بعد از حضور گسترده مخالفان در تجمعات ۱۸ دی، خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی معترضان خیابانی را به «تحریکشدگی» و «مزدوری دشمن» متهم کرد و دستور داد اعتراضات «به هر وسیلهٔ لازم» سرکوب شود. به دنبال این دستور حکومت ابتدا اقدام به قطع ناگهانی سراسری اینترنت، پیامک و ارتباطات تلفنی کرده و سپس در تاریکی دیجیتال، نیروهای امنیتی با دستور «شلیک برای کشتن»، بدون هیچگونه ملاحظهای وارد عمل شدند.[۵۲] در نتیجه این اقدامات، جمهوری اسلامی ایران، بزرگترین سرکوب و کشتار مخالفان سیاسی را در تاریخ معاصر ایران و جهان را رقم زد.[۵۳][۵۴] این در حالیست که، تصاویر ضبط شده نشان میدهد که نیروهای حکومتی چگونه با سلاحهای گرم و نیمهسنگین و همچنین با سلاحهای سرد مانند قمه و چاقو معترضان را هدف قرار میدهند.[۵۵][۵۶][۵۷][۵۸][۵۹][۶۰][۶۱][۶۲]
نکته قابل توجّه آن بود که این اعتراضات از دل بخش محافظهکاری سنتی بازار، که سالها همسو با حاکمیت بهشمار میرفت، برخاست و نشاندهنده تعمیق شکافهای اقتصادی و سیاسی بود؛ بهطوریکه معترضان با تجمعات علنی، سر دادن شعارهای ضد دولتی همزمان با رویدادهایی مانند استعفای رئیس کل بانک مرکزی، اعتراض خود را ادامه دادند. نیروهای امنیتی با اقداماتی از جمله استفاده از گاز اشکآور واکنش نشان دادند، در حالی که معترضان در برخی موارد در برابر متفرق شدن مقاومت کردند و این امر شدت این جنبش اعتراضی را در شرایط تداوم بیثباتی اقتصادی و فشارهای مقرراتی برجسته ساخت.[۶۳][۶۴][۶۵]
اعتراضات اخیر در ایران با واکنشهای بینالمللی نیز همراه بود و شماری از چهرههای سیاسی و عمومی نسبت به آن موضع گرفتند. دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، با انتشار پیامی در شبکه اجتماعی «تروث سوشال» نوشت: در صورتی که ایران به شلیک و کشتار خشونتآمیز معترضان مسالمتآمیز دست بزند، ایالات متحده از آنان حمایت خواهد کرد و آماده اقدام است.[۶۶][۶۷][۶۸][۶۹]
بنا به ادعای خبرنگار اسرائیلی در روزنامه تایمز، طبق گزارشهای اطلاعاتی، خامنهای برنامهای برای فرار از تهران به مسکو آماده کرده است که در صورتی که ناآرامیهای داخلی از کنترل نیروهای امنیتی دولت خارج شود، آن را عملی کند.[۷۰] بنا به ادعای فرناز فصیحی در نیویورک تایمز، مقامات گفتند که جمهوری اسلامی در پی اعتراضات ضد حکومتی وارد «حالت بقا» شده است.[۷۱]
گزارشهایی منتشر شد که جمهوری اسلامی از شبهنظامیان عراقی همسو، از جمله کتائب حزبالله، حرکة النجباء، سیدالشهدا و سازمان بدر، برای حمایت از نیروهای امنیتی استفاده کرده و حدود ۸۰۰ نفر از این نیروها به ایران اعزام شدهاند. همچنین حضور لشکر فاطمیون که از شیعیان افغانستان هستند در سرکوب اعتراضات گزارش شده است.[۷۲] همزمان، اعتراضات در هر ۳۱ استان ایران گسترش یافت و میلیونها نفر به خیابانها آمدند. بر اساس گزارشها، دستکم ۱۶٬۵۰۰ نفر کشته شدند و بیمارستانهای تهران و شیراز با شمار زیادی از معترضان زخمی، بسیاری با اصابت گلوله، مواجه شدند.[۷۳] با آزاد شدن نسبی اینترنت و دسترسی به اطلاعات جدید آمار کشته شدگان به ۳۶٬۵۰۰ افزایش یافت[۷۴] و همچنین هزاران نفر نیز در جریان سرکوب بازداشت شدند. این رویدادها در حالی رخ داد که اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران شلیک مستقیم به شهروندان معترض را تأیید کرد.[۷۵] در حالی که منابع خبری هشدار داده بودند که در شرایط قطع اینترنت، خطر اقدامات خشونتآمیز علیه معترضان وجود دارد.[۷۶][۷۷][۷۸][۷۹][۸۰] از ۱۸ دی ۱۴۰۴، اینترنت در ایران بهطور سراسری قطع شد و این قطعی و محدودیت به بیش از ۴۰۰ ساعت انجامید.[۸۱][۸۲]
برخی منابع، رویدادهای دی ۱۴۰۴ را «مرگبارترین سرکوب دولتی علیه معترضان در تاریخ معاصر ایران» و «نسلکشی در تاریکی دیجیتال» توصیف کردهاند و خواستار اقدام بینالمللی براساس اصل مسئولیت حفاظت (R2P – Responsibility to Protect) شدهاند.[۸۳][۸۴][۸۵]
پیشزمینه
تعطیل کردن مغازههای بازار سلطانی تهران به دلیل اعتراض به گرانیها و افزایش قیمت دلار (کاهش ارزش پول ملی، ریال)
در ماههای پایانی سال ۱۴۰۴ (۲۰۲۵)، اقتصاد ایران با فشارهای شدیدی روبهرو شد که با جهش بیسابقه نرخ ارز، افت شدید. ارزش ریال و شتابگیری تورم همراه بود؛ بهطوری که بهای هر دلار آمریکا به حدود ۱۴۵ هزار تومان رسید. تحلیلگران اقتصادی این تحولات را به سیاستهای پولی و مالی دولت، سوءمدیریت اقتصادی، کسریهای مزمن بودجه و تداوم تحریمهای بینالمللی نسبت دادند. این فشارها در سالهای ۲۰۲۴ تا ۲۰۲۵ تشدید شد؛ دورهای که در آن نرخ تورم افسارگسیخته از ۴۰ درصد فراتر رفت و بر اساس آمار رسمی، نرخ تورم سالانه تا دسامبر ۲۰۲۵ به ۴۲٫۲ درصد رسید، در حالی که قیمت مواد غذایی ۷۲ درصد افزایش یافت و توان سودآوری کسبوکارها را بهشدت تضعیف کرد.[۸۶] دولتمردان کمکم بهطور عریانتری از «مارهایی» که در آستینشان پرورش دادهاند یعنی الیگارشها، تراستیها و کاسبان تحریم حرف میزنند.[۸۷]
بنگاههای اقتصادی بهویژه اصناف و بازاریانی که به کالاهای وارداتی وابسته بودند بهشدت آسیب دیدند، زیرا نوسانات شدید نرخ ارز توان قیمتگذاری، تأمین کالا و تداوم فعالیت اقتصادی را از فروشندگان سلب کرد. اقدامات دولتی نیز این چالشها را تشدید کرد؛ از جمله حذف یارانهها از کالاهای اساسی، اصلاح تعرفههای وارداتی و حذف یارانه نقدی برای نزدیک به ۷ میلیون خانوار در اوایل همان سال، در حالی که نظام قیمتگذاری بنزین به مدل سهنرخی تغییر یافت و هزینه سوخت را برای کسبوکارهای وابسته به حملونقل افزایش داد. همزمان، کاهش سریع ارزش ریال قدرت خرید و سودآوری را تضعیف کرد و تا اواخر دسامبر ۲۰۲۵ به پایینترین سطح تاریخی خود، یعنی حدود ۱٫۴۴۵ میلیون ریال در برابر هر دلار آمریکا، سقوط کرد؛ امری که واردات را بهشدت پرهزینه ساخت و فشارهای تورمی را افزایش داد.[۶۱][۸۸][۸۹][۹۰]
این اعتراضات بخشی از موج گسترده نارضایتی اجتماعی در ایران را بازتاب میدهد. در ماههای اخیر، بازنشستگان، معلمان، پرستاران و دیگر گروههای صنفی بارها در اعتراض به بحران معیشتی و بینتیجه ماندن وعدههای مسئولان تجمع کردهاند، در حالی که چشمانداز روشنی برای بهبود شرایط دیده نمیشود. واکنشهای مقامهای حکومتی، که اغلب با ناتوانی، انکار یا توصیه به صرفهجویی همراه بوده، به تشدید خشم عمومی و افزایش احتمال ناآرامیهای اجتماعی دامن زده است.[۹۱]
این اعتراضها بزرگترین تظاهرات ایران از سال ۱۴۰۱ بودند، زمانی که پس از مرگ مهسا امینی ۲۲ ساله در بازداشت پلیس به دلیل پوشیدن نامناسب حجاب، تظاهرات سراسری در کشور آغاز شد. بازاریان در طول انقلاب ۱۳۵۷ نقش مؤثری داشتند و به بسیج حمایت عمومی کردند که در نهایت به سرنگونی سلطنت منجر شد.[۹۲]
اعتراضات دی ۱۴۰۴ در بستری از فشارهای اقتصادی انباشتهشده شکل گرفت. افزایش مستمر نرخ تورم، کاهش ارزش پول ملی، افت قدرت خرید خانوارها و ناامنی شغلی، بهویژه در میان جوانان و طبقات کمدرآمد، از جمله عوامل ساختاری مؤثر بر شکلگیری نارضایتیهای اجتماعی گزارش شدهاند. این شرایط اقتصادی در سالهای منتهی به ۱۴۰۱ تشدید شده و به کاهش محسوس سطح رفاه عمومی انجامیده است.
بر اساس گزارش گاردین، بحران اقتصادی عامل محرک اعتراضات بود با این حال، این اعتراضات بهتدریج به بازتابی از نارضایتیها نسبت به فساد دولتی گسترش یافتند.[۹۳] این گزارش همچنین از وجود صداهایی خبر داد که خواستار پایان یافتن رژیم بودند و از بیاعتمادی نسبت به فراخوانهای دولت برای گفتوگو سخن گفت فراخوانهایی که از دید معترضان خودمحورانه و فریبنده تلقی میشدند.[۹۴]
برخی تحلیلگران، اعتراضات دی را در چارچوب بحران نمایندگی سیاسی و محدودیت کانالهای رسمی مشارکت سیاسی بررسی کردهاند. کاهش مشارکت در انتخابات، تضعیف نقش احزاب و نهادهای مدنی، و فقدان سازوکارهای مؤثر برای انتقال مطالبات اجتماعی، از جمله عواملی دانسته شدهاند که سبب انتقال نارضایتیها به عرصهٔ کنش خیابانی شدهاند. تحولات اجتماعی، بهویژه در میان نسلهای جوان، از دیگر زمینههای این اعتراضات عنوان شده است. تغییر الگوهای هویتی، افزایش انتظارات اجتماعی، و شکاف میان مطالبات نسل جوان و ساختارهای موجود، در تحلیلهای جامعهشناختی بهعنوان عوامل تشدیدکننده نارضایتی مطرح شدهاند.
انپیآر گزارش داد که ماهها پیش از آغاز اعتراضات، خشم و نارضایتی عمومی در نتیجه کمبودهای شدید انرژی، نقض حقوق مدنی و فساد گسترده در حال افزایش بود و این اعتراضات نگرانیهایی را برانگیخت مبنی بر اینکه ممکن است به وضعیتی بهمراتب جدیتر و بحرانیتر تبدیل شوند.[۹۵]
اهمیت سیاسی بازار
بازاریان بازار بزرگ تهران در جریان انقلاب ۱۳۵۷ پیوندهای تاریخی عمیقی با نهاد روحانیت برقرار کردند و با تأمین حمایتهای مالی حیاتی برای شبکههای مخالف و بسیج نیروها علیه رژیم پهلوی، نقش مهمی در سرنگونی حکومت پهلوی ایفا کردند. این اتحاد، بازار را به یکی از ارکان اجتماعیـاقتصادی پشتیبان موفقیت انقلاب تبدیل کرد؛ بهگونهای که تجار با تأمین مالی مساجد و فعالیتهای روحانیون، به تقویت فضای ضد شاه کمک کردند.[۹۶][۹۷]
از نظر ساختاری، بازار بهصورت شبکهای بههمپیوسته از اصناف و مساجد عمل میکند که در طول زمان نقش مهمی در شکلدهی به سیاست محلی داشتهاند و بهعنوان کانونهایی برای سازماندهی اجتماعی و مقاومت عمل کردهاند. این نهادها زمینه کنش جمعی و هماهنگی ایدئولوژیک را فراهم کردند و نفوذ بازار را فراتر از حوزه تجارت و به عرصه سیاست گسترش دادند.[۹۸][۹۹]
با گذشت زمان، بهویژه در دهههای پس از انقلاب، تنشهایی در این شراکت سنتی پدیدار شد؛ بهطوری که بازاریان برخی سیاستهای حکومت را، بهویژه در قالب اقدامات مرتبط با آزادسازی اقتصادی، مغایر با منافع خود تلقی کردند. این تحولات موجب تغییر تدریجی گرایشها در میان بازاریان شد؛ گروهی که عمدتاً از طبقات مذهبی محافظهکارِ پایینـمتوسط جامعه برخاستهاند و در مواجهه با این تغییرات، وفاداریهای سیاسی متغیری از خود نشان دادهاند.[۱۰۰][۱۰۱]
۱۴ دی: درگیری شدید در بازار تهران؛ حمله نیروهای امنیتی به بیمارستان ایلام
→
۱۵ دی: اعتصاب کامل در مرودشت؛ تظاهرات در باغسپهسالار تهران
→
۱۶ دی: اعتراضات گسترده در ایلام؛ ۳۵ کشته تاییدشده و بیش از ۱۲۰۰ بازداشتی
→
۱۷ دی: ادامه اعتراضات مردمی به همراه اعتصابات بازاریان
→
۱۸ دی: اعتراضات گسترده در فراخوان رضا پهلوی؛ شروع قطعی اینترنت
→
۱۹ دی: حضور میلیونی مردم در روز دوم فراخوان؛ سرکوب شدید
→
۲۰ دی: ادامه اعتراضات و کشتار مردم؛ حکومت نظامی غیررسمی
→
۲۱ دی: انتشار تصاویر اجساد انبوهی از معترضان
→
۲۳ دی: اعلام آمار دستکم ۱۲ هزار نفر کشته در اعتراضات
رویدادها بر پایه روزهای ماه دی ۱۴۰۴ شروع اعتصابات - اعتراضات سراسری - قطعی سراسری اینترنت
۷ دی
اعتراضات با اعتصاب گروهی از کسبه در پاساژ علاءالدین و بازار چارسوی تهران در واکنش به نوسانات شدید نرخ ارز و بیثباتی اقتصادی آغاز شد. معترضان با بستن مغازهها و تجمع در خیابانهای اطراف از جمله خیابان جمهوری، خواهان ثبات قیمتها و رسیدگی به وضعیت معیشتی شدند.[۸۸][۶۲]
اگرچه شعارهای اولیه بر مطالبات صنفی متمرکز بود، اما گزارشها حاکی از سر دادن شعارهای انتقادی نسبت به سوءمدیریت اقتصادی دولت بود. معترضان همچنین با شعار «نیروی انتظامی حمایت، حمایت» تلاش کردند نیروهای امنیتی را با خود همراه کنند.[۶۱]
۸ دی
دامنهٔ اعتراضات از تهران فراتر رفت و به بازارهای شهرهای بزرگی چون کرج، اصفهان، شیراز، مشهد و همدان گسترش یافت. در تهران، کسبهٔ بازار بزرگ و خیابان لالهزار نیز به اعتصابات پیوستند. شعارها در این روز سیاسیتر شد و معترضان علیه سیاستهای کلی نظام و کاهش قدرت خرید شعار دادند.[۱۰۲]
در ساعات شبانه، دانشجویان کوی دانشگاه تهران با برگزاری تجمعاتی به اعتراضات پیوستند که با محاصرهٔ نیروهای امنیتی مواجه شد. در این تجمعات شعارهایی نظیر «دانشجو میمیرد، ذلت نمیپذیرد» و شعارهایی در حمایت از خاندان پهلوی شنیده شد. پلیس برای متفرق کردن معترضان در برخی نقاط از گاز اشکآور استفاده کرد.[۱۰۳]
۹ دی
اعتصابات سراسری در بیش از ۲۰ شهر ایران گزارش شد. در تهران، بازار مبل یافتآباد و بسیاری از مناطق تجاری تعطیل شدند و دانشجویان دانشگاههای شریف، امیرکبیر و شهید بهشتی تجمعات اعتراضی برگزار کردند. استانداری تهران به دلیل آنچه «برودت هوا» اعلام شد، مدارس و ادارات را برای روز بعد تعطیل کرد، اقدامی که ناظران آن را مرتبط با کنترل اعتراضات دانستند.[۱۰۴]
در کرمانشاه و برخی شهرهای دیگر، معترضان شعارهایی مانند «جاوید شاه» سر دادند. همچنین گزارشهایی از به آتش کشیده شدن یک ساختمان در اسدآباد همدان منتشر شد که برخی منابع آن را پایگاه بسیج معرفی کردند.[۱۰۵]
۱۰ دی
خشونتها در چهارمین روز تشدید شد. در فولادشهر اصفهان، یک معترض به نام داریوش انصاری بختیاروند بر اثر شلیک نیروهای امنیتی کشته شد. در شهر کوهدشت نیز درگیریهای مسلحانه منجر به کشته شدن یک عضو بسیج و زخمی شدن شماری از معترضان گردید.[۱۰۶][۱۰۷]
در تهران، جو امنیتی سنگینی در خیابان ولیعصر و اطراف مراکز خرید حاکم شد و پلیس از خودروهای آبپاش استفاده کرد. تجمعات اعتراضی در شهرهایی چون شیراز، فسا و اراک با شعارهای تند علیه حکومت ادامه یافت.[۱۰۸][۱۰۹][۱۱۰]
تجمعها و اعتراضاتی در شهرهایی چون، کرمانشاه، سنندج، خرمآباد، مشهد، اسدآباد، جونقان، شهرکرد، فولادشهر، دزفول، رامهرمز، زاهدان، نهاوند، شیروان و در استانهای تهران، کرمانشاه، فارس، همدان، چهارمحال و بختیاری، مرکزی، خوزستان و سیستان و بلوچستان ادامه یافت.[۱۱۱][۱۱۲][۱۱۳][۱۱۴][۱۱۵][۱۱۶][۱۱۷][۱۱۸]
۱۱ دی
کارگران میدان مرکزی میوه و ترهبار تهران با شعار «نه غزه نه لبنان، جانم فدای ایران» به اعتصابات پیوستند. شهر مذهبی قم شاهد تجمعاتی کمسابقه با شعارهای «جاوید شاه» بود که با دخالت نیروهای امنیتی مواجه شد.[۱۱۹][۱۲۰]
در لردگان و فارسان در استان چهارمحال و بختیاری درگیریهای شدیدی رخ داد که منجر به تخریب برخی ساختمانهای دولتی و به آتش کشیده شدن دفتر امامجمعه در جونقان شد. گزارشها از افزایش شمار کشتهشدگان و بازداشتشدگان در این روز حکایت داشت.[۱۲۱]
اعتراضات در شهرهایی چون فارسان، لالی، همدان، مشهد، مرودشت، نورآباد، کوار و کرمانشاه برگزار شد و در استان فارس، لرستان و خراسان رضوی نیز ادامه یافت.[۱۲۲][۱۲۳][۱۲۴][۱۲۵][۱۲۶][۱۲۷][۱۲۸]
۱۲ دی
مردم زاهدان پس از برگزاری نماز جمعه با شعارهای «مرگ بر دیکتاتور» و «مرگ بر خامنهای» به خیابانها آمدند. این اعتراضات نشاندهندهٔ پیوستن استانهای مرزی و جنوبشرقی به موج سراسری اعتراضات بود.[۱۲۹]
در سایر شهرها از جمله تهران و اصفهان، اعتراضات بهصورت پراکنده ادامه یافت و معترضان پایگاه بسیج را در جونقان به آتش کشیدند. رسانههای بینالمللی تداوم اعتراضات را علیرغم سرکوبها پوشش دادند.[۱۳۰]
در شهرستان ملکشاهی استان ایلام، تیراندازی نیروهای سپاه به معترضان منجر به کشته شدن دستکم ۴ نفر شد. مجروحان به بیمارستان منتقل شدند و مردم برای جلوگیری از بازداشت آنها در مقابل بیمارستان تجمع کردند.[۱۳۴]
سید علی خامنهای در نخستین واکنش، معترضان را «اغتشاشگر» خواند و دستور برخورد داد. همزمان ایلان ماسک در توییتی فارسی عبارت «زهی خیال باطل» را منتشر کرد که بازتاب گستردهای داشت.[۱۳۵]
همچنین اعتراضات در شهرهایی چون قم، تهران، کرج، قزوین، اصفهان، شیراز، کرمانشاه، نهاوند، یزد، همدان، زابل، یاسوج و در استان فارس، استان چهارمحال و بختیاری، بروجرد، خرمآباد، استان لرستان، گسترش یافت.[۱۳۶][۱۳۷][۱۳۸][۱۳۹][۱۴۰][۱۴۱]
۱۴ دی
