نقد بهائیت

این مقاله به برخی از نقدهایی که بر آئین بهائی وارد شده است، می‌پردازد.

نفی خاتمیت

پایان نبوت با پیامبر اسلام که او را خاتم‌الانبیا نامند از اعتقادات صریح همه مسلمانان است. بر این اساس، مسلمانان معتقدند که اسلام آخرین دین و محمد آخرین پیامبر خداست و بعد از او پیامبری نخواهد آمد.[۱] با این حال بهائیان سیر ادیان را تکاملی می‌دانند.[۲][۳][۴]به اعتقاد بهائیان پیامبران در طی فرآیندی مستمر، تدریجی و همیشگی، به تناسب ظرفیت درک و فهم بشر و نیازها و شرایط هر زمان، تعالیم و هدایت لازم را برای تکامل اجتماعی و معنوی انسان فراهم می‌کنند و بشر را از قابلیت‌ها و مسئولیت‌هایش در مقام حافظ و امانت‌دار جهان آفرینش آگاه می‌سازند.[۵][۶][۷] این فرایند متناوب و در عین حال تکاملی است. با ظهور هر دینی «حقایق ابدی» (اصول معنوی و اخلاقی) که در دین قبل با گذشت زمان و تمسک کورکورانه به سنت به فراموشی سپرده شده بود دوباره زنده می‌شود. در این نگاه، ظهور پیاپی ادیان به آمدن فصل بهار می‌ماند، با آمدن هر بهاری شکوفایی و نوزایی جایگزین سرما و مرگِ زمستانِ قبل می‌شود.[۸] از طرف دیگر حقایق دینی نسبی هم هستند و سیری تکاملی می‌پیمایند، به این معنی که آموزه‌های دینی از طریق ظهور دائمی ادیان با تغییر مقتضیات زمان و ظرفیت فهم بشر تغییر می‌کنند.[۸][۹][۱۰] در این نگاه حقیقت و تعالیم دینی به تدریج و به تناسب ظرفیت روحانی مردم در هر برهه از تاریخ عرضه می‌شود[۵][۱۱][۱۲] و تفاوت ادیان در آن دسته تعالیم اجتماعی و احکام آن هاست که بنا به درجهٔ بلوغ اجتماعی و روحانی مردم و شرایط خاص جامعه ای که دینی خاص در آن ظاهر شده می‌توانند متفاوت باشند. همچنین دلیل دیگر تفاوت‌های میان ادیان، برداشت‌های غلط و شرح و تفاسیری ذکر می‌شود که در طول قرن‌ها توسط پیروان ادیان انباشته شده و حقیقت هر دین را مخدوش ساخته است.[۱۳][۲] بر این اساس، اعتقاد بهائیان این است که هیچ دینی نمی‌تواند ادعای آخرین دین بودن داشته باشد و بشر تا ابد هدایت الهی را از طریق پیامبران دریافت می‌کند. بهاءالله نیز بیان می‌کند که بعد از او نیز آمدن پیامبران ادامه خواهد داشت.[۵][۱۴] منابع بهائی دین را به کتابی تشبیه می‌کنند که ادیان فصل‌های پی در پی در آن را تشکیل می‌دهند. در اعتقاد بهائیان، هر یک از ادیان به عنوان یک مرحله در سیر پایان‌ناپذیر تکامل معنوی و اجتماعی بشر دیده می‌شود و رسالت هر یک از پیامبران آشکار کردن جنبه‌ای از یک حقیقت واحد است.[۱۳][۲][۱۵]

افزون بر باور به ظهور تدریجی وحی از سوی خداوند از طریق پیامبرانش، در آثار بهائی از ادوار کلی نیز سخن رفته است؛[۱۶] هر دوره رشته‌ای از ادیان پیاپی را دربرمی‌گیرد که برای تکامل اجتماعی و روحانی بشر ظاهر شده‌اند.[۱۷][۱۸] از دیدگاه بهائی تا کنون دو دوره کلی در جهان ظاهر شده است. دوره نخست، «دوره نبوت» نام دارد که با پیامبری آدم آغاز گردیده و با ظهور محمد پایان یافته است؛[۱۹][۲۰] در این دوره، وحی الهی در فواصلِ معین ظاهر شده و تمدن بشری را از طریقِ «وحی تدریجی» به پیش برده است. دوره دوم «دوره تحقق» نام دارد که با ظهور دیانت بهائی آغاز شده و بنا بر منابع بهائی دست‌کم پانصد هزار سال به طول می‌انجامد؛ در این بازه، ظهورات الهیِ متعددی پدیدار خواهند شد.[۲۱][۲۰][۲۲][۲۳]

