 1 2 3 "Iran says no leniency for 'rioters' as protests persist" (به انگلیسی). 2026-01-05. Retrieved 2026-01-18.
    68. 1 2 "Iran will 'show no leniency' to 'rioters', says judiciary chief". The New Region (به انگلیسی). Retrieved 2026-01-18.
    69. ↑ News, A. B. C. "Iran judiciary chief vows there will be 'decisive' punishment for protesters". ABC News (به انگلیسی). Retrieved 2026-01-18. {{cite web}}: |نام خانوادگی= has generic name (help)
    70. ↑ روزنامه ۸صبح (۲۰۲۶-۰۱-۱۴). «رئیس قوه قضاییه ایران: معترضان بازداشت‌شده باید به‌زودی اعدام شوند». روزنامه ۸صبح. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۱-۱۸.
    71. 1 2 Gambrell، -Jon؛ Gambrell، Associated Press Jon؛ Gambrell، Associated Press Jon؛ Gulf، the news director for the؛ Press، Iran for The Associated؛ countries، has reported from each of the Gulf Cooperation Council؛ Iran؛ in 2006، other locations across the world since joining the AP (۲۰۲۶-۰۱-۱۴). «Iran signals it will hold fast trials and executions for protesters». PBS News (به انگلیسی). دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۱-۱۸.
    72. ↑ «بی‌خبری از سرنوشت عرفان سلطانی؛ بازداشت‌شدگان از تماس با خانواده و داشتن وکیل محروم هستند». www.iranintl.com. ۲۰۲۶-۰۱-۱۴. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۱-۱۸.
    73. ↑ "Iran threatens death penalty for 'rioters' as concern grows for protester". France 24 (به انگلیسی). 2026-01-13. Retrieved 2026-01-18.
    74. 1 2 «جمعی از وکلای حقوق‌بشری دربارهٔ خطر اعدام معترضان به جامعه جهانی هشدار دادند». www.iranintl.com. ۲۰۲۶-۰۱-۱۱. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۱-۱۸.
    75. ↑ Parent, Deepa (19 January 2026). "Teenager among Iranian protesters sexually assaulted in custody, rights group says". The Guardian.
    76. ↑ "Detained protesters injected with unknown substances in Iran jail".
    77. 1 2 "Two Iranian protesters sexually assaulted in custody - report". iranintl.com. 2026-01-19. Retrieved 2026-01-19.
    78. ↑ «وزارت خارجه آمریکا: امیرحسین قادرزاده و شروین باقریان جبلی با خطر اعدام روبرو هستند». iranwire. ۲۰۲۶-۰۱-۲۹. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۱-۳۰.
    79. ↑ "Iran carried out at least 52 executions during protests, rights group says". www.iranintl.com (به انگلیسی). 2026-01-16. Retrieved 2026-01-18.
    80. ↑ .، . (۲۰۲۶-۰۱-۱۶). «Execution of at Least 52 Prisoners in Iran on Murder and Drug-Related Charges - Hrana» (به انگلیسی). Hrana. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۱-۱۸.
    81. ↑ «Erfan Soltani: Iran denies plan to execute detained protester». www.bbc.com (به انگلیسی). ۲۰۲۶-۰۱-۱۵. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۱-۱۸.
    82. ↑ «دادستان تهران: اظهارات ترامپ دربارهٔ اعدام نشدن معترضان «حرف مفت» است». iranwire.com. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۱-۱۸.
    83. ↑ «گذشت ۲۱ روز از آغاز اعتراض‌ها در ایران؛ دادستان تهران دربارهٔ لغو اعدام‌ها: ترامپ حرف مفت زیاد می‌زند». euronews. ۲۰۲۶-۰۱-۱۷. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۱-۱۸.
    84. ↑ «واکنش دادستان تهران به رئیس‌جمهور آمریکا: ترامپ حرف مفت می‌زند، برخورد ما قاطع خواهد بود». www.iranintl.com. ۲۰۲۶-۰۱-۱۷. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۱-۱۸.