بازگشایی بازار تهران با درگیری شدید میان کسبه و نیروهای امنیتی در پاساژهای علاءالدین و چارسو همراه شد. نیروهای امنیتی به داخل بیمارستان امام خمینی ایلام یورش بردند تا مجروحان اعتراضات روز قبل را بازداشت کنند.[۱۴۲][۱۴۳]
مراسم خاکسپاری جانباختگان در شهرهای هفشجان، فلاورجان و ملکشاهی به تجمعات اعتراضی بدل شد. در تهران و شهرهای دیگر، شعارها علیه رهبری و در حمایت از رضا پهلوی در تجمعات شبانه ادامه یافت.[۱۴۴] اعتراضات به شهرهای دیگری از جمله مشهد، شیراز، ساری، سمنان، همدان، یاسوج، بوشهر، اراک، کرمانشاه، لاهیجان، زابل، خاش، فیروزآبادِ فارس، دورود، خرمآباد، رشت و فردیس نیز گسترش یافت.[۱۴۵][۱۴۶][۱۴۷][۱۴۸][۱۴۹]
۱۵ دی
اعتراضات در نهمین روز با تجمع در منطقه باغ سپهسالار تهران و شعار «مرگ بر خامنهای» ادامه یافت. نیروهای یگان ویژه در مقابل دانشگاه تهران به حالت آمادهباش درآمدند و اعتصابات در شهرهایی چون مرودشت کامل گزارش شد.[۱۵۰]
در یاسوج، نیروهای امنیتی به خانوادههای بازداشتشدگان مقابل فرمانداری حمله کردند. دامنهٔ اعتراضات به شهرهای کوچکتری مانند سامان، سنگسر و کوشک نیز کشیده شد که نشاندهندهٔ گستردگی جغرافیایی نارضایتیها بود.[۱۵۱]
علاوه بر اعتراضات در شهرهای ذکر شده، در استانها و شهرستانهایی مانند: سامان، استان چهارمحال و بختیاری، سنگسر در استان سمنان، زاهدان، فردیس کرج، مشکان فارس، نورآباد ممسنی، قزوین، همدان، ایلام، مشهد، نیشابور، آباده، بوشهر، بابل، بجنورد، کوشک در استان اصفهان، شازند در استان مرکزی، رشت و ساری، مردم در خیابانها با سر دادن شعارهای اعتراضی به اعتراضات سراسری پیوسته و نارضایتی خود را علیه حکومت خامنهای ابراز کردند.[۱۵۲][۱۵۳][۱۵۴]
۱۶ دی
در روز سهشنبه ۱۶ دیماه ۱۴۰۴، اعتراضات و اعتصابات گستردهای بهویژه با مشارکت کسبه و بازاریان در تهران در مناطقی چون بازار بزرگ، متروی ۱۵ خرداد، تهرانسر، پاساژ پلاسکو، بازار چارسو، خیابان جمهوری، لبافینژاد، باغ سپهسالار، محلهٔ آذری، و چندین شهر دیگر برگزار شد.[۱۵۵][۱۵۶] این اعتراضات با شعاردهی، بستن مغازهها، و در برخی موارد مداخلهٔ نیروهای امنیتی از طریق استفاده از گاز اشکآور، شلیک گلولهٔ ساچمهای، و بازداشت معترضان همراه بود.[۱۵۷] همچنین گزارشهایی از اختلال گسترده در دسترسی به اینترنت و بازداشت خانگی در لپویی منتشر شد.[۱۵۸]
در این روز رضا پهلوی با انتشار نخستین فراخوان خود، از شهروندان خواست در دو شب متوالی با سردادن شعار، در یک اقدام اعتراضی هماهنگ مشارکت کنند. بر اساس این فراخوان، رضا پهلوی از مردم دعوت کرد که پنجشنبه و جمعه، ۱۸ و ۱۹ دیماه، رأس ساعت ۸ شب، چه در خیابانها و چه از داخل منازل خود، اقدام به سردادن شعار کنند.[۱۵۹] فرمانده کل انتظامی جمهوری اسلامی ایران از بازداشت شمار زیادی از معترضان خبر داد، در حالی که سازمانهای حقوق بشری تعداد بازداشتشدگان را بین یک هزار تا بیش از دو هزار نفر برآورد کردهاند.[۱۶۰] همچنین بر اساس گزارشها، شبهنظامیان عراقیِ وابسته به حکومت ایران اقدام به جذب نیرو برای کمک به نیروهای جمهوری اسلامی در سرکوب اعتراضات کردهاند.[۱۶۱] بنا بر این گزارش، تاکنون حدود ۸۰۰ نفر از شبهنظامیان شیعه عراقی به ایران اعزام شدهاند.[۱۶۱]
اعتراضات در شهرها و مناطقی دیگری چون، شهرکرد، شیراز، کوار، کرمان، کازرون، استانهای فارس و اصفهان گسترش یافت.[۱۶۴][۱۶۵][۱۶۶][۱۶۷]
۱۷ دی
در روز چهارشنبه ۱۷ دی، اعتراضات مردمی و اعتصابات صنفی در ایران ادامه یافت. در تهران، تجمعهای اعتراضی دانشجویان و بازاریان برگزار شد و معترضان در بازار دلاوران و یافتآباد در برابر نیروهای امنیتی ایستادگی کردند و شعارهایی علیه حاکمیت سر دادند. در شیراز، معترضان در خیابانها تجمع کرده و شعارهایی در حمایت از بازگشت نظام پادشاهی و علیه رهبران حکومت سر دادند. در چندین شهر دیگر، از جمله قم، کرج، مشهد، رشت، زنجان و تبریز، بازاریان و دانشجویان با بستن مغازهها و برگزاری تجمعها، همراهی خود را با اعتراضات اعلام کردند. همچنین کارگران پالایشگاه پارس جنوبی در عسلویه به اعتصاب پیوستند و در شهرهایی مانند بندرعباس و لردگان معترضان نیروهای حکومتی را به عقب راندند.[۱۶۸][۱۶۹]
اعتراضات در شهرهای تهران، شیراز، قم، کرج، مشهد، رشت، زنجان، تبریز، قزوین، شهرصنعتی البرز (الوند)، سمنان، چابکسر، عسلویه، بندرعباس، بجنورد، لردگان و کرمانشاه گزارش شده است.[۱۷۰][۱۷۱][۱۷۲][۱۷۳][۱۷۴][۱۷۵][۱۷۶][۱۷۷][۱۷۸][۱۷۹][۱۸۰]
ویدیو فراخوان شاهزاده رضا پهلوی در اینستاگرام، برای فریاد شعار اعتراضی از خانه و خیابان علیه جمهوری اسلامی، تا صبح پنجشنبه ۱۸ دیماه، روز اجرای فراخوان، به ۸۰ میلیون بازدید رسید.[۱۸۱]
در روز پنجشنبه ۱۸ دی ۱۴۰۴، همزمان با تداوم اعتراضات دیماه ۱۴۰۴ در ایران، گزارشهای گستردهای از اعتصابات سراسری و تجمعات خیابانی در شهرهای مختلف کشور منتشر شد. این اعتراضات با تعطیلی گسترده واحدهای صنفی، حضور معترضان در خیابانها و سردادن شعارهای اعتراضی همراه بود و در مناطق مختلف کشور با شدت و اشکال متفاوتی جریان داشت.[۱۸۲][۱۸۳][۱۸۴]
در روز پنجشنبه ۱۸ دی ۱۴۰۴، بر اساس منابعها خبری، دستکم شش بیمارستان در تهران مجموعاً ۲۱۷ مورد مرگ معترضان را ثبت کردهاند که بر اثر اصابت گلوله جان خود را از دست دادهاند.[۱۸۵][۱۸۶]
اعتصاب کسبه بهعنوان یکی از مهمترین اشکال اعتراض، در بسیاری از شهرها گزارش شد و در برخی مناطق، بازارها بهطور گسترده یا کامل تعطیل شدند.[۱۸۲][۱۸۳][۱۸۴] همزمان، تجمعات خیابانی با شعارهای سیاسی و اعتراضی در شماری از شهرها برگزار شد.[۱۸۷][۱۸۸][۱۸۹][۱۹۰] در برخی مناطق نیز گزارشهایی از حضور گسترده نیروهای امنیتی، فضای امنیتی، شنیده شدن صدای تیراندازی و اختلال در اینترنت ثابت و همراه منتشر شد.[۱۹۱][۱۹۲]
سازمانهای حقوق بشری از اعتصاب عمومی کامل در چندین شهر استان کردستان خبر دادند. همچنین یکی از اعضای مجلس شورای اسلامی بازداشت کودکان و نوجوانان در جریان این اعتراضات را تأیید کرد و به آن واکنش نشان داد.[۱۹۳]
اعتراضات در شهرهای تهران، کازرون،[۱۹۴] بوکان،[۱۹۴] کرند غرب، مریوان، صفاشهر،[۱۹۵] مشهد،[۱۹۵] بروجرد،[۱۹۶] نجفآباد، سرپل ذهاب، همدان،[۱۹۷] بندر دیلم، خرمآباد،[۱۹۸] لومار،[۱۹۹] سیروان، سروستان،[۲۰۰] کلاچای، لاهیجان، بروجن، کرمان، اصفهان (خیابان مشیر)،[۲۰۱] اردبیل،[۲۰۲] شهرضا،[۲۰۳] کرج،[۲۰۳] نورآباد ممسنی،[۲۰۴] کرمانشاه، برازجان،[۲۰۵] آمل،[۲۰۵] ارومیه،[۲۰۶] پاوه،[۲۰۷] قروه،[۲۰۷] شیراز،[۲۰۸] خمینیشهر،[۲۰۸] سقز،[۲۰۹] تبریز، الوند، قزوین، بهبهان و شهرهای مختلف استان کردستان گسترش یافت.[۲۱۰][۲۱۱]
در شامگاه ۱۸ دی ماه معترضان حضور گستردهای در خیابانهای سراسر کشور در پاسخ به فراخوان شاهزاده رضا پهلوی داشتند.[۲۱۲] ویدیوی فراخوان شاهزاده رضا پهلوی در اینستاگرام، برای فریاد شعار اعتراضی از خانه و خیابان علیه جمهوری اسلامی، تا صبح پنجشنبه ۱۸ دیماه، روز اجرای فراخوان، به ۸۰ میلیون بازدید رسید.[۲۱۲] کارشناسان تجمعات این روز را بزرگترین نمایش قدرت توسط مخالفان حکومت در سالهای اخیر ارزیابی کردند.[۲۱۳]
در این روز اینترنت و خطوط تلفن در ایران بهطور کامل قطع شده است.[۲۱۴][۲۱۵] همزمان شاهزاده رضا پهلوی در پیامی تازه از معترضان خواست به حضور خیابانی خود ادامه دهند.[۲۱۶] او ضمن تمجید از حضور مردم در فراخوان شب گذشته، کسانی را که در شبهای گذشته دچار تردید بودهاند، دوباره به حضور دعوت کرد.[۲۱۶] بر اساس گزارشهایی که به منابع مختلف نسبت داده شده است، در جریان اعتراضات سراسری دیماه و همزمان با محدودسازی اینترنت و رسانهها در ایران، کشتاری سازمانیافته و کمسابقه رخ داده است. بنا بر گزارشها، در ۱۹ دی علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، به شورای عالی امنیت ملی دستور داد اعتراضات «به هر وسیلهٔ لازم» سرکوب شود و نیروهای امنیتی با دستور «شلیک برای کشتن» و بدون هیچگونه ملاحظهای وارد عمل شدند؛ امری که به افزایش شدید شمار کشتهشدگان انجامید.[۲۱۷] در دو شب ۱۸ و ۱۹ دیماه دستکم ۱۲ هزار نفر کشته شدهاند و بخش قابل توجهی از جانباختگان را جوانان زیر ۳۰ سال تشکیل میدهند.[۲۱۸][۲۱۹] بر اساس گزارشهای بعدی، شمار قربانیان در این روزها دستکم ۳۳٬۰۰۰ نفر بوده[۲۲۰] و برخی منابع این رقم را تا حدود ۴۳٬۰۰۰ نفر نیز برآورد کردهاند.[۲۲۱]
خامنه ای بعد از تظاهرات گسترده مردم، طی صحبتهایی عجیب ملت ایران و معترضان را افرادی مضر و اغتشاشگر نامید. او ضمن توصیف سقوط مستبدین از قبیل فرعون و نمرود و رضاخان و محمدرضا در اوج غرور، مدعی سقوط ترامپ شد.[۲۲۲][۲۲۳] حمله لفظی مجدد رهبر جمهوری اسلامی به خاندان پهلوی در شرایطی صورت میگیرد که از زمان آغاز خیزش ملی ایرانیان، شمار زیادی از شهروندان معترض خواستار بازگشت شاهزاده رضا پهلوی به کشور شدهاند.[۲۲۲] در دومین شب از فراخوان شاهزاده رضا پهلوی، میلیونها ایرانی بار دیگر در خیابانها خواستار سرنگونی جمهوری اسلامی شدند.[۲۲۴] بر اساس گزارشها، در برخی نقاط از جمله تهران و قزوین تعداد جمعیت معترض از شامگاه پنجشنبه نیز بیشتر بوده است.[۲۲۴] در شامگاه جمعه در بلوار فردوس غرب، نیروهای سرکوب به سوی جمعیت معترض تیراندازی کردند و مجروحان با آمبولانس منتقل شدند.[۲۲۴]
بعد از دومین شب از فراخوان شاهزاده رضا پهلوی، وب سایت تسنیم که از معدود سایتهایی بود که در وضعیت بدون اینترنت ایران کار میکرد، برای اولین بار از معترضان به عنوان تروریست یاد کرد.[۲۲۵][۲۲۶] این وب سایت در ادامه مصاحبههایی با علی لاریجانی و ماشالله شمس الواعظین منتشر کرد که آنها نیز معترضان را تروریست و عوامل اسراییل خواندند.[۲۲۷][۲۲۸] بر اساس گزارشها، در ۱۸ و ۱۹ دی ۱۴۰۱ دستکم ۸۰۰ شهروند اصفهانی در شش بیمارستان این شهر جان باختند. همچنین گزارش شده که نیروهای امنیتی و اطلاعاتی اقدام به پاککردن اطلاعات جانباختگان و دیگر بیماران از سیستمهای بیمارستانی و ضبط پروندههای پزشکی آنها کردهاند.[۲۲۹] برخی منابع وقوع رویدادهای ۱۸ و ۱۹ دی را با توجه به سرکوب گسترده، محدودیت اینترنت و قطع ارتباطات، به عنوان سرکوب گسترده و نسلکشی دیجیتال توصیف کردهاند.[۸۳][۸۴]
۲۰ دی
شاهزاده رضا پهلوی جمعه شب ۱۹ دی در پیامی ویدیویی به مردم ایران که به دنبال تظاهرات گسترده آنان در شهرهای مختلف درپی فراخوان او انجام شد، خواستار آغاز اعتصاب سراسری و نیز حضور خیابانی مردم در ساعت شش شنبه و یکشنبه، ۲۰ و ۲۱ دی، در خیابانها شد.[۲۳۰] شاهزاده رضا پهلوی همچنین خطاب به جوانان گارد جاویدان ایران و همه نیروهای مسلح و امنیتی که به پلاتفرم همکاری ملی پیوستهاند، گفت که ماشین سرکوب را کند و مخل کنند.[۲۳۰] او در پیام خود تأکید کرد که از این به بعد «هدف، آمادگی برای تسخیر مراکز شهرها و حفظ آنهاست.»[۲۳۰]
در این شب شهرهای بزرگ یکی از بحرانیترین شبهای خود از زمان اعتراضات را گذراندند.[۲۳۱] بر اساس گزارشهای رسیده، معترضان شامگاه شنبه ۲۰ دی در نقاط مختلف ایران، از جمله تهران، مشهد، اهواز و شیراز، بهصورت گسترده در خیابانها حضور یافتند.[۲۳۱]
همزمان با تداوم تظاهرات در شهرهای ایران، روایتهای هولناکی از بیمارستانهای آن کشور منتشر شده است.[۲۳۲] منابع آگاه در دو بیمارستان رشت و تهران به بیبیسی فارسی گفتند که در مجموع «۱۱۰» جسد کشتهشدگان به این دو بیمارستان منتقل شده است.[۲۳۲] ظرفیت سردخانه بیمارستان پورسینا رشت به اتمام رسیده بود و مأموران در قبال تحویل جسد به خانوادهها ۷۰۰ میلیون تومان پول تحت عنوان «حق تیر» طلب میکردند.[۲۳۳]
در گفتوگویی با مجله تایم، یکی از نیروهای یگان ضدشورش گفت که در روزهای ابتدایی اعتراضها، سردرگمی گسترده و اختلافنظرهای داخلی در میان نیروهای امنیتی وجود داشته است و افزود که همه مأموران در واحد محل خدمت او معتقد هستند که حکومت در حال فروپاشی است.[۲۳۴]
۲۱ دی
در روز یکشنبه ۲۱ دی ۱۴۰۴، اعتراضها و واکنشهایی در چندین شهر ایران گزارش شد. در جریان مراسم خاکسپاری تعدادی از معترضانی که در روزهای گذشته کشته شده بودند، نیروهای امنیتی با گاز اشکآور و اسلحه پینتبال به خانوادهها و شرکتکنندگان حمله کردند و در این مراسم شعارهای ضدحکومتی سر داده شد.[۲۳۵]
در بندرعباس، جمعیت قابل توجهی از معترضان به خیابانها آمدند و در شیراز، کسبه دست به اعتصاب زدند تا همراهی خود با خیزشهای مردمی را نشان دهند.[۲۳۵]
همچنین رئیسجمهور ایران، مسعود پزشکیان، در واکنش به اعتراضات دی ۱۴۰۴ اعلام کرد که مقامات به نگرانیهای معترضان گوش خواهند داد، اما افرادی که «آشوبگر» خوانده میشوند، قصد دارند «کل جامعه را نابود کنند».[۲۳۶] او ضمن تروریست خواندن معترضان مدعی شد کسانی که حضورشان از پنجشنبه هفته گذشته در شهرهای مختلف پررنگتر شده است، از آمریکا و اسرائیل «دستور» میگیرند.[۲۳۷] مسعود پزشکیان در بخش دیگری از مصاحبهٔ خود با تلویزیون حکومتی ایران ادعای «سر بریدن» توسط معترضان را مطرح کرد که اظهارنظری بیسابقه است.[۲۳۷] علاوه بر این دونالد ترامپ اعلام کرد که آمریکا «گزینههای قوی» را در واکنش به ایران بررسی میکند و در صورت اقدام تلافیجویانه، اهدافی بیسابقه را مورد حمله قرار خواهد داد.[۲۳۸]
۲۲ دی
رئیسجمهور آمریکا، دونالد ترامپ، در ۲۲ دی اعلام کرد که ایران برای مذاکره دربارهٔ برنامه هستهای خود با ایالات متحده تماس گرفته است، پس از آنکه او تهدید کرده بود که در واکنش به سرکوب خشونتآمیز معترضان علیه جمهوری اسلامی اقدام نظامی انجام خواهد دهد.[۲۳۹][۲۴۰][۲۴۱] همچنین ایالات متحده در حال افزایش برنامهریزیهای احتمالی برای واکنش به سرکوب اعتراضات در ایران است. بر اساس گزارشها، رئیسجمهور دونالد ترامپ قرار است با مقامات ارشد دولت، از جمله وزیر امور خارجه، وزیر دفاع و رئیس ستاد مشترک ارتش، جلسهای برگزار کند تا گزینههای مختلف برای واکنش به این رویدادها بررسی شود.[۲۴۲][۲۴۳] گزینههای مورد بحث شامل گسترش تحریمها علیه رهبری و نهادهای امنیتی ایران، اعمال حملات سایبری علیه زیرساختهای نظامی و غیرنظامی و بررسی حملات نظامی محدود است. همچنین ارسال پایانههای اینترنت ماهوارهای برای کمک به معترضان در دور زدن قطعی اینترنت نیز در دستور کار قرار دارد.[۲۴۲][۲۴۳] این برنامهریزیها در بحبوحه تنشهای منطقهای و تهدیدهای ترامپ به واکنش در صورت کشته شدن معترضان انجام میشود، در حالی که مقامات ایرانی نیز تهدید به حمله به پایگاههای نظامی آمریکا کردهاند. با وجود این تنشها، پنتاگون تغییر موقعیت نیروها یا استقرار ناو هواپیمابر جدیدی در منطقه نداشته است.[۲۴۲][۲۴۳] در شامگاه ۲۲ دی، دونالد ترامپ در پیامهایی در شبکهٔ اجتماعی تروث سوشال اعلام کرد که هر کشوری که با جمهوری اسلامی ایران تجارت کند، از آن پس مشمول تعرفهای معادل ۲۵ درصد بر تمامی تجارت خود با ایالات متحده خواهد شد. ترامپ در این پیام نوشت که این فرمان «از همین لحظه مؤثر است» و «نهایی و قطعی» تلقی میشود، اما جزئیات قانونی یا اجرایی آن در اعلامیهای رسمی منتشر نشد.[۲۴۴]
۲۳ دی
در ۲۳ دی، فیلیپ بولوپیون، مدیر اجرایی دیدهبان حقوق بشر، خواستار برگزاری نشست اضطراری شورای امنیت سازمان ملل برای بررسی سرکوب معترضان در ایران شد. او با استناد به گزارشهای نگرانکننده از کشتار گسترده معترضان و بازداشت افراد، از شورای امنیت و شورای حقوق بشر خواست که وضعیت را فوراً بررسی کرده و پیامی قوی به رهبری جمهوری اسلامی در مورد پاسخگویی اقداماتشان ارسال کنند.[۲۴۵] همچنین در این روز، شماری از سیاستمداران جهان با انتشار اظهاراتی اعلام کردند که بهگفته آنان، جمهوری اسلامی ایران به روزهای پایانی خود نزدیک شده است.[۲۴۶][۲۴۷][۲۴۸] مقامهای سیاسی خواستار اقدام اتحادیه اروپا و ناتو علیه جمهوری اسلامی ایران شدند و اعلام کردند که آزادی مردم ایران باید بهعنوان یکی از اهداف راهبردی اروپا در نظر گرفته شود.[۲۴۹] فرانسه همچنین خواستار فراهم شدن امکان ارسال و استفاده از پایانههای ارتباطی یوتلست در ایران شد تا دسترسی شهروندان به اینترنت و ارتباطات آزاد در شرایط محدودیتهای گسترده تضمین شود.[۲۵۰]