در آثار بهائی آمده است که پیامبرانِ دوره نبوت، علاوه برآوردن تعالیم خود، از «دوره تحقق» نیز خبر داده‌اند.[۲۴][۲۱] به صورت دقیقتر کتاب‌های آسمانیِ دورهٔ نخست، «نبوات» و «اخبارِ» آینده‌ای دور را عرضه کرده‌اند که با رستاخیزی جهانی آغاز می‌شود و به صلح، عدالت، امنیت و بلوغ اخلاقی و روحانی بشر می‌انجامد؛[۲۵] «دوره تحقق» دوره‌ای دانسته می‌شود که این وعده‌ها در آن محقق می‌شود،[۲۶] یعنی روزگارِ اکمالِ وعده‌های الهی و تحققِ بشاراتِ کتبِ سماوی.[۲۱] از منظر بهائی، محمد آخرین فرستادهٔ خدا در «دوره نبوت» و آماده‌کنندهٔ بشر برای رستاخیز کنونی است؛ قرآن از همین رو او را «خاتم‌النبیین» می‌خوانَد.[۲۱] از طرف دیگر «لقاءالله» (دیدار با خداوند) مهم‌ترین و صریح‌ترین مضمونِ آیاتِ قرآنیِ مربوط به قیامت است؛[۲۱] [الف] چنان‌که چند آیه پس از آیهٔ «خَتْمِ نبوّت» (۳۳:۴۰)، قرآن در آیهٔ ۳۳:۴۴ از «لقاءِ الهی» سخن می‌گوید.[۲۱] از دیدگاه بهائی، این «لقاء» همان دیدارِ فرستادهٔ الهی است؛ زیرا به تصریح قرآن رؤیتِ ذاتِ الهی ممکن نیست (۶:۱۰۳).[۲۱][۲۵][۲۶] بر همین مبنا، ختم نبوت نشانهٔ عظمتِ ظهورِ بهاءالله دانسته می‌شود،[۲۱] و مقام او، فراتر از مفهومِ نبوتِ متداول در الهیاتِ اسلامی تفسیر شده است.[۲۸]

جدایی دین از سیاست

جدایی دین از سیاست از اصول دیانت بهائی محسوب می‌شود. به گفته عبدالبهاء دخالت علماء در سیاست فاجعه‌بار و خطرناک خواهد بود.[۲۹][۳۰][۳۱] نقش دین ترویج اخلاق در جامعه است نه حکمرانی. دین و سیاست باید نقشی جداگانه بازی کنند. نظم اجتماعی علاوه بر نیاز به یک حکومت عادل و کارآمد به انضباط اخلاقی نیز نیازمند است که توسط دین ترویج می‌شود.[۳۲]

آئین بهائی از پیروان خود می‌خواهد از فساد اجتناب نمایند، قانون‌مدار باشند، و در مناسبات خود با مقامات حکومت، درستکار، امین و صادق باشند. به گفته بهاءالله، بهائیان «در مملکت هر دولتی ساکن شوند باید به امانت و صدق و صفا با آن دولت رفتار نمایند».[۳۳][۳۴] آئین بهائی از بهائیان می‌خواهد از حکومت تبعیت کنند[۳۵] مگر در مواردی که حکومت از آنها بخواهد که اصول بهائی و باورهای دینی خود را زیر پا بگذارند.[۳۶] بهائیان از پیوستن به احزاب سیاسی، انجمن‌های مخفی یا شرکت در سیاست‌های حزبی منع شده‌اند.[۳۷][۳۸][۳۹] دلیل آن این است که حزب‌گرایی عامل تفرقه و منازعه تلقی می‌شود و رویکرد آئین بهائی بر وحدت و همکاری تأکید دارد.[۴۰][۴۱] بهائیان در عوض تشویق شده‌اند تا فعالانه در حیات اجتماع مشارکت کنند و مساعی خود را در ترویج اهداف اجتماعی - نظیر وحدت نژادی و جنسی، گفتگوی بین ادیان و عدالت اقتصادی - که می‌تواند منجر به خیر و رفاه همگانی شود صرف کنند.[۴۲][۴۳] این رویکرد امکان تأثیرگذاری بر سیاستگذاری‌های اجتماعی دولت از طُرُق قانونی و فراحزبی را نیز در برمی‌گیرد.[۴۴][۴۵]