    85. ↑ "Video of body bags at one Iranian morgue shows scale of Iran crackdown". nbcnews (به انگلیسی). 2026-01-12. Retrieved 2026-01-16.
    86. ↑ «اعتراضات سراسری ایران - دی ۱۴۰۴: اجساد پرشمار در پزشکی قانونی کهریزک، تهران». www.bbc.com. ۲۰۲۶-۰۱-۱۱. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۱-۱۶.
    87. ↑ «اعتراضات سراسری ایران - دی ۱۴۰۴: گزارش‌ها و روایت‌های هولناک از کشتار معترضان و «تیر خلاص زدن در بیمارستان‌ها»». www.radiofarda.com. ۲۰۲۶-۰۱-۱۳. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۱-۱۶.
    88. ↑ "'There are rivers of blood': The true horror of Iran's protest massacres". Telegraph.co.uk (به انگلیسی). 2026-01-13. Retrieved 2026-01-16.
    89. ↑ «The Final Indignities Inflicted on Iran's Protest Victims». nytimes.com.
    90. ↑ 161385360554578 (۲۰۲۶-۰۱-۲۱). «Fears of mass graves in Iran as brutes go door-to-door looking for wounded protesters to round up amid 'genocide'» (به انگلیسی). دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۱-۲۵.
    91. ↑ "Disappeared bodies, mass burials and '30,000 dead': what is the truth of Iran's death toll?". The Guardian. 27 January 2026.
    92. ↑ "Iran has sought to conceal protest deaths through mass burials - Guardian". 27 January 2026.
    93. ↑ «روایت شاهدان عینی و پزشکان از مجروحان اعتراضات دی ۱۴۰۴». رادیو فردا. ۲۷ دی ۱۴۰۴. دریافت‌شده در ۳۱ ژانویهٔ ۲۰۲۶.
    94. ↑ «تماس و تهدید برخی پزشکان توسط نهادهای امنیتی: معترضان را مداوا نکنید». ایران‌وایر. دریافت‌شده در ۳۱ ژانویهٔ ۲۰۲۶.
    95. 1 2 «جزییات بازداشت پزشکانی که به مجروحان اعتراضات کمک کردند». ایران‌وایر. دریافت‌شده در ۳۱ ژانویهٔ ۲۰۲۶.
    96. ↑ «اعتراضات ۱۴۰۴؛ گزارشی از بازداشت حسین ضرابیان، پزشک متخصص در اصفهان». خبرگزاری هرانا. دریافت‌شده در ۳۱ ژانویهٔ ۲۰۲۶.
    97. ↑ «اعتراضات ۱۴۰۴؛ سه شهروند در تهران و مشهد توسط نیروهای امنیتی بازداشت شدند». خبرگزاری هرانا. ۱۴ دی ۱۴۰۴. دریافت‌شده در ۳۱ ژانویهٔ ۲۰۲۶.
    98. 1 2 3 4 5 6 https://iranopendata.org/en/article/the-weapons-the-iranian-government-uses-against-protesters
    99. ↑ «بیانیه شورای سردبیری ایران‌اینترنشنال: کشتار ۱۲ هزار شهروند ایرانی در سکوت دفن نخواهد شد». www.iranintl.com. ۲۰۲۶-۰۱-۱۳. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۱-۱۳.
    100. ↑ Jamalpour, Fatemeh (2026-01-09). "Doctor Says More Than 200 Reported Dead in Tehran Protests". TIME (به انگلیسی). Retrieved 2026-01-12.
    101. ↑ Vick, Karl (2026-01-12). "Death Toll in Iran May Already Be in the Thousands". TIME (به انگلیسی). Retrieved 2026-01-12.
    102. ↑ «سخنگوی وزارت خارجه جمهوری اسلامی «شلیک مستقیم» به شهروندان معترض را تأیید کرد». www.iranintl.com. ۲۰۲۶-۰۱-۱۲. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۱-۱۲.