۲۴ دی
در هجدهمین روز اعتراضات سراسری در ایران، گزارشها از تداوم قطع گستردهٔ اینترنت، بازداشتهای وسیع و تشدید فضای امنیتی در شماری از شهرها حکایت داشت. نهاد پایش اینترنت نتبلاکس اعلام کرد که قطع ارتباطات، ارزیابی مستقل از ابعاد تلفات را با دشواری مواجه کرده است. همزمان، برخی رسانههای بینالمللی از ازدحام مجروحان و جانباختگان در مراکز درمانی و محدودیتهای شدید اطلاعرسانی خبر دادند. بنا بر گزارشهایی که بهصورت غیررسمی منتشر شده، آمار قربانیان رو به افزایش توصیف شده است این ارقام از سوی منابع مستقل تأیید نشدهاند.[۲۵۱]
در داخل کشور، گزارشهایی از اعمال شرایط مشابه حکومت نظامی، استقرار نیروها و تجهیزات امنیتی، بازرسی تلفنهای همراه، یورش به منازل برخی خانوادهها و محدودیت در برگزاری مراسم خاکسپاری منتشر شد. همچنین خبرهایی دربارهٔ بازداشتهای گسترده در برخی شهرها و اقدامات قضایی از جمله توقیف اموال افراد مرتبط با اعتراضات گزارش شد.[۲۵۱]
در خارج از ایران، تجمعهای اعتراضی در شهرهای مختلف جهان برگزار شد و شماری از هنرمندان و چهرههای فرهنگی با انتشار بیانیهها و پیامها، خواستار واکنش قاطع جامعهٔ جهانی نسبت به وضعیت ایران شدند.[۲۵۱]
در نوزدهمین روز اعتراضات قطع سراسری اینترنت در ایران به حدود ۱۶۰ ساعت رسید و گزارشها از ادامهٔ بازداشتها، تیراندازی به معترضان و فشار بر خانوادههای جانباختگان حکایت داشت. همزمان اعلام شد شورای امنیت سازمان ملل متحد نشستی برای بررسی وضعیت ایران برگزار خواهد کرد.[۲۵۲]
بر اساس گزارش منابع حقوق بشری و رسانهای، در شهرهایی از جمله کرج، فولادشهر، سنندج و شهرضا بازداشتها و کشتهشدن معترضان ادامه یافت. گزارشهایی نیز از محدودیت در تحویل پیکر جانباختگان، الزام به خاکسپاری شبانه و مطالبهٔ مبالغی موسوم به «حق تیر» از خانوادهها منتشر شد. شاهدان عینی از تیراندازی نیروهای امنیتی به معترضان بیسلاح خبر دادند و انتقال پیکرها به مراکز پزشکی قانونی ادامه داشت. در همین روز، قوهٔ قضاییه جمهوری اسلامی اعلام کرد برای عرفان سلطانی، یکی از معترضان بازداشتشده، حکم اعدام صادر نشده است. مقامهای نظامی از آمادگی نیروهای مسلح برای «پاسخ قاطع» سخن گفتند و وزارت امور خارجه ایران در نامهای به دبیرکل سازمان ملل متحد با هرگونه دخالت خارجی مخالفت کرد.[۲۵۲]
بر اساس گزارشها در ۱۹ دیماه و در جریان اعتراضات شهر کرج، سه عضو یک خانواده به نامهای بیژن مصطفوی، زهرا بنیعامریان و دانیال مصطفوی در اثر تیراندازی نیروهای حکومتی کشته شدند. این افراد هنگام وقوع حادثه داخل خودروی شخصی خود بودند که به گفتهٔ منابع هدف شلیک مستقیم قرار گرفت. داود مصطفوی، عضو دیگر خانواده، نیز در خودرو حضور داشت و با وجود اصابت گلوله زنده ماند، اما جزئیاتی دربارهٔ وضعیت جسمانی او منتشر نشده است. گزارشها حاکی است پیکرهای این سه نفر که اهل شهرستان سنقر در استان کرمانشاه بودند، تحت تدابیر شدید امنیتی و در ساعات اولیهٔ بامداد در این شهر به خاک سپرده شد.[۲۵۳]
۲۶ دی
در بیستمین روز اعتراضات قطع سراسری اینترنت و تشدید فضای امنیتی در بسیاری از شهرهای ایران ادامه یافت. نهاد پایش اینترنت نتبلاکس اعلام کرد با گذشت حدود ۱۸۰ ساعت، مدت قطعی اینترنت از زمان قطع اینترنت در اعتراضات آبان ۱۳۹۸ فراتر رفته و هیچ نشانهای از بازگشت ارتباطات گزارش نشده است. همزمان، گزارشهایی دربارهٔ تلاش حکومت برای محدودسازی بیشتر اینترنت و اخلال در ارتباطات ماهوارهای منتشر شد.[۲۵۴]
بر اساس گزارش منابع رسانهای، همزمان با اعمال شرایطی مشابه حکومت نظامی، کنترل خیابانها، ایستوبازرسیها، محدودیت رفتوآمد، بازرسی تلفنهای همراه و یورش به منازل در شماری از شهرها افزایش یافت. شاهدان عینی از استفاده از سلاحهای سنگین، شلیک مستقیم به معترضان و افزایش شمار کشتهشدگان در برخی مناطق خبر دادند. همچنین گزارشهایی از ادامهٔ اعتراضات خیابانی و برگزاری مراسم خاکسپاری برخی جانباختگان همراه با شعارهای اعتراضی منتشر شد.[۲۵۴]
در عرصهٔ بینالمللی، همزمان با تداوم سرکوبها، واکنشها و فشارهای سیاسی افزایش یافت. دولتهای استرالیا و نیوزیلند با صدور هشدارهای کنسولی، از شهروندان خود خواستند ایران را ترک کنند یا از سفر به این کشور خودداری کنند. مقامهایی در سوئد و آلمان نیز سرکوب اعتراضات را محکوم کرده و خواستار افزایش فشار سیاسی و قرار گرفتن سپاه پاسداران در فهرست سازمانهای تروریستی شدند. در همین حال، تجمعهای اعتراضی در شهرهایی از جمله ملبورن و کرایستچرچ در حمایت از معترضان ایران برگزار شد.[۲۵۴]
در سطح سیاسی و امنیتی، گزارشهایی از افزایش تحرکات دیپلماتیک و نظامی منتشر شد. برخی رسانهها از تأیید استفاده جمهوری اسلامی از نیروهای شبهنظامی خارجی برای سرکوب اعتراضات خبر دادند. همچنین مقامهایی در آمریکا، اسرائیل و روسیه از رایزنیها و گفتوگوهای دیپلماتیک دربارهٔ وضعیت ایران خبر دادند. کنفرانس امنیتی مونیخ نیز اعلام کرد از دعوت نمایندگان دولتی جمهوری اسلامی برای دورهٔ پیشرو خودداری کرده است.[۲۵۴]
۲۷ دی
در بیستویکمین روز اعتراضات سراسری در ایران، قطع سراسری اینترنت همچنان ادامه داشت و دسترسی کاربران به اینترنت محدود گزارش شد. نهاد پایش اینترنت نتبلاکس اعلام کرد که قطعی اینترنت ایران وارد دهمین روز خود شده. این محدودیتها در حالی اعمال شد که حکومت ایران کنترل خیابانها، ایستوبازرسیها و بازرسی تجهیزات ارتباطی را تشدید کرده بود. در عرصهٔ بینالمللی، دولت آرژانتین با صدور فرمانی از سوی خاویر میلی، رئیسجمهوری این کشور، نیروی قدس سپاه پاسداران انقلاب اسلامی را در فهرست سازمانهای تروریستی قرار داد و ۱۳ نفر مرتبط با این نهاد را تحریم کرد. همزمان، رافائل گلوکسمن، نمایندهٔ فرانسه در پارلمان اروپا، اعلام کرد کارزاری برای تروریستی اعلام کردن سپاه پاسداران بیش از ۲۵ هزار امضا جمعآوری کرده است.[۲۵۵]
علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، در واکنش به اعتراضات، آنها را «فتنه آمریکایی» خواند و بخشی از معترضان را به ارتباط با نهادهای اطلاعاتی خارجی متهم کرد. وی با تأکید بر اینکه کشور به سمت جنگ نخواهد رفت، گفت با «مجرمان داخلی و بینالمللی» برخورد خواهد شد و افزود که مشکلات اقتصادی موجود نیز باید توسط مسئولان دولتی مدیریت شود.[۲۵۵]
در ایالات متحده، دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا، خواستار پایان کشتار معترضان و تغییر رهبری در ایران شد. وزارت امورٍ خارجهٔ آمریکا نیز از کاربران فارسیزبان خواست اطلاعاتی دربارهٔ فعالیتهای سپاه پاسداران ارائه دهند. همچنین دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا، با انتشار بیانیهای اعلام کرد «زمان آن فرا رسیده است که به دنبال رهبری جدید در ایران باشیم» و خواستار پایان کشتار معترضان شد. وزارت امور خارجه آمریکا نیز از کاربران فارسیزبان خواست اطلاعاتی دربارهٔ فعالیتهای سپاه پاسداران ارائه دهند و اعلام کرد این اطلاعات ممکن است مشمول پاداش یا جابهجایی شوند.[۲۵۵]
در داخل ایران، فرمانده انتظامی استان گیلان از بازداشت بیش از ۱۵۰۰ نفر در جریان اعتراضات خبر داد و اعلام کرد که ۵۰ نفر از بازداشتشدگان به عنوان «لیدر» اعتراضات شناسایی شدهاند. همزمان، ویدئوهایی در شبکههای اجتماعی منتشر شد که هجوم گروهی از معترضان به ساختمان صداوسیمای اصفهان و آتشزدن بخشهایی از این مرکز را نشان میدهد.[۲۵۵]
همچنین رسانهها و سازمانهای حقوق بشری گزارش دادند که دستکم ۱۶ تا ۱۸ هزار نفر کشته و بیش از ۳۳۰ هزار نفر زخمی شدهاند. قربانیان عمدتاً جوان، شامل زنان باردار و کودکان بودند و احتمال نابینا شدن هزاران نفر نیز گزارش شد. سرکوبها توسط نیروهای سپاه پاسداران، بسیج، نیروی قدس و نیروهای نیابتی از جمله فاطمیون، زینبیون و حشدالشعبی عراق انجام شد. معترضان با سلاحهای جنگی و تکتیراندازها هدف قرار گرفتند و اجساد بسیاری از جانباختگان منتقل یا در ازای مبالغ تحویل داده شد. قطع اینترنت، محدودیت اطلاعرسانی و جلوگیری از رسیدگی پزشکی به مجروحان، بخشی از سرکوب گسترده و سازمانیافته گزارش شده است.[۲۵۶]
۲۸ دی
درروز یکشنبه ۲۸ دی، یستودومین روز اعتراضات، اختلالی در پخش برنامههای برخی شبکههای صدا و سیمای جمهوری اسلامی رخ داد. در پی این اختلال، برای دقایقی ویدئوهایی از اعتراضات مردمی و پیام رضا پهلوی روی آنتن شبکههای تلویزیونی ایران پخش شد. این تصاویر شامل صحنههایی از تجمعات اعتراضی، دیوارنویسیهای اعتراضی از جمله شعار «جاوید شاه» و پیام مستقیم رضا پهلوی به مردم ایران بود. صدا و سیما اختلال را «عمده» خواند و اعلام کرد برنامهها به روال عادی بازگشتهاند.[۲۵۷]
همزمان، ایرانیان مقیم کشورهای مختلف، از جمله ایالات متحده، کانادا، آلمان و اتریش، در حمایت از مردم ایران و انقلاب ملی ایرانیان تجمع و راهپیمایی برگزار کردند و شعارهایی همچون «مرگ بر خامنهای» و «جاوید شاه» سر دادند. در مونیخ، ایرانیان با روشن کردن شمع یاد جانباختگان اعتراضات را گرامی داشتند.[۲۵۸]
واکنشهای بینالمللی نیز ادامه یافت. سناتورهای آمریکایی، از جمله تد کروز و دونالد ترامپ، خواستار تغییر رهبری در ایران و پایان کشتار معترضان شدند. وزیر امور خارجه آلمان اعلام کرد زمان آن فرا رسیده است که سپاه پاسداران به عنوان سازمان تروریستی تحریم شود. برخی شخصیتها، از جمله هیلل نویر، عباس عراقچی را به دست داشتن در سرکوب اعتراضات متهم کردند و نسبت به حضور او در اجلاس داووس هشدار دادند. همچنین گزارشهایی از اعزام شبهنظامیان حزبالله لبنان و دیگر نیروهای نیابتی به ایران برای کمک به سرکوب اعتراضات منتشر شد.[۲۵۸]
۲۹ دی
در بیستوسومین روز از اعتراضات سراسری علیه جمهوری اسلامی، گزارشها حاکی از تداوم قطع گسترده اینترنت در ایران و ادامه تجمعهای اعتراضی ایرانیان در خارج از کشور بود. نتبلاکس اعلام کرد که حکومت ایران در حال تشدید محدودیتهای ارتباطی و حرکت بهسوی اجرای «اینترنت ملی» با دسترسی بسیار محدود است. همزمان، رسانهها و نهادهای حقوق بشری از موارد متعدد نقض حقوق بشر، از جمله بازداشتهای گسترده، شکنجه و آزار جنسی بازداشتشدگان، خبر دادند.[۲۵۹] روزنامه گاردین به نقل از شبکه حقوق بشر کردستان گزارش داد یک نوجوان ۱۶ ساله در زمان بازداشت در کرمانشاه مورد آزار جنسی قرار گرفته است.[۲۶۰] نگرانیها دربارهٔ صدور احکام سریع و سنگین برای معترضان نیز افزایش یافته است. در عرصه بینالمللی، مجمع جهانی اقتصاد اعلام کرد دعوت از وزیر خارجه جمهوری اسلامی برای حضور در نشست داووس لغو شده است.[۲۶۱][۲۵۹] دونالد ترامپ نیز در سهشنبه ۳۰ دی ۱۴۰۴ پیامکی از امانوئل مکرون، رئیسجمهور فرانسه، را در شبکه اجتماعی تروث منتشر کرد که در آن مکرون پیشنهاد همکاری در موضوع ایران و برگزاری نشستی در پاریس با حضور اعضای جی-۷ و نمایندگانی از چند کشور دیگر را مطرح کرده بود.[۲۶۲][۲۶۳]
بنیاد شهید و امور ایثارگران در بیانیهای آمار اولیهٔ جانباختگان اعتراضات را ۳٬۱۱۷ نفر اعلام و از این تعداد ۲٬۴۲۷ را شهید قلمداد کرد.[۲۶۴] در پی انتشار این آمار، دبیر شورای عالی امنیت ملی کشور نیز مدعی شد: «۶۹۰ نفری که جزو شهدا نیستند جزو تروریستها، اغتشاشگران و کسانی هستند که به اماکن نظامی حمله کردند.»[۲۶۴] محمد مبین، مدیرکل تولیدات رسانهای دفتر رئیسجمهوری، در شامگاه جمعه ۳ بهمن ۱۴۰۴ در جلسهای در شبکه اجتماعی کلابهاوس در رابطه با آمار ادعایی بنیاد شهید در رابطه با شمار جانباختگان اعتراضات اخیر توضیح داد که بنیاد شهید با تمام خانوادههای جانباختگان اعتراضات اخیر تماس گرفته و خواستار موافقت آنها برای «شهید» اعلام کردن عزیزانشان شده است و به گفتهٔ او خانوادهٔ ۲٬۴۲۷ نفر از جانباختگان پذیرفتهاند که عزیزشان به عنوان «شهید» معرفی شوند. این در حالی است که پیشتر روایتهایی از فشار بر خانوادههای کشتههای اعتراضات اخیر مبنی بر پذیرفتن «عضویت در بسیج»، «شهادت» عزیزانشان و حتی «شکایت از قاتلان احتمالی» منتشر شده بود.[۲۶۵]
۲ بهمن
در بیستوششمین روز اعتراضات دی ۱۴۰۴ در ایران، سرکوب معترضان ادامه یافت و گزارشها حاکی از کشته شدن حدود ۸۰۰ شهروند در اصفهان طی روزهای ۱۸ و ۱۹ دی بود. همچنین تعدادی از دانشجویان و فعالان اجتماعی در شهرهای مختلف کشته یا بازداشت شدند و برخی بازداشتشدگان به مکانهای نامعلوم منتقل شدند. قطع گسترده اینترنت و محدودسازی دسترسی به سامانههای درمانی نیز ادامه داشت و گزارش شد که برخی پروندههای پزشکی و اطلاعات جانباختگان توسط نیروهای امنیتی حذف شده است. ویدیوها و گزارشهای محلی حاکی از تجمعات شبانه، راهپیماییها و درگیری معترضان با نیروهای امنیتی در تهران، مشهد، گچساران و ایرانشهر بود. در سطح بینالمللی، پارلمان اروپا و سازمانهای حقوق بشری خواستار پایان سرکوب، تحریم مقامهای ایرانی و قرار دادن سپاه پاسداران در فهرست گروههای تروریستی شدند. مقامات ایالات متحده و آلمان نیز نسبت به تهدیدهای جمهوری اسلامی علیه مخالفان و ایرانیان تبعیدی هشدار دادند. فعالان فرهنگی و هنرمندان با صدور بیانیههایی نگرانی خود را دربارهٔ سرنوشت بازداشتشدگان و احتمال اجرای احکام اعدام اعلام کردند. مقامهای نظامی جمهوری اسلامی نیز تهدید کردند در صورت تعرض به ایران، پایگاههای آمریکا را هدف قرار خواهند داد. این وقایع، از جمله کشتار و بازداشتهای گسترده، به عنوان بخشی از یک الگوی سرکوب برنامهریزیشده گزارش شده و منابع مختلف بر ضرورت ثبت، مستندسازی و پیگیری بینالمللی آن تأکید کردهاند.[۲۶۶]
۳ بهمن
در بیستوهفتمین روز اعتراضات دی ۱۴۰۴، سرکوب معترضان در ایران تشدید شد و شمار کشتهشدگان و بازداشتها افزایش یافت. گزارشها حاکی از کشته شدن چندین دانشجو، شهروند و ورزشکار در شهرهایی مانند تهران، مشهد، اصفهان، کرج، انزلی و ساری بود. برخی منابع اعلام کردند که کودکان نیز در جریان سرکوب جان خود را از دست دادهاند. در این دوره، جمهوری اسلامی اقدام به قطع گسترده اینترنت و مهندسی ترافیک شبکه کرد و محدودیتهای شدیدی برای دسترسی به اطلاعات و گزارشدهی رسانهای اعمال شد. شورای عالی امنیت ملی ایران همچنین به رسانهها دستور داد که از انتشار اخبار کشتهشدگان خودداری کرده و تنها به آمار رسمی حکومت ارجاع دهند. در سطح بینالمللی، فشارها بر جمهوری اسلامی افزایش یافت. کمیسر عالی حقوق بشر سازمان ملل متحد و پارلمان اروپا اقدامات سرکوبگرانه را محکوم کردند و برخی کشورها خواستار تحریم مقامهای ایرانی و قرار دادن سپاه پاسداران در فهرست گروههای تروریستی شدند. همزمان، ایرانیان خارج از کشور در شهرهایی مانند لندن، پاریس، برلین، بروکسل، سیدنی و کانادا تجمعهایی برگزار کردند و ضمن حمایت از معترضان، خواستار اقدام بینالمللی برای حمایت از مردم ایران و پاسخگو کردن مقامهای جمهوری اسلامی شدند. فعالان صنفی و فرهنگیان نیز با کمپینهایی مانند #نیمکتهای_خالی به یاد کودکان کشتهشده اعتراض کردند و خواستار پایان خشونت و آزادی بازداشتشدگان شدند. این وقایع، از جمله قتلعام گسترده معترضان و کودکان، به عنوان جنایتی فراگیر و برنامهریزیشده توصیف شده و منابع مختلف بر ضرورت ثبت، مستندسازی دقیق و پیگیری بینالمللی تأکید کردهاند.[۲۶۷]
۴ بهمن
در بیستوهشتمین روز اعتراضات سراسری در ایران، اعتراضات هنوز در سرتاسر ایران ادامه دارد.