اگر شرکت در انتخابات مشروط به وابستگی افراد به احزاب سیاسی نباشد، بهائیان می‌توانند در انتخابات شرکت کنند و بنا به تشخیص خود به فرد یا گروهی رای دهند، بدون اینکه در کارزارهای احزاب سیاسی شرکت کنند یا برای کاندیداهای خاصی تبلیغ کنند.[۴۶][۴۷] بهائیان همچنین می‌توانند متصدی مشاغل اجرایی شوند یا به عضویت شوراهای شهری یا روستایی که ماهیتی غیر حزبی دارند درآیند.[۴۸][۴۹]

ارتباط با کشورهای خارجی

اتهام ارتباط با اسرائیل

یکی از رایج‌ترین اتهامات مطرح‌شده علیه دیانت بهائی، نسبت دادن آن به صهیونیسم و دولت اسرائیل است. این اتهام عمدتاً بر پایه استقرار مراکز اداری و اماکن مقدس این آیین در شهرهای حیفا و عکا شکل گرفته است.[۵۰]

بر اساس منابع تاریخی، حضور بهائیان در این منطقه نه حاصل انتخاب آنان، بلکه نتیجهٔ تبعیدهای پیاپی بهاءالله، بنیان‌گذار این آیین، توسط حکومت‌های ایران و عثمانی در قرن نوزدهم میلادی بوده است.[۵۱][۵۲] در آن زمان، شهرهای عکا و حیفا در فلسطین جزو متصرفات دولت عثمانی به‌شمار می‌رفتند. بهاءالله در سال ۱۸۶۸ میلادی، حدود ۸۰ سال پیش از تأسیس دولت اسرائیل، به شهر عکا که در آن زمان بخشی از امپراتوری عثمانی بود تبعید شد و تا پایان عمر (۱۸۹۲) در همان منطقه اقامت داشت.[۵۳] در مقابل، اسرائیل در سال ۱۹۴۸ میلادی تأسیس شد؛ یعنی ۵۶ سال پس از درگذشت بهاءالله و ۲۷ سال پس از درگذشت فرزند او، عبدالبهاء.[۵۴]

همچنین، پیکر باب در سال ۱۹۰۹ میلادی به حیفا منتقل و در آن شهر به خاک سپرده شد. بر این اساس، اماکن مقدس و مرکز اداری دیانت بهائی دهه‌ها پیش از تأسیس دولت اسرائیل در سال ۱۹۴۸ در این سرزمین شکل گرفته بودند.[۵۵][۵۶]

منتقدان، معافیت‌های مالیاتی اماکن بهائی و ارسال کمک‌های مالی پیروان این آیین به مرکز جهانی آن را نشانه‌ای از همکاری با دولت اسرائیل تلقی کرده‌اند.[۵۷] در مقابل، پژوهشگران یادآور شده‌اند که این معافیت‌ها مطابق قوانین اسرائیل شامل تمامی مؤسسات مذهبی، از جمله مساجد و کلیساها، نیز می‌شود.[۵۸][۵۷]

اتهام جاسوسی نیز با این استدلال رد شده است که بهائیان، برخلاف سنت تقیه، همواره بر هویت دینی خود تأکید کرده و حتی در شرایط تهدید، از انکار باورهای خود خودداری کرده‌اند.[۵۰] منابع بهائی تأکید می‌کنند که استقرار مرکز اداری این آیین در اسرائیل، صرفاً نتیجهٔ شرایط تاریخی تبعید بوده و دیانت بهائی به‌طور اصولی از فعالیت‌های حزبی و منازعات سیاسی دوری می‌جوید.[۵۹][۶۰][۶۱]