    103. ↑ https://apnews.com/article/iran-protests-us-israel-war-nuclear-economy-1b2368e0804676d33d6aa0696815a102
    104. 1 2 Correspondent, Christina Lamb, Chief Foreign (2026-01-17). "Iran report says 16,500 dead in 'genocide under digital darkness'". www.thetimes.com (به انگلیسی). Retrieved 2026-01-18.
    105. ↑ Kay Armin Serjoie, Roxana Saberi, and Fatemeh Jamalpour. "Iran Protest Death Toll Could Top 30,000: Local Officials" (به انگلیسی). Retrieved 2026-01-25.{{cite news}}: نگهداری یادکرد:نام‌های متعدد:فهرست نویسندگان (link)
    106. ↑ Naz، Darya (۲۰۲۶-۰۱-۲۰). «Latest Human Rights Report: 43,000 Killed in the Crackdown on Protests in Iran For Immediate Release». International Centre for Human Rights (به انگلیسی). دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۱-۲۵.
    107. ↑ «شاهزاده رضا پهلوی: کشته‌شدگان اعتراضات، جاویدنامان خیزش ملی ایران‌اند». www.iranintl.com. ۲۰۲۶-۰۱-۰۲. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۱-۰۲.
    108. ↑ "US and UK pulling some personnel from Qatar military base". BBC News. 14 January 2026. Retrieved 14 January 2026.
    109. ↑ «مراسم خاکسپاری سه نفر از کشته‌شدگان اعتراضات مردمی در محاصره امنیتی برگزار شد». www.radiozamaneh.com. ۲۰۲۶-۰۱-۰۲. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۱-۰۲.
    110. ↑ «آنچه گذشت؛ روز هفتم اعتراضات». BBC News فارسی. ۲۰۲۶-۰۱-۰۴. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۱-۰۴.
    111. ↑ «گزارش‌ها از کشته و مجروح شدن شمار زیادی از معترضان در ملک‌شاهی ایلام خبر می‌دهد». www.iranintl.com. ۲۰۲۶-۰۱-۰۳. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۱-۰۴.
    112. ↑ TABNAK، تابناک | (۲۰۲۶-۰۱-۰۳). «جزئیاتی از ناآرامی‌های امروز ملکشاهی + شمار کشته‌ها». fa. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۱-۰۴.
    113. ↑ «آنچه گذشت؛ روز هفتم اعتراضات». BBC News فارسی. ۲۰۲۶-۰۱-۰۴. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۱-۰۴.
    114. ↑ «آنچه گذشت؛ روز هفتم اعتراضات». BBC News فارسی. ۲۰۲۶-۰۱-۰۴. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۱-۰۴.
    115. ↑ Jamalpour, Fatemeh (2026-01-09). "Doctor Says More Than 200 Reported Dead in Tehran Protests". TIME (به انگلیسی). Retrieved 2026-01-10.
    116. ↑ «تایم: پنج‌شنبه با تیر جنگی ۲۰۰معترض را کشتند و اجسادشان را ربودند». iranwire.com. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۱-۱۰.
    117. ↑ «توضیحات مقامات دربارهٔ تصمیمات شورای عالی امنیت ملی». خبرگزاری ایرنا. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۱-۲۷.
    118. ↑ «گاه‌شمار اعتراضات ۱۴۰۴؛ گزارش‌ها از مشاهده ده‌ها جسد در سردخانه‌ها». BBC News فارسی. ۲۰۲۶-۰۱-۰۷. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۱-۱۳.
    119. ↑ «شورای سردبیری ایران‌اینترنشنال: کشتار ۱۲ هزار شهروند ایرانی در سکوت دفن نخواهد شد». Iran International. ۲۰۲۶-۰۱-۱۳. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۱-۱۳.
    120. ↑ Stuart Williams (11 January 2026). "New protests hit Iran as alarm grows over crackdown 'massacre'". Al-Monitor.