مردم هر شب به خیابانها میآیند و شعار سر میدهند. ایرانیان خارج از کشور نیز در حمایت از انقلاب ملی ایرانیان دست به برگزاری تجمعها و راهپیمایی در نقاط مختلف جهان زدند. گروهی از ایرانیان در روز شنبه چهارم بهمن در شهر بریزبن استرالیا گرد هم آمدند و به گفته پلیس، بیش از چهار هزار نفر در این تجمع حضور داشتند. همچنین تجمعها و اعتراضاتی در برلین و دوسلدورف آلمان گزارش شد. در ایران، مراسم خاکسپاری کشتهشدگان اعتراضات ادامه یافت. ویدیوها و گزارشها از برگزاری مراسم خاکسپاری عابدین خزایی در شهریار خبر دادند. خزایی، معترضی ۵۱ ساله و دارای مدرک کارشناسی ارشد رشته بیولوژی و پدر دو فرزند، در ۱۸ دی در محدوده فلکه سوم فردیس بر اثر تیراندازی کشته شد. در این مراسم شعارهایی برای یادبود او سر داده شد.[۲۶۸]
رضا پهلوی در مصاحبه با شبکههای بینالمللی اعتراضات اخیر را «انقلابی واقعی» خواند و مدعی شد جمهوری اسلامی علیه مردم ایران وارد جنگ شده است. او اظهار داشت شماری از نیروهای نظامی از سرکوب معترضان امتناع کردهاند و برخی مأموران نیروی انتظامی که سرکوب نکرده بودند، کشته شدهاند. رضا پهلوی همچنین اعلام کرد آمادگی دارد در هدایت روند گذار به دموکراسی سکولار در ایران نقش ایفا کند و تأکید کرد این گذار با کنار رفتن جمهوری اسلامی آغاز میشود و هدف آن برگزاری انتخابات آزاد است. او افزود میلیونها نفر در سراسر ایران از او حمایت کرده و نامش را فریاد زدهاند و روی دیوارها نوشتهاند.[۲۶۹]
۵ بهمن
در ۵ بهمن انتشار شد که در جریان قتلعام معترضان در ایران طی اعتراضات دی ۱۴۰۴، برخی گزارشها از کشته شدن کودکان و نوجوانان خبر دادهاند. به گزارش ایراناینترنشنال، اطلاعاتی دربارهٔ تأثیر سرکوب گسترده و خشونتهای حکومتی بر افراد کمسن منتشر شده است.[۲۷۰] در جریان اعتراضات دی ۱۴۰۴ در ایران، ایرانیان خارج از کشور در شهرهایی مانند بروکسل، سیدنی و توکیو تجمعاتی برگزار کردند و ضمن اعلام همبستگی با معترضان، خواستار اقدام بینالمللی برای حمایت از مردم ایران و پاسخگو کردن مقامهای جمهوری اسلامی شدند. برخی مقامات و شخصیتهای خارجی نیز از حقوق و آزادیهای مردم ایران حمایت کردند. در همین زمان، گزارشها از ادامه قطع گسترده اینترنت در ایران و محدودیت دسترسی به اطلاعات حکایت داشت. ایراناینترنشنال اعلام کرد که بیش از ۳۶ هزار نفر در جریان سرکوب اعتراضات کشته شدهاند و این خشونتها شامل اعدامهای بدون محاکمه، شلیک تیر خلاص به مجروحان و مداخله نیروهای امنیتی در مراکز درمانی بوده است. در میان کشتهشدگان، بیش از ۴۰ ورزشکار نیز حضور دارند. این وقایع، از جمله قتلعام گسترده معترضان در ایران، به عنوان یک جنایت فراگیر و برنامهریزیشده توصیف شده و منابع مختلف بر ضرورت ثبت، مستندسازی دقیق، پیگیری حقوقی و پاسخگو کردن مقامهای مسئول در سطح بینالمللی تأکید کردهاند.[۲۷۱]
۶ بهمن
در سیامین روز اعتراضات سراسری در ایران، شماری از مقامات اروپایی بر ضرورت قرار گرفتن سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در فهرست سازمانهای تروریستی اتحادیه اروپا تأکید کردند. آنتونیو تایانی، وزیر امور خارجه ایتالیا، با اشاره به تلفات غیرنظامیان، خواستار پاسخی قاطع شد و اعلام کرد این موضوع را در نشست وزیران خارجه اتحادیه اروپا مطرح خواهد کرد. همزمان، مای ساتو، گزارشگر ویژه سازمان ملل، از بازداشت معترضان زخمی در بیمارستانها و درخواست مبالغی از خانوادهها برای تحویل پیکر کشتهشدگان خبر داد. همچنین دفتر رضا پهلوی اعلام کرد گروهی از فعالان و متخصصان با انتشار نامهای، خواستار شناسایی او بهعنوان نماینده و رهبر وحدتبخش اپوزیسیون دموکراتیک ایران شدهاند.[۲۷۲]
۷ بهمن
در سیویکمین روز اعتراضات سراسری در ایران، گزارشهای متعددی از ادامه سرکوب معترضان، فشار بر نهادهای داخلی و واکنشهای بینالمللی منتشر شد. روزنامهٔ گاردین با استناد به منابع محلی از انباشت اجساد در سردخانهها و قبرستانها و فشار برای دفن سریع و دستهجمعی پیکرها بهمنظور پنهانسازی شمار کشتهشدگان خبر داد. همزمان، وزارت کشور آلمان اعلام کرد ایرانیان منتقد حکومت در این کشور با تهدیدهای امنیتی مواجهاند و این موضوع بهطور جدی رصد میشود. وزارت خارجهٔ آمریکا نیز ادامه قطع و محدودسازی اینترنت در ایران را محکوم کرد. در عرصهٔ اقتصادی، قیمت دلار در بازار آزاد ایران از ۱۵۰ هزار تومان و بهای سکه به رکوردهای جدیدی رسید. در سطح دیپلماتیک، جمهوری اسلامی سفیر ایتالیا را در واکنش به حمایت این کشور از قرار گرفتن سپاه پاسداران در فهرست سازمانهای تروریستی اتحادیه اروپا احضار کرد.[۲۷۳][۲۷۴]
۸ بهمن
خبرگزاری رویترز گزارش داد که در شامگاه چهارشنبه ۸ دی، دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده، در حال بررسی گزینههایی علیه ایران بوده است که شامل حملات هدفمند علیه رهبران و فرماندهان نیروهای امنیتی میشد. به گفته چند منبع آگاه، هدف از بررسی این گزینهها تشویق معترضان ایرانی به ازسرگیری اعتراضات و تضعیف ساختارهای سرکوب عنوان شده است. بر اساس این گزارش، پس از سرکوب اعتراضات در ایران، ترامپ به دنبال ایجاد شرایطی برای آنچه «تغییر رژیم» توصیف شده بود، بوده و به همین منظور گزینههایی برای هدف قرار دادن نهادها و افرادی که واشینگتن آنان را مسئول خشونتها میدانست، مورد بررسی قرار گرفت. به گفته منابع آمریکایی، این اقدامات با هدف افزایش اعتماد معترضان به امکان تصرف مراکز دولتی و امنیتی مطرح شده بود.[۲۷۵]
رویترز همچنین به نقل از یک منبع آمریکایی گزارش داد که در میان گزینههای مورد بحث، سناریویی برای حملهای گستردهتر با پیامدهای بلندمدت نیز وجود داشته است که احتمالاً برنامه موشکهای بالستیک یا برنامه هستهای ایران را هدف قرار میداد. با این حال، یک منبع دیگر تأکید کرده است که ترامپ در آن زمان هنوز تصمیم نهایی دربارهٔ مسیر اقدام، از جمله استفاده از گزینه نظامی، اتخاذ نکرده بود.[۲۷۵]
۹ بهمن
در پی اعتراضات دی ۱۴۰۴، میرحسین موسوی در بیانیهای سرکوب اعتراضات مردمی را «هولناک و سیاه» توصیف کرد و نسبت به کشتهشدن معترضان انتقاد نمود. موسوی که بیش از ۱۵ سال در حصر خانگی بهسر میبرد، با اشاره به تداوم اعتراضها اظهار داشت که به باور او، بخش قابل توجهی از جامعه ایران دیگر به ساختار کنونی حکومت اعتماد ندارد و خواست خود برای تغییر نظام سیاسی را بهصورت آشکار بیان کرده است. وی هشدار داد که سرکوبهای گسترده سالهای اخیر میتواند پیامدهایی ماندگار داشته و مسیر آینده کشور را تحت تأثیر قرار دهد.[۲۷۶][۲۷۷][۲۷۸]
او همچنین با اشاره به رویدادهای پس از انتخابات ریاستجمهوری ۱۳۸۸، برخورد حکومت با معترضان و منتقدان را عاملی در تضعیف مشروعیت داخلی و افزایش خطر مداخله خارجی دانست و تأکید کرد که ادامه این روند به زیان منافع ملی خواهد بود. موسوی در بخش دیگری از بیانیه از نیروهای مسلح خواست از بهکارگیری خشونت علیه مردم خودداری کرده و زمینه انتقال مسالمتآمیز قدرت را فراهم کنند. وی تصریح کرد که به باور او، جامعه ایران راهی جز ادامه اعتراضات مدنی تا دستیابی به نتیجه ندارد. موسوی در پایان، برگزاری همهپرسی برای تغییر قانون اساسی را بهعنوان راهکار پیشنهادی خود مطرح کرد و اعلام نمود که این همهپرسی باید با مشارکت طیفهای مختلف سیاسی و اجتماعی و بر پایه سه اصل «عدم مداخله خارجی»، «نفی استبداد داخلی» و «گذار دموکراتیک مسالمتآمیز» برگزار شود.[۲۷۶][۲۷۷][۲۷۸]
اعتراضات دیماه ۱۴۰۴ در ایران ابتدا از تهران آغاز شد و ظرف چند روز به بیش از ۳۰ شهر و دهها نقطهٔ مختلف کشور گسترش یافت و به یکی از بزرگترین موجهای اعتراض سراسری در سالهای اخیر تبدیل شد. منشأ اولیهٔ اعتراضات واکنش بخشی از کسبه، بازاریان و فعالان اقتصادی به کاهش شدید ارزش ریال، افزایش نرخ ارز و تشدید تورم گزارش شد، اما در ادامه دامنهٔ مشارکت اجتماعی گسترش یافت و گروههایی از دانشجویان، کارگران، شهروندان عادی، اقشار اجتماعی متعدد و صنوف گوناگون نیز در شهرهای مختلف علیه وضعیت اقتصادی، معیشتی و تا حدی سیاسی در خیابانها حضور یافتند.[۲۷۹]
استانها و شهرهای مرکزی
گروهی از معترضین در تهران - ۱۸ دی ۱۴۰۴
در تهران، پایتخت کشور، تجمعات با اعتصاب گستردهٔ کسبه در بازار بزرگ و مراکز تجاری آغاز شد و به بخشهای مرکزی شهر از جمله خیابان جمهوری، خیابان لالهزار، میدان امام خمینی، بازار شوش و مولوی گسترش یافت، در حالی که نیروهای امنیتی و انتظامی در بسیاری از مناطق حضور یافتند.[۲۸۰]
اعتراضات به سرعت به شهرهای مهم دیگر منتقل شد. در اصفهان، شیراز، مشهد، قم و یزد نیز تعطیلی بازارها و تجمعهای مردمی علیه مشکلات اقتصادی گزارش شده است.[۲۸۱][۲۸۲][۱۳۰]
علاوه بر بازارها و خیابانها، دانشجویان دانشگاهها در چندین شهر شرکت کردند و اعتراضات دانشجویی را شکل دادند. تجمعات دانشجویی در دانشگاههای تهران، اصفهان، یزد و زنجان گزارش شده است، و رسانههای بینالمللی از حضور دانشجویان در دانشگاههای مختلف با توقف کلاسها و شعارهای اقتصادی و اجتماعی خبر دادهاند.[۲۸۶]
پوشش رسانهای گسترده جهانی
رسانههای معتبر بینالمللی از جمله خبرگزاریهای جهانی نیز گزارشهایی دربارهٔ گسترش اعتراضات در سراسر ایران منتشر کردند و تأکید کردند که اعتراضات بهشمار زیادی از شهرها سرایت کرده و در برخی مناطق به روزهای پایانی سال ۲۰۲۵ و آغاز ۲۰۲۶ نیز ادامه یافته است، که نشاندهندهٔ عمق نارضایتی عمومی است.[۲۸۷]
به این ترتیب، اعتراضات دیماه ۱۴۰۴ در ایران یک موج ملی و فراگیر بود که در بیشتر نقاط کشور از مرکز تا جنوب، غرب و شمال حضور داشت و مشارکتکنندگان با ترکیبی از مطالبات اقتصادی، معیشتی و اجتماعی در خیابانها حضور یافتند.[۲۸۸]
ترامپ: «اگر جمهوری اسلامی به معترضان شلیک کند، آمریکا برای نجات آنها میآید»
دونالد ترامپ، رئیسجمهور پیشین آمریکا، در واکنش به اعتراضات دی ۱۴۰۴ ایران، با اشاره به مشکلات اقتصادی و تورم شدید مردم، رفتار خشونتآمیز حکومت ایران علیه معترضان را محکوم کرد و هشدار داد که ایالات متحده در صورت سرکوب مسالمتآمیز مردم آماده مداخله است.[۲۸۹] او تأکید کرد که اقدامات خونین حکومت را زیر نظر دارد و هر گونه قتل معترضان با پاسخ شدید آمریکا مواجه خواهد شد. ترامپ همچنین با انتشار پیامکی از امانوئل مکرون خبر داد که همکاری بین آمریکا و فرانسه برای «کارهای بزرگ» در ایران ممکن است،[۲۹۰][۲۹۱] و در ۹ بهمن ۱۴۰۴ اعلام شد که او گزینههایی شامل حملات هدفمند به نیروهای امنیتی و رهبران ایران برای بازنوکنی اعتراضات و فراهم کردن شرایط برای تغییر رژیم را بررسی میکند.[۲۹۲]
مقامات جمهوری اسلامی
سید علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، با تکرار مواضع پیشین خود در قبال اعتراضات سالهای گذشته، شهروندان معترض را «مزدور دشمن» خواند و بر سرکوب آنها تأکید کرد. علی خامنهای ۱۳ دی ۱۴۰۴ گفت: «اعتراض به جاست اما اعتراض غیر از اغتشاش است. ما با معترض حرف میزنیم اما با اغتشاشگر حرف زدن فایدهای ندارد. اغتشاشگر را باید به جای خودش نشاند.»[۲۹۳]
مسعود پزشکیان، رئیسجمهور ایران، در صفحهٔ شخصی خود در شبکهٔ اجتماعی ایکس به تجمعات واکنش نشان داد و نوشت: «معیشت مردم، دغدغه هر روز من است. اقدامات اساسی برای اصلاح نظام پولی و بانکی و حفظ قدرت خرید مردم در دستورکار داریم. به وزیر کشور مأموریت دادم از مسیر گفتوگو با نمایندگان معترضان، مطالبات برحق آنها را بشنود تا دولت با تمام توان برای رفع مشکلات و پاسخگویی مسئولانه عمل کند.»[۲۹۴]
سپاه پاسداران، در روز دوم اعتراضات با ارسال پیامکهایی به شهروندان، تجمعات را «غیرقانونی» خواند و هشدار داد که حضور در این گردهماییها «خواسته دشمن» است. انتشار نماگرفت این پیامکها در شبکههای اجتماعی با واکنشهای گسترده همراه شد. شماری از کاربران نیز گزارش دادند که با وجود عدم حضور در نزدیکی تجمعات، این پیامک را با امضای سازمان اطلاعات سپاه دریافت کردهاند.[۱۰۳]
در تاریخ ۸ دی ۱۴۰۴ یک نامه محرمانه و طبقهبندیشده منتسب به بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران در فضای عمومی منتشر شد که نشان میدهد این نهاد دستورالعملهایی اضطراری به مدیران عامل بانکها و مؤسسات مالی کشور ابلاغ کرده است. در این سند، بانکها موظف شدهاند خود را برای سناریوهای بیثباتی گسترده، از جمله خرابکاری، قطع برق، تهدیدات سایبری، اختلال در زیرساختها و بحران سراسری آماده کنند و اقداماتی مانند حفاظت و انتقال دادههای حیاتی، فعالسازی سامانههای جایگزین پرداخت، تداوم خدمات بانکی در شرایط بحران و ایجاد سازوکارهای مالی مستقل را در دستور کار قرار دهند. این دستورالعملها بهعنوان نشانهای از آمادگی ساختاری بانک مرکزی برای شرایط بحرانی و احتمال از دست رفتن کنترل حاکمیت جمهوری اسلامی در پی گسترش اعتراضات سراسری تفسیر شده است.[۲۹۵]
فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت، در نشست خبری ۹ دی ۱۴۰۴ به اعتراضات اشاره کرد و گفت که دولت «اعتراضات، بحرانها و تنگناها را میبیند و به رسمیت میشناسد» و در ادامه افزود «دولت، حتی اگر صداهای تندی نیز وجود داشته باشد، با صبوری به این صداها گوش خواهد داد». او سپس به دستور مسعود پزشکیان برای ایجاد سازوکار گفتوگو با معترضان اشاره کرد.[۲۹۶]
در ۲۸ دی ۱۴۰۴ گزارش شد که علیرضا جیرانی، دیپلمات ارشد جمهوری اسلامی در ژنو، محل کار خود را ترک کرده و به همراه خانواده خود از سوئیس درخواست پناهندگی کرده است. این به دلیل ترس از بازگشت به ایران و نگرانی از پیامدهای احتمالی در شرایط انقلابی و احتمال فروپاشی ساختاری حکومت است.[۲۹۷][۲۹۸]
انجمن اسلامی دانشجویان دانشگاه صنعتی شریف با انتشار بیانیهای اعلام کرد که گزارشهایی دربارهٔ «رفتارهای نامناسب و توهینآمیز برخی نیروهای حراست» در محوطهٔ دانشگاه و ورودیها دریافت کرده است. بهگفتهٔ این انجمن، موارد گزارششده شامل تذکرهای هتاکانه دربارهٔ پوشش دانشجویان، برخوردهای تحقیرآمیز و ارسال پیامکهای تذکر دربارهٔ حجاب بوده است. انجمن اسلامی هشدار داده که این نوع برخوردها که «اکنون مکرراً و گستردهتر» انجام میشود، باعث سلب آرامش روانی دانشجویان میشود.[۲۹۹]
سازمان ملل
شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد روز جمعه ۲۳ ژانویه (۳ بهمن) طی برگزاری یک نشست اضطراری با تصویب قطعنامهای سرکوب شدید معترضان در ایران را به شدت محکوم کرد. این قطعنامه با ۲۵ رای مثبت، ۷ رای منفی از سوی چین، کوبا، هند، عراق، پاکستان، ویتنام، اندونزی و ۱۴ رای ممتنع به تصویب رسید. در این نشست اضطراری در ژنو، فولکر تورک، معاون دبیرکل سازمان ملل متحد، برخورد جمهوری اسلامی با اعتراضات را «سرکوبی بیرحمانه» توصیف کرد و گفت که سرکوب خونین از ۸ ژانویه ۲۰۲۶ (۱۸ دی) به بعد، با استفاده گسترده از مهمات جنگی علیه معترضان شدت گرفته است.[۳۰۰]
مای ساتو گزارشگر ویژه سازمان ملل در امور حقوق بشر در ایران در گفتگو با شبکهٔ خبری «ایبیسی نیوز» در مورد احتمال وقوع جنایت علیه بشریت در سرکوبهای اخیر ایران گفت که ممکن است چنین باشد، اما برای اثباتش بر لزوم تحقیق یک هیئت حقیقتیاب مستقل تأکید کرد تا مشخص شود که آیا رفتار حکومت اسلامی با معترضان مصداق جنایت علیه بشریت بوده است و آیا علی خامنهای باید به دیوان کیفری بینالمللی ارجاع داده شود یا خیر.[۳۰۱]
ساتو گفت که تلفات بسیار زیاد بوده و ویدیوهای بسیاری دیده که نیروهای امنیتی به سوی غیرنظامیان غیرمسلح تیراندازی میکنند. وی شمار کشتهشدگان در سرکوب اخیر را دستکم ۵ هزار نفر برآورد کرد، اما گفت که بنا بر گزارش پزشکان داخل ایران، این شمار ممکن است به ۲۰ هزار نفر هم برسد.[۳۰۲]
مای ساتو، گزارشگر ویژه سازمان ملل در امور حقوق بشر ایران، اعلام کرد که اعتراضات سراسری دی ۱۴۰۴ با سرکوب شدید، استفاده از نیروی مرگبار، بازداشت دهها هزار نفر و قطع اینترنت مواجه شده و ابعاد واقعی خشونت و جانباختگان پنهان شده است. او هشدار داد که این سرکوب گسترده میتواند بهعنوان نوعی نسلکشی نوین تعبیر شود و خواستار اقدام فوری جامعه جهانی برای حمایت از معترضان و پاسخگو کردن مقامهای ایران شد.[۳۰۳][۳۰۴][۳۰۵]