بر اساس گزارش وب‌سایت باغ‌های بهائی، جامعهٔ بهائی ساکن اسرائیل از افرادی تشکیل شده است که به‌عنوان اتباع خارجی برای خدمت در مرکز جهانی بهائی حضور دارند. در حال حاضر، حدود ۶۵۰ بهائی به‌طور موقت و برای دوره‌ای محدود، به‌صورت داوطلبانه در این مرکز خدمت می‌کنند..[۶۲]

اتهام پیوند با بریتانیا

اتهام وابستگی دیانت بهائی به بریتانیا اغلب به اعطای نشان شوالیه (Sir) به عبدالبهاء، فرزند بنیان‌گذار این آیین، از سوی دولت انگلستان در سال ۱۹۲۰ میلادی نسبت داده می‌شود.[۶۳]

بر اساس منابع تاریخی، این نشان در تقدیر از فعالیت‌های انسان‌دوستانهٔ او در جریان جنگ جهانی اول اعطا شده است.[۶۳] در این دوره، وی با سازماندهی تولید و ذخیرهٔ محصولات کشاورزی در مزارع اطراف رود اردن و توزیع غلات میان مردم فلسطین، نقش مهمی در جلوگیری از قحطی گسترده در آن منطقه ایفا کرد.[۶۳][۵۰]

در حالی که برخی این نشان را پاداش خدمات سیاسی دانسته‌اند، منابع تاریخی خاطرنشان می‌کنند که دولت بریتانیا در همان دوره، القاب مشابهی را به شخصیت‌های غیرسیاسی در حوزه‌های بشردوستانه، علمی و فرهنگی نیز اعطا کرده است.[۵۰][۶۳] بریتانیا این عنوان را به افراد بسیاری با پیشینه‌ها و سوابق گوناگون اعطا کرده است؛ از جمله کسانی که در حوزه‌هایی چون هنر، ورزش، آموزش، پزشکی، اکتشافات علمی و خدمات انسان‌دوستانه فعالیت داشته‌اند. در میان دریافت‌کنندگان این لقب می‌توان به افرادی چون نلسون ماندلا، بیل گیتس، استیون اسپیلبرگ، آلبرت شوایتزر، مادر ترزا و سِر الکس فرگوسن اشاره کرد.[۵۰]

برخی منابع این اتهامات را بخشی از مخالفت‌های روحانیون شیعه با جنبش‌های نوپدید دینی دانسته‌اند که با هدف حفظ اقتدار مذهبی و اجتماعی مطرح شده است.[۵۰]

فریدون آدمیت در آثار خود، به‌ویژه «امیرکبیر و ایران»، بهائیان و ازلیان را «مذاهب سیاسی» دانسته و آن‌ها را مرتبط با استعمار روس و بریتانیا معرفی کرده است.[۶۴] این دیدگاه‌ها با واکنش انتقادی پژوهشگران تاریخ مواجه شده است. هوشنگ شهابی و دیگر محققان، نگرش آدمیت نسبت به بهائیان و یهودیان را خصمانه و متأثر از ملی‌گرایی افراطی و توطئه‌باوری دانسته و او را به تحریف منابع تاریخی برای تطبیق با پیش‌فرض‌های ایدئولوژیک متهم کرده‌اند.[۶۵] عباس امانت نیز با نقد روش‌شناسی و زبان آدمیت، تحلیل‌های او دربارهٔ جنبش بابی را دارای خطاهای جدی تاریخی، لحن جدلی و فقدان بی‌طرفی علمی می‌داند و معتقد است که متفکرانی چون آدمیت، کسروی و جلال آل‌احمد، تحت پوشش تجددخواهی سکولار، به بازتولید بی‌اعتمادی و اتهام‌زنی علیه جنبش‌های دینی نوگرا، به‌ویژه بهائیان، پرداخته‌اند.[۶۶][۶۷]