    121. ↑ https://apnews.com/article/iran-protests-us-israel-war-nuclear-economy-ae5add408f0dbc724962d41cc37c939a
    122. ↑ https://www.en-hrana.org/day-fifteen-of-irans-nationwide-protests-sharp-rise-in-human-casualties
    123. ↑ https://www.washingtonpost.com/world/2026/01/11/iran-protests-death-toll
    124. ↑ https://time.com/7345347/iran-protests-death-toll-estimate-thousands
    125. ↑ https://www.reuters.com/world/china/iranian-mp-warns-greater-unrest-urging-government-address-grievances-2026-01-13
    126. ↑ «جمهوری اسلامی مجتبی ترشیز، بازیکن پیشین تراکتور و همسرش را به قتل رساند». Iran International. ۲۰۲۶-۰۱-۱۴. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۱-۱۴.
    127. ↑ «اتحادیه اروپا سپاه پاسداران را در فهرست سازمان‌های تروریستی قرار داد». BBC News فارسی. ۲۰۲۶-۰۱-۲۹. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۱-۳۰.
    128. ↑ «اتحادیه اروپا سپاه پاسداران را در فهرست تروریستی قرار داد». dw.com. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۱-۳۰.
    129. ↑ «اتحادیه اروپا سپاه پاسداران را در فهرست سازمان‌های تروریستی قرار داد». www.afintl.com. ۲۰۲۶-۰۱-۲۹. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۲-۰۱.
    130. ↑ «EU adds Iran's Revolutionary Guards to 'terrorist list'». www.bbc.com (به انگلیسی). ۲۰۲۶-۰۱-۲۹. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۱-۲۹.
    131. ↑ «بریتانیا: سپاه پاسداران را در فهرست سازمان‌های تروریستی قرار خواهیم داد». www.iranintl.com. ۲۰۲۶-۰۱-۳۰. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۱-۳۰.
    132. ↑ «EU adds Iran's Revolutionary Guards to 'terrorist list'». www.bbc.com (به انگلیسی). ۲۰۲۶-۰۱-۳۰. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۲-۰۱.
    133. ↑ "The European Union designates Iran Guards as 'terrorist organisation'". France 24 (به انگلیسی). 2026-01-29. Retrieved 2026-02-01.
    134. ↑ Bir, Burak (January 14, 2026). [(https://www.aa.com.tr/en/europe/european-nations-condemn-repression-of-anti-government-protests-in-iran/3798638) "European nations condemn repression of anti-government protests in Iran"]. AA. Retrieved February 1, 2026. {{cite web}}: Check |url= value (help)
    135. ↑ Iran (NCRI)، Secretariat of the National Council of Resistance of (۲۰۲۵-۱۲-۱۸). «UN General Assembly Adopts 72nd Resolution Condemning Gross and Systematic Human Rights Violations in Iran». NCRI (به انگلیسی). دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۲-۰۱.
    136. ↑ "UN chief 'shocked' by reports of excessive force against protesters in Iran | UN News". news.un.org (به انگلیسی). 2026-01-11. Retrieved 2026-02-01.
    137. ↑ "Iran: Massacre of protesters demands global diplomatic action to signal an end to impunity". Amnesty International (به انگلیسی). 2026-01-14. Retrieved 2026-02-01.
    138. ↑ "Amnesty calls for global diplomatic action amid unprecedented mass killings to crush dissent". France 24 (به انگلیسی). 2026-01-15. Retrieved 2026-02-01.
    139. ↑ Nour (۲۰۲۶-۰۱-۱۹). «Iran: immediately stop mass killings of protestors and other atrocities and end impunity | ICJ». International Commission of Jurists (به انگلیسی). دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۲-۰۱.
    140. ↑ "Iran: Authorities must be held accountable for massacre of protesters". International Federation for Human Rights (به انگلیسی). Retrieved 2026-02-01.
    141. ↑ "Iranians detail 'bloodbath' crackdown said to have killed 5,700 protesters, as internet blockade eases". ABC News (به انگلیسی). Retrieved 2026-02-01.
    142. ↑ "Iranian artists, writers abroad warn of killings, risk of executions after protests". www.iranintl.com (به انگلیسی). 2026-01-22. Retrieved 2026-02-01.

    پیوند به بیرون

    This article is issued from ویکی‌پدیا. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.