ایرانیان
رضا پهلوی افزود که به دلیل مقاومت مردم، هزاران نفر از نیروهای نظامی و انتظامی از حضور در محل کار خودداری کردهاند تا در سرکوب معترضان مشارکت نکنند.[۳۰۶]
رضا پهلوی، در پی استوریهای پیدرپی این موضوع را رصد کرد و در نهایت در سخنرانیای حمایت خود را از این اعتراضات اعلام کرد. او در پیامی ویدیویی از نیروهای امنیتی جمهوری اسلامی خواست که در مقابل اعتراضات مردم، نایستند و به مردم پیوندند.[۳۰۷] او همچنین از قشرهای مختلف جامعه ایران در تمام شهرها خواست که متحد شوند و به اعتراضات سراسری بپیوندند و از ایرانیان خارج از کشور خواست که صدای ملت ایران را به نهادهای بینالمللی برسانند.[۳۰۸] در ۲۲ دی، شاهزاده رضا پهلوی از متخصصان حوزه اینترنت و ارتباطات خواست که با هدف قرار دادن زیرساختهای اطلاعاتی نظام، تلاش کنند ارتباط مردم با جهان دوباره برقرار شود. او در پیام خود اعلام کرد که رژیم جمهوری اسلامی قصد دارد با سرکوب و قطع ارتباطات مردم را از ادامه مبارزه ناامید کند و افزود که بهخاطر مبارزه مردم، هزاران نفر از نیروهای نظامی و انتظامی به سر کار نرفتهاند تا در سرکوب دست نداشته باشند.[۳۰۹] در ۲۶ دی ۱۴۰۴، رضا پهلوی در نخستین نشست مطبوعاتی خود پس از آغاز اعتراضات گسترده در ایران، خواستار حمایت عملی جامعه بینالمللی از مردم ایران شد و تأکید کرد که کمک نظامی خارجی لازم نیست، زیرا مردم خود در میدان مبارزه هستند. او چهار اصل دورهٔ گذار پس از جمهوری اسلامی را معرفی کرد: حفظ تمامیت ارضی، احترام به اقوام و مذاهب، جدایی دین از حکومت و حق تعیین حکومت توسط مردم. پهلوی از «پروژه شکوفایی» برای صد روز نخست پس از سرنگونی جمهوری اسلامی خبر داد و تأکید کرد که نهادهای اجرایی و نیروهای نظامی باید اصلاح شده و تحت فرماندهی غیرسیاسی قرار گیرند. وی اعلام کرد که نقش خود را محدود به مدیریت گذار میداند و پایبندی خود به دموکراسی و رأی آزاد شهروندان را اعلام کرده است.[۳۱۰][۳۱۱] در ۳۰ دی پهلوی در سخنانی خطاب به علی خامنهای گفت: «همانگونه که جنایتکاران نازی در نورنبرگ محاکمه و مجازات شدند، تو و همدستانت نیز در دادگاه ملت ایران محاکمه و مجازات خواهید شد.»[۳۱۲] او به مردم ایران گفت: «شما تنها نیستید؛ ایستادگی شما تاریخ را تغییر داده است. این رژیم ترک برداشته و سقوطش آغاز شده است.»[۳۱۳]
فرح پهلوی شهبانو آخر ایران، در شبکه اجتماعی ایکس پیامی منتشر کرد و خطاب به مردم ایران نوشت که هرچند راههای ارتباطی با جهان بیرون محدود شده است، پیام آنها بلندتر از آن است که خاموش شود. او همچنین به خانوادههای جانباختگان اشاره کرد.[۳۱۴]
بهروز وثوقی، بازیگر پیشکسوت، در اینستاگرام نوشت: «در این روزهای سنگین، من که عمرم را با نور و سایه، با سکوت و فریاد روی پرده گذراندهام، هر شب اخبار سرزمینم را میبینمو قلبم، پیش از آنکه پیر شود، زخمی میشود.»[۳۱۵] او افزود: «اگر سینما به من چیزی آموخت، این بود که تاریکترین صحنهها همیشه مقدمه طلوعاند. دل من امروز با دلهای زخمی سرزمینم میتپد. نه از ترحم، بلکه از ایمان.»[۳۱۵]
شیرین عبادی، برنده جایزه صلح نوبل، نیروهای امنیتی ایران را به دلیل تیراندازی مستقیم به معترضان بیسلاح در فسا محکوم کرد و آن را نقض حقوق بشر دانست. او در پیامی که در اینستاگرام منتشر کرد، تأکید کرد که استفاده از مهمات جنگی علیه شهروندان بیسلاح به هیچوجه قابل توجیه نیست. عبادی از مقامات خواست فوراً به خشونتها پایان دهند، رسیدگی پزشکی مناسب به مجروحان را تضمین کنند و بررسی کنند چه کسانی مجوز استفاده از سلاح گرم علیه معترضان در فسا را صادر کردهاند.[۳۱۶] همچنین در ۲۳ دی، او در صفحه اینستاگرام خود نسبت به افزایش تلفات در صورت نبود واکنش جهانی هشدار داد و خواستار وصل اینترنت و آغاز تحقیقات مستقل بینالمللی شد.[۳۱۷]
در ۱۲ دی ۱۴۰۴، ۱۷ فعال مدنی و سیاسی با انتشار بیانیهای مشترک، از اعتراضات سراسری در ایران حمایت کرده و گذار صلحآمیز از جمهوری اسلامی را «ضرورتی غیرقابل سرکوب» توصیف کردند. امضاکنندگان، از جمله ابوالفضل قدیانی، جعفر پناهی، مصطفی تاجزاده، نرگس محمدی و مصطفی ملکیان، با اشاره به تداوم اعتراضات خیابانی، این تحرکات را «جنبش بزرگ مقاومت مدنی مردم ایران» و بازتاب اراده ملی برای برکناری نظام حاکم دانستند و بر مطالباتی چون آزادی، عدالت، کرامت انسانی و حق تعیین سرنوشت تأکید کردند. در این بیانیه همچنین از نیروهای انتظامی و امنیتی خواسته شده است با پایبندی به مسئولیت حفاظت از جان شهروندان، از سرکوب معترضان و بهکارگیری خشونت علیه مردم خودداری کنند.[۳۱۸]
آنشان خسروی، عضو پیشین تیم ملی کاراته سوئد، از ورزشکاران خواست از خیزش ملی ایرانیان حمایت کنند: «مردم به ما احتیاج دارند که سمتشان باشیم. این مردم آزادی میخواهند، جمهوری اسلامی را نمیخواهند.»[۳۱۹]
گوگوش، خواننده ایرانی، در ۱۵ دی ۱۴۰۴ پیامی منتشر کرد که در آن حمایت خود را از بازگشت رضا پهلوی به ایران برای دوره گذار اعلام کرد. او در این پیام بر اهمیت شکستن سکوت و بازتاب دادن صدای معترضان تأکید کرد و از مخاطبانش خواست صدای مردم ایران را بازتاب دهند و فریادهای آنان برای دستیابی به آیندهای دموکراتیک را تقویت کنند. گوگوش در بخش پایانی این بیانیه، رضا پهلوی را چهرهای وحدتبخش و سکولار برای دوره گذار توصیف کرد و ابراز امیدواری کرد که ملت ایران به آزادی دست یابد و جوانان کشور به پیروزیای درخشان برسند.[۳۲۰][۳۲۱]
در ۲۱ دی ۱۴۰۴ (۱۰ ژانویه ۲۰۲۶) شورای مرکزی جبهه اصلاحات ایران جلسهای اضطراری و غیرعلنی با حضور چهرههای برجسته اصلاحطلب برگزار کرد تا دربارهٔ واکنش به سرکوب خونین اعتراضات بحث کند. در این جلسه پیشنویس بیانیهای بیسابقه مطرح شد که در آن از علی خامنهای خواسته شده بود از قدرت کنارهگیری کند و اداره کشور به یک «شورای گذار» سپرده شود، اما انتشار این بیانیه با دخالت و تهدید نهادهای امنیتی متوقف شد.[۳۲۲]
مهدی قایدی، مهاجم تیم ملی فوتبال ایران، با انتشار بیتی از شاهنامهٔ فردوسی و استفاده از هشتگ «سپهر بابا» در شبکههای اجتماعی، به ویدیویی از اعتراضات و جانباختگان کهریزک واکنش نشان داد.[۳۲۳]
آمریکا
وزارت خارجه آمریکا: «رژیم ایران ثروت کشور را به جای بهبود معیشت مردم، صرف صدور ایدئولوژی و حمایت از گروههای نیابتی میکند. مردم ایران شایسته حکومتی هستند که نیازهای آنها را در اولویت قرار دهد… فساد نهادینه شده و سوءمدیریت اقتصادی باعث شده است که حتی طبقه متوسط نیز زیر فشارهای معیشتی کمر خم کند، اما اتحاد اصناف و دانشجویان نشاندهنده ارادهای جدید برای تغییر است.»[۳۲۴]
شورای سردبیری روزنامه والاستریت ژورنال در مقالهای نوشت برخلاف پیشبینی بسیاری از کارشناسان که معتقد بودند حمله نظامی به تأسیسات هستهای ایران موجب همبستگی عمومی با حاکمیت میشود، تحولات اخیر مسیر دیگری را نشان میدهد. این روزنامه به دونالد ترامپ نسبت به وسوسه شدن در برابر «سراب» توافق با تهران هشدار داد و نوشت اگر جمهوری اسلامی واقعاً خواهان توافق بود، میتوانست پس از جنگ به میز مذاکره بازگردد.[۳۲۵]
ایلان ماسک مالک شبکه اجتماعی ایکس، در واکنش به اظهارات خامنهای مبنی بر اینکه جمهوری اسلامی تسلیم دشمن نخواهد شد، در توییتی به زبان فارسی نوشت: «زهی خیال باطل».[۳۲۶]
مارکوین مالین، سناتور جمهوریخواه آمریکا، حمایت خود را از تلاش مردم ایران برای «احیای آزادی» در کشورشان اعلام کرد و تأکید کرد که این حمایت به معنای مداخله نظامی ایالات متحده نیست.[۳۲۷]
لیندزی گراهام، سناتور جمهوریخواه، روز چهارشنبه یک بهمن، گفت همانطور که با هیتلر نمیشد توافق کرد با علی خامنهای هم نمیشود به توافق رسید.[۳۲۸]سناتور لیندسی گراهام در ۱۸ دی به تظاهرات اشاره کرد و به معترضان گفت: «ما از شما حمایت میکنیم. دونالد ترامپ، باراک اوباما نیست. او از شما حمایت میکند.» او همچنین به رهبر جمهوری اسلامی علی خامنهای گفت: «باید بدانی که اگر به کشتن مردم خود که خواستار زندگی بهتری هستند ادامه دهی، دونالد ترامپ تو را خواهد کشت. تغییر در ایران در راه است. خلاص شدن از شر این رژیم نازی، بزرگترین تغییر در تاریخ خاورمیانه خواهد بود. برای مردم ایران، کمک در راه است.»[۳۲۹] او در پیام دیگری گفت: «آزادی اکنون، آزادی همیشگی برای مردم ایران که رنجهای طولانی کشیدهاند. مرگ بر حکومت آیتالله. شکوه را دوباره به ایران بازگردانیم.»[۳۳۰] در شامگاه ۲۲ دی در پیامی در شبکهٔ اجتماعی ایکس از دونالد ترامپ خواست دستور اقدام نظامی علیه جمهوری اسلامی ایران را صادر کند. او با اشاره به سرکوب و کشتار معترضان در ایران، مدعی شد که حکومت ایران از «خط قرمز» تعیینشده عبور کرده و خواستار اقدام نظامی هدفمند بدون اعزام نیروی زمینی شد.[۳۳۱] لیندزی گراهام، سناتور جمهوریخواه ایالات متحده و از منتقدان جمهوری اسلامی، در ۱ بهمن با انتشار پیامی در شبکه اجتماعی ایکس اعلام کرد که امکان دستیابی به توافق با علی خامنهای وجود ندارد. او گفت همانگونه که بهگفته او نمیشد با آدولف هیتلر به توافق رسید، مذاکره با رهبر جمهوری اسلامی نیز بینتیجه است. گراهام تأکید کرد کسانی که به تغییر رفتار جمهوری اسلامی امیدوارند، بهگفته او، سابقه این حکومت را نادیده میگیرند. وی در پایان خواستار مقابله با جمهوری اسلامی شد و حمایت از مردم ایران را ضروری دانست.[۳۳۲]
بری روزن، گروگان پیشین سفارت آمریکا در تهران، اعتراضهای ایران را ادامهٔ میراث انقلاب مشروطه دانست و به کشتهشدن شمار زیادی از معترضان اشاره کرد. او خواستار حمایت آشکار و غیرنظامی آمریکا از این خیزش شد و تأکید کرد که غرب باید از اقدامهای نظامی پرهیز کرده و در صورت موفقیت معترضان، از بازسازی ایران حمایت اقتصادی کند.[۳۳۳]
تد کروز، سناتور جمهوریخواه ایالات متحده، با بازنشر پیامی از دونالد ترامپ در شبکه اجتماعی ایکس، از معترضان ایرانی حمایت کرد. او در این پیام اظهار داشت که در صورت سرنگونی حاکمیت روحانیون در ایران، به گفته او امنیت آمریکا و جهان افزایش خواهد یافت. کروز همچنین در اظهارنظری جنجالی، با بهکارگیری عباراتی تند، مواضعی انتقادی نسبت به شعارهای ضدآمریکایی مطرح کرد.[۳۳۴]
کیت بریت، سناتور جمهوریخواه ایالات متحده، با بازنشر پیامی از دونالد ترامپ در شبکه اجتماعی ایکس، حمایت خود از مردم ایران را اعلام کرد. او در این پیام اظهار داشت که آمریکا در مبارزه ایرانیان برای آزادی در برابر حکومت تهران در کنار آنها ایستاده است و برای حفظ مردم ایران دعا کرد.[۳۳۵]
سناتور جمهوریخواه جیم بنکس شامگاه دوشنبه با انتشار پیامی در شبکه ایکس از قیام ملی ایرانیان حمایت کرد. او نوشت که ایرانیان «یک بخت واقعی برای پایان دادن به رژیم بیرحم ترور» دارند و افزود که آمریکا در کنار آنها است.[۳۳۶]
جیم ریش، سناتور جمهوریخواه آمریکا، در حساب کمیته روابط خارجی سنا در شبکه ایکس، از اعتراضات ایرانیان حمایت کرد و نوشت که محدود کردن اینترنت یا ارتباطات نمیتواند مانع پیگیری آزادی شود.[۳۳۷]
مارک لوین، نویسنده و روزنامهنگار آمریکایی، در شبکه اجتماعی ایکس دربارهٔ پاسخ دونالد ترامپ، رئیسجمهور وقت ایالات متحده، به سرکوب اعتراضات ایران نوشت که انتظار دارد ترامپ «قاطعانه، قدرتمند و حتی بهصورت نظامی وارد عمل شود».[۳۳۸]
اروپا و کانادا
فردریش مرتس، صدراعظم آلمان «اگر حکومتی فقط با زور بتواند خودش را سر پا نگه دارد، در واقع به پایان رسیده است. من معتقدم اکنون شاهد آخرین روزها و هفتههای این حکومت هستیم.»[۳۳۹]صدراعظم آلمان، فردریش مرتس، در ۲۳ دی گفت که جمهوری اسلامی در «روزهای پایانی» خود قرار دارد، زیرا رژیمی که تنها از طریق خشونت میتواند به قدرت باقی بماند عملاً به پایان رسیده است.[۲۴۶][۲۴۷] وزیر خارجه آلمان، یوهان وادهفول، همچنین در مورد سرکوب اعتراضات توسط رژیم اشاره کرد و گفت «این رژیم از حمایت مردم ایران برخوردار نیست و ما از رژیم میخواهیم فوراً به این اقدامات پایان دهد. از طرف دولت تأکید میکنم، ما از تمامی ابزارها بر این رژیم از جمله تحریمها استفاده میکنیم.»[۳۴۰]
ویلیام هیگ، وزیر خارجه پیشین بریتانیا در شبکه ایکس نوشت: «وزیر مصر در سال ۲۰۱۱ به من گفت همه چیز تحت کنترل است، چند ساعت بعد رژیم سقوط کرد. حاکمان ایران نیز ممکن است به زودی با سرنوشتی مشابه روبهرو میشوند. وحدت آنها نقطه ضعف واقعیشان است و خزانههایشان در حال خالی شدن است.»[۲۴۸]
گونتر فهلینگر یان، رئیس کمیته اتریشی گسترش ناتو، در شبکه اجتماعی ایکس خواستار اقدام اتحادیه اروپا و ناتو علیه جمهوری اسلامی ایران شد و اعلام کرد که آزادی مردم ایران باید بهعنوان یک هدف راهبردی اروپا در نظر گرفته شود.[۲۴۹]
هان فان تلینگن، نویسنده و سرمایهگذار هلندی، در شبکه اجتماعی ایکس با انتشار پیامی وضعیت ایران را «نسلکشی» توصیف کرد و از آنچه سکوت جامعه بینالمللی در برابر رویدادهای ایران خواند، انتقاد کرد.[۳۴۱]
نایجل فاراژ، رهبر حزب اصلاح بریتانیا، در حمایت از اعتراضات مردم ایران علیه جمهوری اسلامی، در حساب خود در شبکه ایکس نوشت: «این رژیم شرور باید برود.»[۳۴۲] او افزود: «همانطور که سالهاست انجام دادهام، برای نیروهای آزادیخواه در ایران آرزوی موفقیت میکنم.»[۳۴۲]
رهبران فرانسه، آلمان و بریتانیا در تاریخ ۱۹ دیماه ۱۴۰۴ (۰۱/۰۹/۲۰۲۵) بیانیه مشترکی منتشر کردند و از ایران خواستند تا از خشونت بپرهیزد و خویشتنداری نشان دهد.[۳۴۳]
سازمان عفو بینالملل و دیدهبان حقوق بشر سرکوب خشونتآمیز معترضان را محکوم کرده و موارد قتل و بازداشتهای گسترده و غیرتمایز را گزارش کردند.[۳۴۵][۳۴۶]
جی.کی. رولینگ، نویسنده مجموعه هری پاتر، با انتشار پیامی در شبکه اجتماعی نسبت به تحولات ایران واکنش نشان داد. او در این پیام با تأکید بر لزوم پایبندی به حقوق بشر، از افرادی که به گفته او در ایران برای آزادی خود تلاش میکنند اعلام همبستگی کرد و انتقادهایی را متوجه رویکردهای گزینشی در قبال نقض حقوق بشر مطرح کرد. رولینگ همچنین در پیام خود به موضوع سرکوب و خشونت اشاره کرد و آن را محکوم دانست.[۳۴۷]
دیدهبان سازمان ملل در واکنش به انقلاب ملی ایرانیان، با انتشار پیامی در شبکه اجتماعی ایکس خواستار برگزاری یک جلسه فوری سازمان ملل متحد دربارهٔ ایران شد.[۳۴۸]
لوییجی مارتین، دبیرکل حزب لیبرال دموکرات ایتالیا، در شبکه اجتماعی ایکس با حمایت از خیزش ملی ایرانیان نوشت که حکومت ایران جوانان خواهان آزادی و دموکراسی را سرکوب میکند. او همچنین پرسید که آیا مداخله غرب برای دفاع از حقوق بشر نقض قوانین بینالمللی است یا ضرورتی برای آینده منطقه.[۳۴۹]
خیرت ویلدرس، سیاستمدار سرشناس هلندی و عضو پارلمان این کشور، در پیامی در شبکهٔ اجتماعی ایکس خواستار بستن سفارتخانههای جمهوری اسلامی ایران و اخراج دیپلماتهای آن شد. او با انتقاد شدید از حکومت ایران، بر لزوم همبستگی کشورهای آزادیخواه با مردم ایران تأکید کرد.[۳۵۰]
آنتونیو کوستا، رئیس شورای اروپا، در حساب کاربری خود در شبکه ایکس نوشت که حکومت ایران باید سرکوب خشونتبار مردم را متوقف کند و اعلام کرد که شورای اروپا در کنار ایرانیانی است که خواهان حقوق، کرامت و آزادی هستند.[۳۵۱]
آنتونی آلبانیزی، نخستوزیر استرالیا، اعلام کرد که کشورش در کنار مردم ایران «در مبارزه با یک رژیم سرکوبگر» ایستاده است. او افزود که رژیم ایران مردم خود را سرکوب کرده و خواهان ایران دموکراتیک و محترم داشتن حقوق بشر است.[۳۵۲]
پنی وانگ، وزیر امور خارجه استرالیا، اعلام کرد که رژیم جمهوری اسلامی برای حفظ قدرت خشنتر میشود و تأکید کرد که استرالیا در کنار مردم ایران ایستاده است. او همچنین به اقدامات استرالیا از جمله وضع تحریمها و اخراج سفیر ایران اشاره کرد و خواستار توقف سرکوب خشونتبار شد.[۳۵۳]