عباس امانت همچنین کارهای آدمیت را در رابطه با تاریخ جنبش بابی در کتاب «امیر کبیر و ایران» دارای اشکال می‌داند.[۶۷] در مقدمه کتاب، آدمیت وعده می‌دهد که روشی تحلیلی و بدور از تعصب پیش خواهد گرفت و مدعی می‌شود تحلیلهای تاریخی او واقع‌گرایانه و منطقی هستند. امانت معتقد است که او این ارزشها را به هیچ وجه رعایت نمی‌کند. امانت فصل «داستان باب» از کتاب «امیر کبیر و ایران» را دارای خطاهای واضح تاریخی که از بی‌دقتی در متدولوژی و اطلاعات ناکافی آدمیت نشئت می‌گیرد می‌داند و زبان آدمیت در توصیف تاریخ و عقاید آئین بابی را با ذکر چند نمونه، بسیار جدلی و توهین‌آمیز توصیف می‌کند و می‌گوید: آدمیت تصویری مشوش از مکتب نوین و به اصطلاح مترقی تاریخ‌نگاری ایران به نمایش می‌گذارد، مکتبی که خود او از پیشگامان آن است.[۶۷]

به عنوان مثال آدمیت در این کتاب آئین بابی را با فعالیت‌های یک جاسوس انگلیسی به نام آرتور کانلی مرتبط می‌داند، و مدعی می‌شود که ملاحسین بشرویه‌ای، اولین پیرو باب، جاسوس انگلیس و در ارتباط با کانلی بوده و برای منافع انگلستان باب را وادار به ادعای پیامبری کرده است.[۶۸] آدمیت منبع خود را، بدون ذکر صفحه، خاطرات کانلی («سفر زمینی از انگلستان به شمال هندوستان از طریق روسیه، ایران و افغانستان») ذکر می‌کند. بعدها با اعتراض مجتبی مینوی، مبنی بر اینکه کانلی در خاطرات خود هیچ اشاره‌ای به باب و بابیان نکرده است، آدمیت مجبور می‌شود اعتراف کند که ادعای او جعلی است. وی مطالب ساختگی را در چاپ‌های بعدی کتاب حذف می‌کند.[۶۸][۶۹][۷۰]

اتهام پیوند با روسیه

اعتقاد به نظریه توطئه ارتباط دیانت بهائی به روسیه از سندی جعلی منسوب به شاهزاده دیمیتری ایوانوویچ دالگوروکف (معروف به کنیاز دالگورکی)، سفیر کبیر روسیه در ایران در سال‌های ۱۲۶۳ تا ۱۲۷۰ نیز نشئت می‌گیرد. این سند مدّعی است شاهزاده، ادیان بابی و بهائی را به منظور تضعیف تشیع و به‌طور کلی تضعیف ایران به وجود آورده است. این سند در تهران در اواخر دهه ۳۰ میلادی پخش شد و از آن به بعد در مباحثات مسلمانان به‌طور وسیعی برای اثبات اینکه بهائیان توسط روس‌ها، و بعد انگلیس‌ها یا آمریکایی‌ها یا هر دو کنترل می‌شدند استفاده می‌شد.[۷۱][۷۲][۷۳] محققان با ارائه دلایل متعددی همچون تناقض‌های درونی متن، اشتباهات تاریخی و کرونولوژیک، و غیرمحتمل بودن داستان، بر ساختگی بودن آن تأکید کرده‌اند. این کتاب که در ابتدا به صورت یک دست‌نویس موسوم به «زنجیره خوشبختی» در دهه ۱۳۱۰ پخش شد، علی‌رغم نبود هیچ اثری از این ادعاها در خاطرات واقعی سفیر روسیه، به دلیل فضای توطئه‌پنداری در جامعه ایران و تمایل به نسبت دادن تحولات داخلی به قدرت‌های استعماری، همچنان مورد استناد برخی قرار می‌گیرد.[۷۲]

موارد دیگر

تنبیه النائمین

تنبیه النائمین نام کتابی است در ۳ بخش، نامه عبدالبهاء به عمهٔ ناتنی و ازلیش شاه سلطان خانم مشهور به عِزیه خانم، پاسخ وی مشهور به رسالهٔ عمّه، و در انتها موعظه‌ای از نویسنده‌ای ازلی شیخ احمد روحی کرمانی.[۷۴]