وزارت امور خارجه کانادا در ۲۲ دی، در پیامی در شبکه اجتماعی ایکس، «قتلهای مداوم معترضان در ایران» را بهشدت محکوم کرد.[۳۵۴] در این بیانیه آمده است که حکومت ایران باید به سرکوب، اقدامات ارعابآمیز و نقض حقوق بشر پایان دهد و به حقوق اساسی شهروندان خود احترام بگذارد. دولت کانادا همچنین اعلام کرد که در کنار «مردم شجاع ایران» ایستاده است.[۳۵۵]
در ۲۳ دولت کانادا با اشاره به وخامت شرایط امنیتی، به شهروندان خود در ایران توصیه کرد هرچه سریعتر کشور را ترک کنند و نسبت به خطر بالای بازداشتهای خودسرانه، بهویژه برای دو تابعیتیها، هشدار داد.[۳۵۶][۳۵۷]
الن شاتر، وزیر و عضو پیشین پارلمان جمهوری ایرلند در شبکه ایکس گفت دولت ایرلند باید سپاه پاسداران را به عنوان یک سازمان تروریستی معرفی کند.[۳۵۸]
ژان نوئل بارو، وزیر خارجه فرانسه گفت که این کشور در حال بررسی امکان ارسال پایانههای یوتلست به ایران است.[۳۵۹]
کارلوس کیروش، سرمربی پیشین تیم ملی فوتبال ایران، با انتشار پیامی در اینستاگرام نسبت به قطعی اینترنت در ایران واکنش نشان داد. او در این پیام با ابراز نگرانی از امنیت و سلامت مردم ایران، برای آنان آیندهای همراه با صلح، امنیت و پیشرفت آرزو کرد و از پیوند عاطفی خود با مردم ایران سخن گفت. این اظهارات همزمان با گزارشهایی دربارهٔ محدودیتهای ارتباطی و ناآرامیهای داخلی در ایران منتشر شد.[۳۶۰]
در دوشنبه ۲۹ دی، اتحادیه اروپا با انتشار یک نظرسنجی در حساب رسمی پارلمان اروپا در شبکه اجتماعی ایکس، از مخاطبان خود خواست مهمترین دغدغه روز را انتخاب کنند. نتیجه با اختلافی چشمگیر مشخص شد: «خشونت در ایران» با ۹۸٫۴ درصد آرا در صدر قرار گرفت و سایر گزینهها، از جمله تمامیت ارضی گرینلند، دیپفیکهای غیرقانونی هوش مصنوعی و کمبود دارو، با فاصلهای قابل توجه در رتبههای بعدی جای گرفتند. این نظرسنجی همچنان ادامه دارد.[۳۶۱]
به دنبال کشتار بیش از ۳۵۰۰۰ تن از معترضان در اعتراضات دی ۱۴۰۴، اتحادیه اروپا در ۹ بهمن ۱۴۰۴ سپاه پاسداران انقلاب اسلامی را در فهرست سازمانهای تروریستی قرار داد.[۳۶۲][۳۶۳]بریتانیا نیز به دنبال اتحادیه اروپا اعلام کرد که این کشور نیز سپاه پاسداران را به لیست سازمانهای تروریستی اضافه خواهد کرد.[۳۶۴]
سایر مناطق جهان
در ۲۳ دی، استرالیا از همهٔ شهروندان استرالیایی که در ایران هستند خواست هرچه سریعتر این کشور را ترک کنند. وزیر امور خارجهٔ استرالیا، پنی وانگ، در شبکهٔ اجتماعی ایکس نوشت: «استرالیا در کنار مردم شجاع ایران در مبارزهشان علیه یک رژیم سرکوبگر ایستاده است. ما بهطور قاطع سرکوب وحشیانهٔ رژیم ایران علیه مردم خودش را محکوم میکنیم… کشتار معترضان، استفاده از زور، و بازداشتهای خودسرانه باید متوقف شود.»[۳۶۵]
ابرو گوندش، خوانندهٔ اهل ترکیه، با حمایت از خیزش ملی ایرانیان در شبکهٔ اجتماعی ایکس نوشت: «دلها و دعاهای ما در کنار شماست ایران».[۳۶۶]
فراخوانها
دانشجویان: تشکلها و فعالان دانشجویی در دانشگاههای امیرکبیر، بهشتی و تهران با صدور بیانیههایی جداگانه، از دانشجویان خواستند با تجمع و اعلام همبستگی، به موج اعتراضها بپیوندند.[۳۶۷] همزمان، انجمن اسلامی دانشجویان دانشگاه صنعتی شریف اعلام کرد که برخی نیروهای حراست با رفتارهای نامناسب، از جمله تذکرهای توهینآمیز دربارهٔ پوشش و ارسال پیامکهای تذکر حجاب، موجب آزردگی دانشجویان شدهاند.[۲۹۹]
فراخوان فعالان بازار تهران: کسبه و فعالان بازار تهران پس از پایان دومین روز اعتراضها، با انتشار فراخوانهایی در شبکههای اجتماعی از تصمیم خود برای ادامه اعتصاب و برگزاری تجمع جدید در ساعت ۱۰ صبح روز سهشنبه خبر دادند. از جمله این فراخوانها، پیامی منتسب به بازار راهآهن شادآباد است که در آن آمده است: «فردا کنار کسانی میایستیم که برای نان حلال و کرامت خود میجنگند.»[۱۰۲]
کامیونداران: اتحادیهٔ تشکلهای رانندگان کامیون و کامیونداران سراسر ایران بیانیهای منتشر و رسماً حمایت خود را از اعتراضات سراسری مردم ایران اعلام کرد.[۳۶۸]
رانندگان اتوبوس: در جریان اعتراضات دی ۱۴۰۴ ایران، سندیکای کارگران شرکت واحد اتوبوسرانی تهران و حومه با صدور بیانیهای در روز چهارشنبه از اعتراضات عمومی حمایت کرد.[۳۶۹]
حزب مردم بلوچستان: در پی گسترش اعتصابات و تظاهرات خیابانی در ایران، حزب مردم بلوچستان با انتشار بیانیهای از مردم بلوچستان خواست تا با معترضان همبستگی نشان دهند.[۳۷۰]
حزب حیات آزاد کردستان:حزب حیات آزاد کردستان بیانیهای عمومی صادر کرد و در آن از اعتصابات و اعتراضهای بازاریان و شهروندان حمایت کرد. در این بیانیه، این سازمان بحرانهای اجتماعی و اقتصادی جاری ایران را ناشی از سیاستهای سرکوبگرانه، سوءمدیریت اقتصادی و محرومسازی سیاسی بلندمدت دولت دانست.[۳۷۱]
حزب دموکرات کردستان ایران:حزب دموکرات کردستان ایران از تظاهرات و اقدامات کارگری حمایت و به تورم شدید و وخامت شرایط زندگی در سراسر کشور اشاره کرد.[۳۷۲] حزب در ۱۳ دی ۱۴۰۴ بیانیهای در حمایت از مردم ایران منتشر کرد که در آن سرکوب خشن جمهوری اسلامی و کشته و زخمیشدن معترضان محکوم شده است. این حزب با تأکید بر مشروعیت مبارزه مردم، خواستار همبستگی نیروهای آزادیخواه و اقدام فوری نهادهای بشردوستانه بینالمللی شده است.[۳۷۳]
معلمان خوزستان: گروهی از معلمان خوزستان با انتشار بیانیهای خواستار پیوستن معلمان و کادر آموزشی مدارس سراسر کشور به اعتراضات شدند.[۳۷۴] در بیانیه معلمان خوزستان آمده است: «ما پرچمداران آگاهی و سازندگان آینده ایرانیم.[۳۷۴] سکوت در این بزنگاه خیانت به مسئولیت تاریخی ماست. نمیتوانیم در برابر فرسایش امید نسلهای بعد بیتفاوت بمانیم.»[۳۷۴] این معلمان افزودهاند: «همکاران فرهنگی سراسر ایران، با همبستگی ملی و با تکیه بر وجدان حرفهای خود به این اعتراضات مردمی بپیوندید.»[۳۷۴]
انجمن صنفی معلمان نورآباد: در جریان اعتراضات دی ۱۴۰۴ در ایران، انجمن صنفی معلمان نورآباد ممسنی با انتشار بیانیهای از اعتصابها و اعتراضات فراگیر اقشار مختلف جامعه حمایت کرد.[۳۷۵] این انجمن اعلام کرد که حمایت از مطالبات قانونی مردم را وظیفهٔ ملی و در راستای همبستگی میهنی میداند و تأکید کرد که بدون رفتارهای هیجانی در کنار معترضان خواهد ماند.[۳۷۵] این بیانیه همچنین از مسئولان خواست بهجای برخوردهای خشونتآمیز با معترضان، که به تشدید بحران منجر میشود، رویکردی مبتنی بر مدارا و پرهیز از خشونت در پیش گیرند.[۳۷۵]
مولوی عبدالحمید:مولوی عبدالحمید امام جمعه اهل سنت زاهدان، در خطبههای نماز جمعه ۱۹ دیماه با اشاره به فراخوانهای اعتراضی منتسب به رضا پهلوی، از حضور گسترده مردم ایران با گرایشهای مختلف در اعتراضات سخن گفت و از تداوم آن خبر داد. او با تأکید بر مشکلات معیشتی، از گسترش فقر و ناامنی غذایی در کشور هشدار داد و وضعیت اقتصادی را بحرانی توصیف کرد. عبدالحمید با انتقاد از سوءاستفاده از منابع ملی و سرکوب اعتراضات در سالهای گذشته، خواستار تحقق آزادی و عدالت و قرار گرفتن افراد شایسته در رأس قدرت شد. او همچنین از نیروهای نظامی و امنیتی خواست در برابر مردم نایستند و بر لزوم تمکین به خواست ملت تأکید کرد.[۳۷۶]
اعتصاب کامیونداران در شیراز، بر اساس گزارشهای منتشرشده از سوی رسانهها، گروهی از کامیونداران در شهر شیراز دست به اعتصاب زدند.[۳۷۷] این اعتصاب که در روز یکشنبه ۲۱ دیماه گزارش شده، در همراهی با اعتراضات سراسری در ایران صورت گرفته است. گزارشها حاکی از توقف فعالیت برخی کامیونداران و کاهش تردد کامیونها در بخشهایی از این شهر است. این رویداد در ادامه مجموعهای از اعتراضات صنفی و مدنی در نقاط مختلف ایران گزارش شده است.[۳۷۷]
تا ۲۰ ژانویه، کشوری که بیشترین تعداد تجمع را داشت آلمان بود، با ۲۷ تجمع در فاصله دهروزه بین ۱۱ تا ۲۰ ژانویه. در همین بازه زمانی، ایالات متحده و استرالیا هرکدام ۲۳ تجمع، کانادا ۱۹ تجمع و بریتانیا ۱۲ تجمع برگزار کردند.[۳۸۷] اگرچه شمار دقیق شرکتکنندگان در بسیاری از این تجمعها مشخص نیست، گزارش شده است که در یکی از تجمعها در تورنتو حدود ۱۱۰ هزار نفر حضور داشتند.[۳۸۷][۳۸۸]
معترضان از جامعه بینالمللی خواستند در برابر اقدامات رژیم ایران در سرکوب معترضان طی کشتارهای ایران در سال۱۴۰۴ «اقدام فوری» انجام دهد[۳۸۹][۳۹۰] و همزمان حمایت خود را از مردم ایران و رضا پهلوی، فرزند محمدرضا شاه پهلوی، ابراز کردند.[۳۹۰] رضا پهلوی نیز با اعلام حمایت از معترضان، از همه ایرانیان، از جمله نیروهای امنیتی و انتظامی، خواست به اعتراضات بپیوندند.[۳۹۱]
نصب پرچمهای شیر و خورشید در سفارتهای ایران
یک معترض ایرانی در حالی که پرچم جمهوری اسلامی را از سردر سفارت ایران در لندن برمیدارد و با پرچم شیر و خورشید تاجدار جایگزین میکند.[۳۹۲]
از آغاز موج جدید اعتراضات پرچم شیر و خورشید به نمادی برجسته در میان معترضان تبدیل شد و شمار زیادی از ایرانیان آن را در تجمعات اعتراضی خود در داخل و خارج از کشور به همراه داشتند.[۳۹۳] ایرانیان خارج از کشور در حمایت از اعتراضات در ایران در برخی شهرها در سراسر جهان در برابر سفارتهای جمهوری اسلامی تجمع کرده و پرچمهای جمهوری اسلامی را با پرچم شیر و خورشید جایگزین کردند.[۳۹۴][۳۹۵][۳۹۲][۳۹۶] همچنین پس از فراخوان شاهزاده رضا پهلوی به ایرانیان خارج از کشور مبنی بر «در خارج از ایران، تمامی سفارتخانهها و قنسولگریهای ایران متعلق به ملت ایران است و زمان آن رسیده که به جای پرچم ننگین جمهوری اسلامی با پرچم ملی ایران مزین شوند.» در اقدامی مشابه پرچمهای شیر و خورشید در سفارتهای دیگری در سایر نقاط جهات افراشته شدند.[۳۹۷] این اقدام برای دو شب متوالی در سفارت لندن تکرار شد و معترضان با به آتش کشیدن و روی زمین انداختن پرچم جمهوری اسلامی، پرچم شیر و خورشید را جایگزین کردند.[۳۹۸]
ورود به مرحله انقلابی
در برخی گزارشها و تحلیلها، اعتراضات سراسری ایران در سالهای ۲۰۲۵ و ۲۰۲۶ با عنوانهایی چون «انقلاب ملی ایران» توصیف شده[۳۹۹] و ایران را در آستانه یک انقلاب میدانند.[۴۰۰] بهکارگیری واژهٔ «انقلاب» در این متون ناظر بر گستردگی جغرافیایی اعتراضات، تداوم آنها، طرح مطالبات صریح سیاسی مانند عبور از جمهوری اسلامی و پایان حکومت مذهبی، و فرسایش مشروعیت و توان کنترلی نظام است. در عین حال، بسیاری از تحلیلگران تأکید میکنند که استفاده از این اصطلاح ماهیتی توصیفی و تحلیلی دارد و به معنای تحقق قطعی یک انقلاب سیاسی نیست، بلکه بازتابدهندهٔ درک بخشی از ناظران و معترضان از ماهیت بنیادین و تحولخواه این اعتراضات است.[۴۰۱][۴۰۲]
طرح فرار خامنهای
بر اساس گزارشهای اطلاعاتی، خامنهای برنامهای برای فرار از تهران به مسکو در صورتی که ناآرامیهای داخلی فراتر از کنترل نیروهای امنیتی دولتی برود، تدوین کرده است. استراتژی فرار شامل گروه کوچکی از حداکثر ۲۰ تن از نزدیکان و اعضای خانواده، از جمله پسر و جانشین منصوب او، مجتبی خامنهای، است.[۷۰]
جمهوری اسلامی وارد «حالت بقا» شده بود
طبق گزارش نیویورک تایمز، مقامات ایرانی در گفتگوهای خصوصی اذعان کردند که جمهوری اسلامی وارد «حالت بقا» شده و با گزینههای محدودی برای مقابله با بیثباتی اقتصادی و احتمال بروز درگیریها روبرو است. رئیسجمهور مسعود پزشکیان بهطور علنی از نبود راهحل برای چالشهای کشور سخن گفت. برخی مشاوران پیشنهاد کردند که پزشکیان مسئولیت را به سامانه قدرت دوگانه ایران نسبت دهد، سیستمی که در آن تصمیمگیریهای کلیدی در نهایت توسط علی خامنهای اتخاذ میشود.[۷۱]
تعطیل شدن مدارس و ادارات
پس از ادامه اعتراضات و اعتصابها در روز سهشنبه ۹ دی، اعلام شد که مدارس و ادارات ۲۶ استان[۴۰۳] در روز چهارشنبه ۱۰ دی، به علت «سرما و برودت هوا» تعطیل است.[۴۰۴]
تعطیل شدن پاساژ علاءالدین
پاساژ علاءالدین که در سه روز اول، هستهٔ اصلی اعتراضات بود و آغار اعتراضات از آنجا رقم خورد، اعلام کرد که این پاساژ در روز چهارشنبه ۱۰ دی، به علت «سرما و برودت هوا»[۴۰۵] تعطیل است.[۴۰۶]
پنهان کردن بخشی از اطلاعات کاربران ایرانی در اینستاگرام
در روز ۲۴ دی واحد تهدید اطلاعات کلودفلر با نام «کلادفورس وان» گزارش داد که مقامات ایرانی با استفاده از ابزارهایی که فهرست دنبالکنندگان و فعالیت حسابها را بهطور انبوه استخراج میکنند، در حال هدفگیری حسابهای اینستاگرام هستند.[۴۰۷] این گزارش میتواند با پیامکی تهدیدآمیز با امضای معاونت اجتماعی و پیشگیری از جرم قوه قضائیه که پس از پایان جنگ ۱۲ روزه برای بسیاری از شهروندان ارسال شده بود مرتبط باشد که در آن شهروندان از دنبال کردن «صفحات وابسته به اسرائیل» در شبکههای اجتماعی منع شده بودند و به آنها هشدار داده شده بود که «دنبالکردن یا عضویت در صفحات وابسته به رژیم صهیونیستی از مصادیق اقدامات مجرمانه و قابلتعقیب میباشد.»[۴۰۸]
پس از انتشار این خبر شرکت متا، مالک اینستاگرام، برای حفظ امنیت کاربران ایرانی لیست دنبالکنندگان و دنبالشوندگان این کاربران را مخفی کرد. پس از این به روز رسانی، در حسابهای اینستاگرامی که محل زندگی مالک آن ایران تشخیص داده شود، هیچ اطلاعاتی از دنبال کنندگان و دنبال شوندگان دیده نمیشود.[۴۰۹]
سرکوب معترضان
پرچم شیر و خورشید به نمادی پرکاربرد برای مخالفت با جمهوری اسلامی تبدیل شده است. با وجود اینکه نمایش این پرچم در داخل ایران اکیداً ممنوع است و خطرات جدی به همراه دارد، معترضان بهشکل فزایندهای اقدام به در دست گرفتن و اهتزاز آن کردهاند.[۳۷۴][۴۱۰]
کمیته روابط خارجی مجلس نمایندگان آمریکا طی بیانیهای اعلام کرد: «سرکوب وحشیانه تهران علیه مردم خودش وحشتناک است. مردم ایران لیاقت بهتر از این رژیم بیعرضه و فاسد را دارند که پیوسته منافع شخصی را بر نیازهای شهروندان خود اولویت میدهد. ما در کنار ایرانیان و حق آنها برای انتخاب مسیری بهتر ایستادهایم.»[۴۱۱]
معترضان در مواجهه با خشونت مستقیم نیروهای پلیس و امنیتی قرار دارند که شامل استفاده از گاز اشکآور، شلیک مستقیم با تفنگ ساچمهزنی[۴۱۲] و ضرب و شتم برای پراکنده کردن جمعیت میشود.[۴۱۳] در ۱۰ دی ۱۴۰۴، امیرحسام خدایاریفرد بهعنوان اولین فرد کشتهشده در جریان اعتراضات دی ۱۴۰۴ در شهر کوهدشت جان خود را از دست داد. برخی رسانهها او را عضو بسیج معرفی کردند، در حالی که منابع دیگر و پیامهای منتشرشده از ساکنان محلی او را معترضی از مردم کوهدشت دانستهاند.[۴۱۴][۴۱۵][۴۱۶][۴۱۷] در مراسم خاکسپاری او، پدر امیرحسام به مردم گفت که «پسرش هیچ عضویتی در بسیج نداشته» و انتقام خون فرزندش را به خدا واگذار کرد. در این مراسم عزاداران با مأموران حکومتی درگیر شدند. شبکه المیادین، خبرگزاری دانشجو و دانشگاه امام صادق از جمله رسانهها و نهادهایی هستند که در سرکوب معترضان ایرانی نقش داشتند.[۴۱۸]
کشتهشدگان اعتراضات دی ۱۴۰۴ بر اساس پراکندگی جغرافیایی
بر اساس گزارشها، تا روزهای نخست اعتراضات، دستکم هفت نفر در نتیجهٔ شلیک مستقیم یا درگیریهای بین معترضان و نیروهای امنیتی در استانهای مختلف از جمله لرستان، چهارمحال و بختیاری، اصفهان و سایر مناطق کشته شدهاند. رسانههای بینالمللی تأکید کردهاند که این آمار ممکن است افزایش یابد زیرا اطلاعات هنوز در حال جمعآوری و تأیید است.[۴۱۹]
گزارشهای رسانهای همچنین حاکی است که دستکم چند اعتراضکننده در شهرهایی مانند ازنا و لُردِگان در استانهای غربی ایران جان خود را از دست دادهاند و برخی دیگر نیز در سایر شهرهای کشور بهدلیل درگیریها کشته شدهاند.[۴۲۰]
برخی گزارشهای مستقل رسانهای نیز نشان میدهند که تلفات اعتراضات شامل معترضان غیرمسلح و در برخی موارد اعضای نیروهای شبهنظامی وابسته به دولت بوده است، هرچند منابع رسمی دربارهٔ شمار دقیق و نقش افراد اختلافنظر دارند.[۴۲۱]
بر اساس گزارشهای منتشرشده از سوی برخی اعضای کادر درمان، در جریان اعتراضات فشارهای امنیتی بر مراکز درمانی افزایش یافته و در مواردی پروندههای پزشکی مجروحان و کشتهشدگان دستکاری شده است تا علت مرگها تغییر داده شود. این گزارشها از نگهداری اجساد در سولهها، انتقال و دفن گروهی پیکرها و عدم انجام غسل در برخی موارد خبر میدهند.[۴۲۲][۴۲۳][۴۲۴]
همچنین ادعا شده است که برای تحویل پیکرها مبالغی مطالبه میشده و کادر درمان تحت کنترل امنیتی شدید، از جمله محدودیت ارتباطات و دخالت در ثبت اطلاعات پزشکی، قرار داشتهاند. این روایتها از فشار سیستماتیک بر کادر درمان و تلاش برای پنهانسازی ابعاد کشتار حکایت دارد.[۴۲۲][۴۲۳][۴۲۴]
پیکرهای معترضان، دی ۱۴۰۴
برخی منابع رسمی جمهوری اسلامی ایران دربارهٔ تعداد کشتهشدگان گزارشهای متفاوتی منتشر کردهاند و در برخی موارد، هویت یا نقش افرادی که کشته شدهاند را بهگونهای متفاوت از گزارش رسانههای مستقل توصیف کردهاند. این امر موجب اختلاف در اعداد و تفاسیر مرتبط با حوادث شده است؛ با این حال، جمعبندی دادههای مستقل رسانهها نشان میدهد که دستکم شش تا هفت نفر از معترضان و افراد مرتبط با اعتراضات مردمی در جریان این اعتراضات جان خود را از دست دادهاند.[۴۲۵]
همزمان با افزایش اعتراضات علیه دولت ایران در شامگاه پنجشنبه ۱۸ دی، گزارشهایی از برخورد نیروهای امنیتی با معترضان در چند شهر منتشر شد. بر اساس منابعها خبری، دستکم شش بیمارستان در تهران مجموعاً ۲۱۷ مورد مرگ معترضان را ثبت کردهاند که بر اثر اصابت گلوله جان خود را از دست دادهاند.[۱۸۵][۱۸۶] در ۲۱ دی گزارش شد که در ۴۸ ساعت گذشته دستکم دو هزار نفر در شهرهای مختلف ایران کشته شدهاند.[۴۲۶] با این حال، به دلیل محدودیت دسترسی به اطلاعات و قطعی اینترنت، آمار واقعی قربانیان ممکن است بیشتر باشد و جزئیات دقیقتر مشخص نیست.[۱۸۵][۱۸۶]
بر اساس گزارشهایی، در جریان اعتراضات سراسری دیماه و همزمان با قطع گسترده اینترنت و محدودسازی رسانهها در ایران، رویدادهایی رخ داده است که از سوی برخی منابع بهعنوان کشتاری کمسابقه توصیف شدهاند. این منابع، با استناد به اطلاعاتی منتسب به نهادهای امنیتی و دولتی، کادر درمان، شاهدان عینی و خانوادههای قربانیان، مدعیاند که در فاصله دو شب ۱۸ و ۱۹ دیماه، دستکم ۱۲ هزار نفر کشته شدهاند. بهگفته این منابع، این کشتار از نظر گستره جغرافیایی، شدت خشونت و شمار جانباختگان در تاریخ معاصر ایران بیسابقه بوده و بخش قابل توجهی از جانباختگان را جوانان زیر ۳۰ سال تشکیل میدهند.[۲۱۸] همچنین ادعا شده است که این کشتار بهصورت سازمانیافته و با مشارکت نیروهای امنیتی و نظامی انجام شده است.[۲۱۸][۲۱۹]
در ۲۷ دی ۱۴۰۴ گزارش شد که در جریان اعتراضات حدود ۱۶٬۵۰۰ نفر کشته شدهاند. این آمار بر اساس اطلاعات جمعآوریشده از چندین بیمارستان و بخشهای اورژانس در نقاط مختلف کشور تهیه شده و نشان میدهد اکثریت قربانیان معترضانی جوان بودهاند که هدف گلولههای نیروهای امنیتی قرار گرفتهاند.[۴۲۷] رهبر ایران، علی خامنهای، اذعان کرد که «هزاران نفر» در جریان این اعتراضات کشته شدهاند.[۴۲۷] طبق گزارش مرکز بینالمللی حقوق بشر برای ایران در جریان اعتراضات حداقل ۴۳ هزار نفر کشته به همراه ۱۰ هزار نابینا و ۳۵۰ هزار زخمی شدهاند.[۴۲۸]
اجساد پرشمار در پزشکی قانونی کهریزک
در تاریخ ۲۳ آذر شهروند خبرنگار و کنشگر اینترنتی وحید آنلاین در حساب تلگرام و اکس خود ویدیوها و عکسهایی از روز شنبه ۲۰ دی را به اشتراک گذاشت که اجساد پرشماری از کشتهشدگان اعتراضات را در پزشکی قانونی کهریزک در تهران نشان میدهند و صدها تن از خانوادههای سوگوار که در جستجوی عزیزان خود، شناسایی اجساد و تحویل جسد هستند.[۴۲۹]
در این ویدیوها اجساد صدها مرد در کاور سیاه در چند سوله و ساختمان پزشکی قانونی کهریزک و نیز محوطهٔ بیرونی بر روی زمین دیده میشوند که فقط بعضی از آنها شناسایی شدهاند و برخی زخم گلوله در سر، شکم و سینهٔ خود دارند. در یکی از این ویدیوها عکس جسد و نام کشتهشدگان بر نمایشگری دیده میشود که ظاهراً کامپیوتر پزشکی قانونی کهریزک است و در ویدیوی دیگری کامیونی نشان داده میشود که افرادی در حال تخلیه اجساد از آن هستند.[۴۳۰]
از نکات قابل توجه در این ویدیوها این است که اجساد زنان کشتهشده در هیچکدام از ویدیوها دیده نمیشوند و بر اساس اطلاعات موجود در ویدیو در سالنی جدا نگهداری میشوند. در بخشی از یکی از ویدیوها یکی از افراد کادر پزشکی قانونی میگوید که پیش از تحویل اجساد زنان رحم باید باز شود که به نظر میرسد روندی معمول برای صدور گواهی فوت باشد.[۴۳۱] بنا بر برآورد هرانا، مجموعه فعالان حقوق بشر در ایران، تنها در سردخانه کهریزک حدود ۲۵۰ پیکر وجود داشته است.[۴۳۲]
دستور مستقیم برای تیراندازی به معترضان و کشتن معترضان بستریشده
منابع نزدیک به شورای عالی امنیت ملی ایران و دفتر ریاستجمهوری گزارش دادهاند که کشتار معترضان با دستور مستقیم علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی و با تأیید کامل مقامهای ارشد حکومتی انجام شده است. بنا بر این گزارشها، شورا مجوز تیراندازی با مهمات جنگی را صادر کرده و اجرای آن عمدتاً توسط سپاه پاسداران انقلاب اسلامی صورت گرفته؛ اقدامی که از آن بهعنوان عملیاتی عامدانه و سازمانیافته با ابعادی کمسابقه از نظر گستره و شدت یاد شده است.[۴۳۵]
در ۲۳ دی (۱۳ ژانویه) روزنامه گاردین گزارش داد که نیروهای امنیتی جمهوری اسلامی با تفنگهای ساچمهای و سلاحهای جنگی با مهمات واقعی[۴۳۶] و همچنین تیربارهای سنگین دوشکا علیه معترضان استفاده کردهاند.[۴۳۷] یک پزشک در تهران نیز گفته است که نیروهای امنیتی «برای کشتن شلیک میکردند».[۴۳۶] سخنگوی مرکز حقوق بشر عبدالرحمن برومند با استناد به شواهد اعلام کرد که حتی هنگام استفاده از سلاحهای موسوم به «کمخطرتر»، نیروهای امنیتی عمداً سر، چشمها، اندام تناسلی و اعضای حیاتی بدن معترضان را هدف قرار میدادند تا با مثلهکردن و ایجاد ناتوانی دائمی موجب رعب شوند؛[۴۳۶] روشی که پیشتر در اعتراضات ۱۴۰۱ (مهسا امینی) نیز بهکار رفته بود.[۴۳۶] دستکم یک دختر جوان از ناحیه لگن هدف گلوله قرار گرفته و در وضعیت وخیم بوده است.[۴۳۶] یک امدادگر در تهران نیز گزارش داده که «شلیک مستقیم به سرِ جوانها و حتی به قلبشان» انجام شده است.[۴۳۸]
علاوه بر این، شهادتهای متعددی نشان میدهد که نیروهای امنیتی ایران به بیمارستانها یورش برده و معترضان بستریشده را بازداشت کردهاند[۴۳۹] و در مواردی نیز آنان را اعدام کردهاند.[۴۴۰][۴۳۷] به گفته نامدار بقایی یزدی، نایبرئیس انجمن پزشکی ایرانیان بریتانیا، در ۱۴ دی (۴ ژانویه) نیروهای امنیتی با تجهیزات کامل ضدشورش به بیمارستان امام خمینی ایلام حمله کردند، کادر درمان را با گاز اشکآور و ساچمه هدف قرار دادند و معترضان زخمی را بازداشت کردند؛[۴۴۱] حملهای مشابه نیز در ۱۶ دی (۶ ژانویه) به بیمارستان سینا در تهران صورت گرفت.[۴۴۱] بقایی یزدی نقل شده که گفته است: «بیمارستانها دیگر در ایران حریم امن ندارند و ما بهشدت نگران همکاران پزشکی خود هستیم که همین حالا هم در معرض خطرند.» یک پزشک از جنوب ایران نیز گزارش داد که نیروهای امنیتی معترضان بستریشده را «از کار انداختند»[۴۴۰][۴۳۷] و افزود: «خیلیها را کشتند، خیلیها را بازداشت کردند و بسیاری متواریاند؛ وضعیت بسیار وخیم است.»[۴۴۰] به گزارش روزنامه تایمز، پزشک دیگری از تهران گفته است نیروهای امنیتی «به بیمارستانها رفته و پیکرهای معترضان را با زور با خود بردهاند» و برخی مجروحان بهدلیل ترس از بازداشت، زخمهای خود را در خانه درمان میکنند و از مراجعه به بیمارستان خودداری دارند.[۴۴۲]سازمان حقوق بشر ایران نیز گزارش داد که در رشت، نیروهای امنیتی معترضان را در بازار رشت محاصره کرده، آن را به آتش کشیده و افرادی را که قصد تسلیم یا فرار داشتهاند کشتهاند و همزمان بازماندگان زخمی را در خیابانها و بیمارستانها «تمام کردهاند».[۴۳۷]
مواد شیمیایی
در ۲۷ دی (۱۷ ژانویه)، گزارشهایی منتشر شد که نشان میداد جمهوری اسلامی ایران ممکن است از مواد شیمیایی سمی علیه معترضان استفاده کرده باشد.[۴۴۳] تصاویر منتشرشده نیروهای امنیتی را نشان میداد که بر فراز خودروها با لباسهای محافظتی ویژه مواد خطرناک (هزمت) و ماسکهای مخصوص مواد شیمیایی دیده میشدند.[۴۴۳] بنا بر گزارشها، برخی از قربانیان نه بلافاصله، بلکه چند روز پس از قرار گرفتن در معرض این مواد جان خود را از دست دادهاند.[۴۴۳]
آزار و شکنجه
در ۱۵ دی ۱۴۰۴ (۵ ژانویهٔ)، غلامحسین محسنیاژهای، رئیس قوهٔ قضاییه جمهوری اسلامی، اعلام کرد که با وجود بهرسمیت شناختن حق تجمع، هیچگونه ارفاقی در قبال «اغتشاشگران» صورت نخواهد گرفت.[۴۴۴][۴۴۵] خبرگزاری میزان، وابسته به قوهٔ قضاییه، به نقل از او نوشت: «به دادستان کل کشور و دادستانهای سراسر کشور دستور میدهم مطابق قانون و با قاطعیت علیه اغتشاشگران و حامیان آنان اقدام کنند (…) و هیچگونه مسامحه و اغماضی نداشته باشند»،[۴۴۴][۴۴۵] و تأکید کرد که مجازاتها «قاطع» و «حداکثری» خواهد بود.[۴۴۶] او در واکنش به محاکمات سریع و اعدام معترضان نیز در ویدئویی که از تلویزیون دولتی ایران پخش شد گفت: «اگر قرار است کاری انجام دهیم، باید همین حالا انجامش دهیم. اگر بخواهیم کاری را انجام دهیم، باید اکنون آن را انجام دهیم. اگر دیر شود، دو ماه، سه ماه بعد، تأثیر همانند امروز نخواهد داشت.»[۴۴۷][۴۴۸][۴۴۹]
در ۱۰ ژانویه، علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، گفت مطالبات معترضان در کشور «کاملاً بهحق» است، اما «اغتشاشگران» باید «سر جای خود نشانده شوند».[۴۴۴] در ۲۳ دی (۱۳ ژانویه)، در بیانیهای تلویزیونی از سوی دادستانی تهران اعلام شد که شمار نامعلومی از معترضان به اتهام «محاربه» یا «جنگ با خدا»، جرمی که در ایران مجازات آن اعدام است و پیشتر نیز بهطور گسترده توسط دستگاه قضایی رژیم به کار رفته، محاکمه خواهند شد.[۴۵۰] بنا بر گزارش خبرگزاری فعالان حقوق بشر، تا ۲۴ دی (۱۴ ژانویه) بیش از ۱۸٬۴۰۰ نفر بازداشت شده بودند.[۴۴۸]
به گزارش ایران اینترنشنال، در ۲۰ دی (۱۰ ژانویه) شبکهٔ وکلای «یک کلمه»، با اشاره به قطع اینترنت و انزوای معترضان از جهان خارج، از جامعهٔ بینالمللی و قضات ایرانی خواست مانع از برگزاری دادگاههای نمایشی و اعدامهای فراقضایی معترضان بر اساس دستورات علی خامنهای و مقامهای ارشد قضایی شوند.[۴۵۱] این شبکه در بیانیهٔ خود به دستورهای تازهٔ خامنهای مبنی بر «برخورد سخت با معترضان در تجمعات اخیر» اشاره کرد و همچنین به اظهارات جداگانهٔ رئیس قوهٔ قضاییه، دادستان کل کشور و دادستان تهران پرداخت که خواستار «رسیدگیهای فوقالعاده، خارج از نوبت و اعمال شدیدترین مجازاتها» در پروندهٔ معترضان بازداشتشده شده بودند.[۴۵۱]
اعدامها
به گزارش گروه حقوق بشری هرانا (HRANA)، جمهوری اسلامی ایران در جریان اعتراضات، دستکم ۵۲ اعدام را در فاصلهٔ ۵ تا ۱۴ ژانویه انجام داده است.[۴۵۲][۴۵۳]
به گزارش بیبیسی، در ۱۸ دی (۸ ژانویه)، عرفان سلطانی، صاحب یک فروشگاه پوشاک، بهدلیل ارتباط با اعتراضات در فردیس، در منزل خود بازداشت شد. به او اجازهٔ دسترسی به وکیل داده نشد و خانوادهاش نیز از اتهامات وارده مطلع نشدند. چند روز بعد، به سلطانی اطلاع داده شد که قرار است در ۲۴ دی، کمتر از یک هفته پس از بازداشت، اعدام شود.[۴۵۴]
در واکنش به اظهارات دونالد ترامپ دربارهٔ لغو احکام اعدام معترضان در ایران، علی صالحی، دادستان تهران، در ۲۷ دی ۱۴۰۴ این ادعاها را «حرف مفت و بیاساس» خواند و تأکید کرد که قوهٔ قضاییه هیچگونه توقف یا لغو گستردهای در اجرای احکام اعدام اعلام نکرده است. او افزود که پروندههای مرتبط با اعتراضات طبق روال قضایی در حال رسیدگی است و دستگاه قضایی با متهمان، آنگونه که «قانون» اقتضا میکند، برخورد خواهد کرد.[۴۵۵][۴۵۶][۴۵۷]
در جریان اعتراضات دیماه ۱۴۰۴ در ایران، گزارشهای متعدد رسانههای معتبر بینالمللی و نهادهای حقوق بشری حاکی از بازداشتهای گسترده معترضان در شهرهای مختلف است. این بازداشتها در قالب واکنش نیروهای امنیتی به تجمعات صنفی و خیابانی صورت گرفت و در برخی موارد در کنار اعتراضات اقتصادی، با شعارهای سیاسی نیز همراه شد.[۴۵۸] رسانههای رسمی جمهوری اسلامی اعلام کردهاند که حدود ۳٬۰۰۰ نفر در ارتباط با اعتراضات اخیر بازداشت شدهاند، اما سازمانهای حقوق بشری خارج از ایران و منابع مستقل تخمین میزنند که تعداد واقعی بازداشتها بسیار بالاتر است و ممکن است تا حدود ۲۰٬۰۰۰ نفر یا بیشتر باشد.[۴۵۹]
بر اساس گزارشهای رسانههای بینالمللی، در روزهای ابتدایی اعتراضات، نیروهای امنیتی در تهران، ملارد، البرز، لرستان و چهارمحال و بختیاری چندین معترض را به اتهام «برهم زدن نظم عمومی» بازداشت کردند. این بازداشتها شامل دستکم دهها نفر در تهران و اطراف آن نیز میشود.[۴۶۰] در برخی گزارشهای حقوق بشری و رسانههای مستقل آمده است که نیروهای امنیتی در شهرهای مختلف از جمله اسفراین، دهلران، ایذه، بَغملَک و کرمانشاه نیز معترضانی را بازداشت کردهاند، از جمله زنان، جوانان و افرادی از اقوام مختلف،[۴۶۱] که نشاندهنده هدف قرار گرفتن طیف گستردهای از جامعه از سوی مقامات است.[۴۶۲][۴۶۳][۴۶۴][۴۶۵] گزارشهایی نیز از بازداشت چند دانشجو در دانشگاهها و مراکز آموزشی منتشر شده است.[۴۶۶]
در ۵ بهمن گزارش شد که نیروهای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی به منازل معترضین در شهرها و شهرستانها یورش میبرند و افراد شرکتکننده در تجمعات را بازداشت میکنند. بسیاری از بازداشتشدگان، از جمله جوانان و نوجوانان، با خشونت و شکنجه روبهرو شدهاند. برخی خانوادهها مورد حمله قرار گرفته و اعضای خانواده تحت آزار جسمی و جنسی قرار گرفتهاند.[۴۶۷] خبرگزاری هرانا در ۵ بهمن گزارش کرد که دستکم ۱۵۰ زن و دانشآموز دختر بازداشتی به زندانعادلآباد در شیراز منتقل شدند. این بازداشت گسترده، شرایطی بحرانی و غیرانسانی را در این زندان بهوجود آورد.[۴۶۸]
بازداشت پزشکان و کادر درمان
جمهوری اسلامی در جریان سرکوب اعتراضات، با بازداشت، احضار و تهدید پزشکان و کادر درمان که به مداوای معترضان زخمیشده با گلوله و ساچمه پرداختهاند، با تهدید به پروندهسازی قضایی و محرومیت شغلی «گروگانگیری کادر درمان» را در پیش گرفته است، اقدامی که فعالان حقوق بشر آن را نقض آشکار اصول پزشکی، سوگند حرفهای پزشکان و قوانین بینالمللی میدانند.[۴۶۹]
سازمان حقوق بشر ایران گزارشهای متعددی از برخورد امنیتی با کادر درمان در شهرهای مختلف دریافت کرده است که بر اساس آنها نیروهای امنیتی با یورش به بیمارستانها، درمانگاهها و خانههای پزشکان و امدادگران داوطلبی که به مداوای افراد زخمیشده میپرداختند، آنها را بازداشت کردهاند.[۴۷۰][۴۷۱]
در واکنش به این اقدامات، بیش از چهار هزار پزشک با امضای یک کارزار اعتراضی، خشونت مرگبار علیه معترضان و قطع اینترنت را محکوم کرده و با استناد به سوگند پزشکی و تعهد حرفهای خود، خواستار اقدام فوری و مستقل نهادهای بینالمللی از جمله سازمان ملل متحد و مجمع جهانی پزشکان برای حفاظت از جان غیرنظامیان و تضمین امنیت کادر درمان شدهاند.[۴۶۹]
در روزهای اخیر، دولت ایران در واکنش به ادامه اعتراضات گسترده سراسری، دسترسی به اینترنت را در بسیاری از نقاط کشور قطع یا بهطور جدی محدود کرده است، بهگونهای که گزارشها از کندی شدید شبکه، کاهش حجم ترافیک و اختلال در کار فیلترشکنها حکایت دارند و این وضعیت نه نقص فنی بلکه تصمیمی عمدی برای کنترل اطلاعات عنوان شده است.[۴۷۲][۴۷۳][۴۷۴] در ۱۵ دی گزارش شد که اینترنت در محدوده بازار بزرگ طهران بهطور کامل قطع شد.[۴۷۵] این محدودیتها، که پیشتر نیز در دورههای سرکوب اعتراضات و حتی در مناقشات دیگر سابقه داشتهاند، موجب شده شهروندان در ارتباط با هم و با جهان بیرون با دشواریهای جدی روبهرو شوند و بسیاری از کاربران از فقدان اینترنت پایدار و تأثیر آن بر زندگی روزمره و اطلاعرسانی آزاد ابراز نگرانی کنند.[۴۷۲][۴۷۶][۴۷۳]
وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات، ستار هاشمی، قطع اینترنت را تأیید کرد وقتی گفت در گفتوگویی «بحث قطع یا محدودسازی اینترنت، یک اقدام مطلق و همیشگی نیست بلکه تابع شرایط خاص است و تصمیمها در این حوزه با در نظر گرفتن ملاحظات امنیتی، معیشتی و حفظ جان شهروندان اتخاذ میشود.»[۴۷۷][۴۷۸]
در شامگاه ۱۸ دی، پس از پیوستن معترضان به فراخوان اعتراضی رضا پهلوی، گزارشها از قطع خطوط تلفن و دسترسی به اینترنت در ایران حکایت دارد؛ بهطوریکه نتبلاکس گزارش داد که اینترنت در بسیاری از شهرهای ایران به ویژه تهران با کندی شدید، اختلال و در مواردی قطعی روبهرو شده است.[۴۷۹][۴۸۰] به گزارش دو شرکت ناظر بر اینترنت کنتیک و نتبلاکس، از حوالی ساعت ۲۲:۱۵ به وقت ایران، اتصال شبکه اینترنت به نزدیک صفر رسیده و عملاً اینترنت بهطور کامل قطع شده است.[۴۸۱]
توقیف روزنامه هممیهن در ۲۹ دی ۱۴۰۴ به دستور هیئت نظارت بر مطبوعات در ایران انجام شد. رسانه «خبرآنلاین» این خبر را به نقل از محمدجواد روح، سردبیر هممیهن، تأیید کرد. بر اساس گزارشها، دو مطلب منتشرشده در این روزنامه، شامل یادداشت «از دی ۱۳۵۷ تا دی ۱۴۰۴» و گزارشی با عنوان «وقتی حریم درمان شکست» دربارهٔ ورود نیروهای امنیتی به بیمارستانها، بهعنوان دلایل توقیف اعلام شد. این اقدام در پی پوشش اعتراضات دی ۱۴۰۴ و گزارشهای هممیهن دربارهٔ شمار بالای مجروحان، وضعیت خانوادههای کشتهشدگان و گسترش اعتراضات به دستکم ۱۰۰ شهر صورت گرفت. هممیهن پیش از این نیز با فشارها و برخوردهای امنیتی مواجه بوده و توقیف آن از سوی ناظران در چارچوب تشدید محدودیتها علیه رسانهها در ایران ارزیابی شده است.[۴۸۲]فدراسیون بینالمللی روزنامهنگاران (IFJ) این اقدام را محکوم کرد و آن را در چارچوب تشدید محدودیتها علیه رسانهها ارزیابی کرد و خواستار لغو توقیف روزنامه، برقراری دسترسی پایدار به اینترنت و پایان دادن به فشارها بر روزنامهنگاران در ایران شد.[۴۸۳]
اعزام نیروهای خارجی
بر اساس برخی گزارشها، گروههایی از شبهنظامیان عراقی وابسته به جمهوری اسلامی ایران اقدام به جذب و اعزام نیرو با هدف حمایت از نیروهای امنیتی ایران در مواجهه با اعتراضات داخلی کردهاند. طبق این گزارشها، حدود ۸۰۰ تا ۵۰۰۰ نفر از شبهنظامیان شیعه عراقی وارد ایران شدهاند.[۳۶] خبرگزاری سی ان آن روز ۱۵ ژانویه اعلام کرد که به گفته یک منبع امنیتی عراقی نزدیک به ۵ هزار نفر از نیروهای شبهنظامیان قدرتمند عراقی از طریق دو گذرگاه مرزی در جنوب عراق وارد ایران شدهاند: گذرگاه مرزی شیب در استان میسان و گذرگاه مرزی زرباطیه در استان واسط.[۳۶] این خبرگزاری همچنین به نقل از یک منبع نظامی اروپایی تأیید کرد که حدود ۸۰۰ نیروی شیعه از استانهای دیاله، میسان و بصره عراق، به بهانه سفرهای زیارتی مذهبی، برای کمک به سرکوب در ایران وارد این کشور شدهاند.[۳۶]
گفته میشود این افراد عمدتاً از اعضای گروههایی مانند کتائب حزبالله، حرکة النجباء، کتائب سیدالشهدا و سازمان بدر هستند. بر پایه این اطلاعات، مقامهای دولت عراق از روند بسیج و انتقال این نیروها آگاه بودهاند. انتقال افراد یادشده از طریق گذرگاههای مرزی شلمچه، چذابه و خسروی انجام شده و بهطور رسمی تحت عنوان «سفر زیارتی به اماکن مقدس، از جمله حرم امام رضا در مشهد» معرفی شده است. با این حال، گزارشها حاکی است که این نیروها پس از ورود به ایران، در مکانی موسوم به «پایگاه خامنهای» در اهواز مستقر شده و سپس برای مشارکت در اقدامات امنیتی در مناطق مختلف کشور اعزام شدهاند که میتواند نگرانی حکومت از عدم تبعیت نیروهای انتظامی داخلی از دستور سرکوب معترضان یا ناکافی بودن توان این نیروها برای مقابله با اعتراضات باشد.[۴۸۴] همچنین ابوعزرائیل، رزمنده و از فرماندهانِ نبردهای حشد شعبی در عراق و سوریه،[۴۸۵] در جریان اعتراضات اعلام آمادگی برای سرکوب معترضان در ایران کرده و حمایت خود را از جمهوری اسلامی در مقابله با اعتراضات اعلام کرده است. همچنین نیروهای وابسته به لشکر فاطمیون متشکل از شیعیان افغانستان و لشکر زینبیون متشکل از شیعیان پاکستان نیز در قتلعام معترضان ایرانی در اعتراضات نقش داشتند.[۴۸۶]
بر اساس گزارشهای منابع حقوق بشری، شدت سرکوب در جریان اعتراضات دی ۱۴۰۴ ایران با سرکوبهای دهه ۱۳۶۰ قابل مقایسه است. این گزارشها به وقوع خشونتهای گسترده علیه معترضان، تلفات جانی و استفاده از تجهیزات نظامی اشاره کردهاند. بر اساس اصل مسئولیت حمایت (R2P)، جامعه بینالمللی مسئول حمایت از مردم ایران در برابر اقدامات خشونتآمیز و نظامیسازی گسترده جمهوری اسلامی شناخته شده است.[۸۴][۸۵]
در جریان اعتراضات دیماه ۱۴۰۴ در ایران، شرکتکنندگان در تجمعات و راهپیماییها شعارهایی را سر دادند که بازتابدهندهٔ ترکیبی از مطالبات اقتصادی، اجتماعی و سیاسی بود. گزارشهای رسانههای بینالمللی و مستقل نشان میدهد که علاوه بر اعتراض به شرایط معیشتی، بخشهایی از معترضان شعارهای سیاسی و ضدحکومتی نیز مطرح کردند.[۵۱۳]
«مرگ بر دیکتاتور» – این شعار یکی از رایجترین شعارهای سیاسی در تجمعات بود و با هدف ابراز نارضایتی از ساختار قدرت جمهوری اسلامی ایران سر داده شد. طبق گزارشهای منابع معتبر، این شعار در اعتراضات سراسر کشور و در چندین روز از اعتراضات شنیده شده است.[۵۱۴][۵۱۵]
شعارهایی علیه رهبر جمهوری اسلامی مانند «مرگ بر خامنهای» – این شعارها نیز در اعتراضات ۲۰۲۵‑۲۰۲۶ بهطور گسترده گزارش شدهاند و هدفشان ابراز نارضایتی مستقیم از رهبری جمهوری اسلامی بوده است.[۵۱۶][۵۱۷]
شعارهای مرتبط با نمادهای تاریخی یا تغییر ساختار – در برخی گزارشهای معتبر آمده است که معترضان از نمادها و شعارهای تاریخی یا فرهنگی استفاده کردهاند، همانند اشاره به حکومتهای گذشته یا ابراز امید به تغییر ساختار حکومتی. این موارد در چند گزارش بینالمللی که دربارهٔ شعارهای معترضان در شهرهای مختلف ایران منتشر شدهاند ذکر شده است.[۵۱۸]
در کنار اینها، مجموعهای از شعارهای دیگر نیز گزارش شدهاند که ترکیبی از اعتراض اقتصادی («گرانی، تورم، بحران معیشت») و درخواست همبستگی اجتماعی («نترسید نترسید، ما همه با هم هستیم») را نشان میدهند، که در پوشش رسانهای بینالمللی بهعنوان بازتاب وضعیت نارضایتی عمومی منتشر شدهاند.[۵۱۹]
بهطور کلی، شعارهای مشاهدهشده در این اعتراضات به سه دستهٔ کلی تقسیم میشوند:
شعارهای اقتصادی و اجتماعی – مرتبط با مشکلات معیشتی، تورم، ارزش پول ملی و وضعیت اقتصادی خانوادهها،
شعارهای ضدحکومتی – بیان نارضایتی از رهبران و ساختار سیاسی موجود،
شعارهای دارای ارجاعات نمادین تاریخی و فرهنگی – مانند اشاره به دورههای گذشته یا نمادهای ملیگرایانه.[۵۲۰]
این دستهبندی نشاندهندهٔ تنوع مطالبات و نگرشهای شرکتکنندگان در اعتراضات است، از کسانی که خواستار تغییرات اقتصادی هستند تا معترضان با رویکردهای سیاسی گستردهتر علیه ساختار قدرت.[۵۲۱]
تحلیل
در ۳۰ دسامبر، ایران اینترنشنال پیشنهاد کرد که اعتراضات نشاندهنده یک «گسست تاریخی» میان بازاریان ایران که از نظر تاریخی یکی از متحدان قدیمی و مهم جمهوری اسلامی بهشمار میرفتند، و دولت جمهوری اسلامی ایران است. بهگفته این رسانه، این گسست تا حد زیادی ناشی از رویکرد جمهوری اسلامی در متهم کردن بازاریان به «گرانفروشی» بوده است؛ بهویژه در شرایطی که آنان با قیمتگذاریهای دستوری دولت مخالفت کرده و در صورت تبعیت از این سیاستها، قادر به تأمین و تجدید موجودی کالاهای خود نبودهاند. بهعلاوه، خشم بازاریان از دولت با انتشار لایحه بودجه پیشنهادی سالهای ۲۰۲۵–۲۰۲۶ ایران تشدید شد؛ بودجهای که بر هزینهکرد مبتنی بر کسری و افزایش گسترده مالیاتها برای جبران کاهش درآمدهای نفتی دولت تمرکز دارد.[۵۲۲]
در ۴ ژانویه، به گزارش نیویورک تایمز، مقامهای ایرانی از جمله عباس عراقچی، وزیر امور خارجه، دولت را در وضعیت «بقا» توصیف کردند و از ناتوانی در حل مشکلات اقتصادی یا مدیریت تهدید نظامی احتمالی از سوی ایالات متحده یا اسرائیل سخن گفتند. مسعود پزشکیان پس از آغاز اعتراضها دو جلسه اضطراری برگزار کرد و بنا بر این گزارش، برخی از مشاوران او توصیه کرده بودند که بهصورت علنی از نقش علی خامنهای بهعنوان رهبر جمهوری اسلامی انتقاد کند.[۵۲۳]
در یک تحلیل منتشرشده در ۵ ژانویه در نشریه فارین پالیسی استدلال شده است که اعتراضات دی ۱۴۰۴ از چند جهت با اعتراضات مهسا امینی تفاوت دارند. بهگفته این تحلیل، اعتراضات جاری از نظر جغرافیایی گستردهتر هستند و علاوه بر شهرهای بزرگ، شهرهای کوچک را نیز دربر میگیرند. همچنین دامنه گروههای شرکتکننده در این اعتراضها وسیعتر است و گروههایی چون دانشجویان، کارگران، زنان و اقلیتهای قومی را شامل میشود. این تحلیل همچنین تفاوت در زمینه بینالمللی را عامل مهمی دانسته و به غیرقابل پیشبینی بودن دونالد ترامپ و تمایل آشکار او به نقض حقوق بینالملل، در مقایسه با رویکرد دولت بایدن، اشاره کرده است. افزون بر این، سقوط حکومت بشار اسد بهعنوان عاملی در تضعیف حمایتهای منطقهای ایران مطرح شده است. نویسندگان در نهایت تأکید کردهاند که تمرکز اعتراضات دی ۱۴۰۴ نسبت به گذشته از مطالبات اصلاحات اجتماعی بهسوی مطالبه تغییر رژیم تغییر یافته است.[۵۲۴]
در اوایل ژانویه ۲۰۲۶، روزنامه تایمز به نقل از گزارشهای اطلاعاتی نوشت که رهبر ایران، علی خامنهای، طرحی برای خروج از کشور در اختیار داشته است؛ طرحی که بر اساس آن، او به همراه حدود بیست نفر از نزدیکان و اعضای خانوادهاش، از جمله پسرش مجتبی خامنهای، در صورت پیوستن نیروهای امنیتی به معترضان، آماده فرار به مسکو بودهاند. بنی سبطی، افسر پیشین اطلاعاتی اسرائیل، نیز اظهار داشت که در صورت فرار خامنهای، مسکو محتملترین مقصد تبعید او خواهد بود.[۵۲۵]
در یک تحلیل منتشرشده در روزنامه نیویورک تایمز در ۱۷ ژانویه ۲۰۲۶ استدلال شده است که رهبر جمهوری اسلامی، علی خامنهای، طی بیش از ۲۵ سال با الگویی تکرارشونده از «سرکوب، بقا و تداوم» به هر موج اعتراض سراسری پاسخ داده و نشانهای از آمادگی برای سازش ایدئولوژیک نشان نداده است. بهگفته سانام وکیل، مدیر برنامه خاورمیانه و شمال آفریقا در چتم هاوس، خامنهای حفظ نظام را یک نبرد وجودی میداند و حاضر است برای بقای آن هزینههای انسانی سنگینی تحمیل کند. این تحلیل با مرور اعتراضات ۱۳۷۸، ۱۳۸۸، اعتراضات معیشتی اواخر دهه ۱۳۹۰ و خیزش «زن، زندگی، آزادی» در سال ۱۴۰۱ تأکید میکند که هر موج جدید، با خشونتی شدیدتر سرکوب شده و اگرچه مشروعیت حکومت را فرسوده، اما به شکاف تعیینکنندهای در ساخت قدرت منجر نشده است. همزمان، تحریمهای گسترده، کاهش درآمدهای نفتی و تورم بالا، نارضایتی اجتماعی را تشدید کرده و جامعهای شهریتر، متصلتر و با حضور پررنگتر زنان را در برابر رهبری قرار داده که با این تحولات همگام نشده است. نویسندگان همچنین اشاره میکنند که تهدیدهای خارجی، از جمله هشدار دونالد ترامپ به مداخله نظامی، حکومت را در تنگنای تشدید سرکوب یا پذیرش ریسک گسترش اعتراضات قرار داده، در حالی که تنها بخش محدودی از جامعه حامی سرسخت نظام باقی مانده و اکثریت شهروندان رهبر را عامل فساد، خشونت و انزوای کشور میدانند.[۵۲۶]
در مقاله «پنج سؤال برای هر افسر در ارتش ایران» که در The Globalist منتشر شده است، نویسنده میگوید اعتراضهای فعلی ایران با نسلی روبهروست که ترسی از رژیم ندارد و نقش ارتش را در آینده کشور تعیینکننده میداند، زیرا این نهاد میتواند با انتخاب بین ادامه حمایت از حاکمیت یا پیوستن به خواست مردم برای آزادی و پایان سرکوب، مسیر سرنوشت ایران را تغییر دهد؛ او از افسران میخواهد در پنج زمینه اساسی دربارهٔ خدمت به کشور، حمایت از نسل جوان، کمک به احیای ایران، تردید دربارهٔ دشمنی و انتخاب بین نابودی یا بازسازی کشور بیندیشند و در نهایت پیشنهاد میکند ارتش باید دولت انتقالی ایجاد کند تا راه را برای حکومتی منتخب و آزاد هموار کند.[۵۲۷]
اعتراضات بهعنوان آغاز تغییر رژیم
در ۲ ژانویه، ایران اینترنشنال به نقل از نظر تحلیلگران، از جمله تحلیلگران اطلاعاتی و روزنامهنگاران، گزارش داد که ایران ممکن است وارد مراحل اولیه فروپاشی حکومت شده باشد.[۵۲۸]
در تحلیلی که در گفتوگوی Iran International Insight در واشینگتن دیسی منتشر شده، دیوید پترائوس، ژنرال بازنشسته ارتش آمریکا و رئیس پیشین سازمان سیا، سرکوب مرگبار اخیر معترضان در ایران را نشانه ورود جمهوری اسلامی به «مرحله پایانی» توصیف کرده است. او با تأکید بر اینکه «این رژیم در حال مرگ است»، گفت استفاده از خشونتی بیسابقه علیه معترضان بیش از آنکه نشاندهنده کنترل باشد، بازتاب ترس عمیق رهبران ایران است و فشار کنونی بر حکومت را از شدیدترین مقاطع پس از جنگ ایران و عراق دانست. پترائوس هشدار داد اگرچه حکومت ممکن است در کوتاهمدت بتواند ناآرامیها را سرکوب کند، اما حضور گسترده نیروهای امنیتی راهحلی پایدار نخواهد بود، زیرا بهگفته او رژیم مشروعیت خود را از دست داده، هرچند همچنان توانایی اعمال خشونت و کشتار را حفظ کرده است.[۵۲۹]
مقالهٔ تحلیلی که در نیویورک تایمز در ۲۶ ژانویه منتشر شده، نشان میدهد که بر اساس گزارشهای متعدد نهادهای اطلاعاتی آمریکا، حکومت ایران از زمان انقلاب ۱۳۵۷ در ضعیفترین موقعیت خود قرار گرفته است. این ارزیابیها تأکید میکنند که ترکیب اعتراضات گسترده و وضعیت تاریخیِ وخیم اقتصاد ایران، پایههای قدرت حکومت را بهشدت متزلزل کرده است. در همین چارچوب، دونالد ترامپ این تحولات را نشانهای از فرصت راهبردی میداند و با حفظ تهدید استفاده از زور، از جمله تقویت حضور نظامی آمریکا در منطقه که آن را «آرمادا» توصیف کرده، فشار بر تهران را افزایش داده است. همزمان، برخی چهرههای تندرو در اطراف ترامپ و متحدانش خواهان پیشبرد یک کارزار گستردهتر برای وادار کردن رهبری ایران به کنارهگیری هستند. لیندزی گراهام، سناتور جمهوریخواه، صراحتاً هدف این رویکرد را «پایان دادن به رژیم» عنوان کرده و استدلال میکند که حتی اگر سرکوب موقتاً متوقف شود، ادامهٔ حاکمیت کنونی به معنای تداوم کشتار در آینده خواهد بود.[۵۳۰]
تحلیلی در نشریه پراسپکت چهار سناریوی احتمالی تغییر در صورت فروپاشی رژیم را بررسی کرده است.[۵۳۱] بر اساس یکی از این سناریوها، حذف روحانیون حاکم به ایجاد خلأ قدرت میانجامد، در حالی که بوروکراتهای ارشد به اداره امور دولت ادامه میدهند.[۵۳۱] رقابت میان نخبگان باقیمانده میتواند در نتیجه مصالحه میان همه طرفها به شکلگیری یک دولت موقت منجر شود.[۵۳۱] سناریوی دوم حاکی از آن است که ساختار امنیتی برای تصاحب قدرت، حاکمیت روحانیون، از جمله خود خامنهای، را قربانی میکند؛ با بهکارگیری اقدامات قهری برای جلوگیری از بینظمی و معرفی خود بهعنوان «حافظ ثبات، وحدت ملی و تمامیت ارضی»، و جایگزینی ایدئولوژی انقلابی با عملگرایی.[۵۳۱] سناریوی سوم فروپاشی همزمان اقتدار سیاسی و نیروهای سرکوبگر را ترسیم میکند که در پی آن شاخههای مختلف سپاه پاسداران و جناحهای سیاسی برای کنترل قدرت با یکدیگر رقابت میکنند؛ وضعیتی که میتواند به جنگ داخلی و حتی مداخله بازیگران خارجی بینجامد.[۵۳۱] بهگفته پراسپکت، سناریوی چهارم و مطلوبترین بازگشت رضا پهلوی است؛ بهگونهای که همزمان با فروپاشی رژیم، روحانیون ارشد حذف شوند، فرماندهان بلندپایه امنیتی به تبعید بروند و بخش عمده سپاه پاسداران در نیروهای مسلح ادغام شود.[۵۳۱]
12"Iran Update, January 11, 2026". Institute for the Study of War. Retrieved 13 January 2026. The regime may be framing protesters as "terrorists" and linking them to the United States and Israel to increase security forces’ willingness to use lethal force against protesters and reduce the risk of defections.
123«رکوردشکنی قیمت ارز و اعتراض کسبه تهران؛ آنچه گذشت». BBC News فارسی. ۲۰۲۵-۱۲-۲۸. دریافتشده در ۲۰۲۵-۱۲-۲۹.خطای یادکرد: برچسب <ref> نامعتبر؛ نام «:0» چندین بار با محتوای متفاوت تعریف شده است. (صفحهٔ راهنما را مطالعه کنید.).
12Gambrell، -Jon؛ Gambrell، Associated Press Jon؛ Gambrell، Associated Press Jon؛ Gulf، the news director for the؛ Press، Iran for The Associated؛ countries، has reported from each of the Gulf Cooperation Council؛ Iran؛ in 2006، other locations across the world since joining the AP (۲۰۲۶-۰۱-۱۴). «Iran signals it will hold fast trials and executions for protesters». PBS News (به انگلیسی). دریافتشده در ۲۰۲۶-۰۱-۱۸.
.svg.png){kind=small}
.jpg)
_2.jpg)
.jpg)
.svg.png)