پس از آن که بهاءالله خود را من یظهره‌الله معرفی کرد، عده‌ای از بابیان با او مخالفت کردند و ردیه‌هایی در مخالفت با او نگاشتند. یکی از آن‌ها عزیه خانم، خواهر ناتنی بهاءالله، خواهر تنی و از طرفداران سرسخت یحیی صبح ازل بود. او در رد ادعای وی رساله‌ای در جواب نامه عبدالبهاء نگاشت که بعدها با عنوان تنبیه النائمین به همراه ۲ بخش دیگر چاپ شد.[۷۵]

محتوای این اثر تقریباً به‌طور کامل ساختگی و شامل روایت‌های افتراآمیز دربارهٔ زندگی بهاءالله است.[۷۶]

نقد کتاب ایقان

کتاب ایقان یکی از آثار مهم بهاءالله شارع آئین بهائی است. بهاءالله در این کتاب در راستای اثبات حقانیت رسالت باب به شرح بعضی از مهم‌ترین اصول آئین بهائی می‌پردازد.[۷۷] کتاب ایقان اولین کتاب آئین بهائی بود که در زمان بهاءالله به چاپ رسید. این کتاب در بمبئیِ هند و در اولیل دهه ۱۸۸۰ میلادی چاپ سنگی شد. چاپ دوم کتاب نیز چاپ سنگی بود که در سال ۱۸۹۳ و به قلم مشکین قلم، خطاط بهائی، انجام شد.[۷۸] کتاب ایقان قبل از چاپ سنگی، به مدت دو دهه در سطح وسیعی بین بهائیان به صورت دستی نسخه برداری می‌شد. بعضی از این نسخه‌های خطی دارای خطاهای نگارشی بودند. بهاءالله در طی لوحی به یکی از پیروانش به این موضوع اشاره می‌کند او برای حل این مشکل اقدام به نظارت بر طرحی برای تولید چندین نسخه مادرِ معتبر نمود. چاپ اول کتاب نیز احتمالاً در راستای همگون سازی نسخه‌های خطی بوده است. نهایتاً اولین نسخه رسمی حروفچینی شده کتاب در سال ۱۹۰۰ در مصر چاپ شد و چاپ‌های بعدی کتاب از این نسخه حروفچینی شده نسخه برداری کردند.[۷۸] در نخستین چاپ سنگی کتاب ایقان در بمبئی، تعدادی از آیات قرآن به صورت غیر دقیق نقل شده بودند که با دستور بهاءالله در نسخه‌های بعدی با اصل آیات تطبیق داده شدند. عدم تطابق دقیق با آیات قرآن جزئی و ارجاعی است و منتقدان آن را دلیلی برای وحیانی‌نبودن کتاب ذکر می‌کردند، چون وحی الهی باید خالی از اشکال باشد.[۷۹]

جانشینی باب

کمی قبل از اعدام سید علی‌محمد باب عبدالکریم، یکی از پیروانش توجه او را به اهمیت تعیین جانشین جلب کرد لذا باب تعداد مشخصی لوح نوشته آن‌ها را به عبدالکریم داد تا به دست یحیی صبح ازل و بهاءالله برساند.[۸۰]

در یکی از این لوح‌ها که معمولاً به عنوان وصیت‌نامه باب از آن یاد می‌شود، صبح ازل به عنوان رهبر بابیان پس از بنیان‌گذار جنبش تعیین شده است. در همین لوح به وی دستور داده شده است که از من یظهره‌الله پیروی کند.[۸۱] برخی گزارش‌ها حاکی از این است که ادعای جانشینی صبح ازل آشکار است.[۸۲] و برخی دیگر از منابع بر این باورند که باب برای حفظ جان بهاءالله نامه‌ها را خطاب به صبح ازل صادر کرده است. بعد از مرگ باب صبح ازل به عنوان شخصیت محوری جنبش مورد توجه قرار گرفت.[۸۳] رهبری صبح ازل جنجال‌برانگیز بود. وی کمتر در میان بابیها حاضر می‌شد. منوچهری ادعا می‌کند که دلیل در خفا ماندن صبح ازل بخشی از وصیت‌نامه سید علی محمد باب است که او را به محافظت از خویش توصیه کرده بود.[۸۱]

اختلاف آئین بیانی و آئین بهایی

من یظهره‌الله موعود آئین بابی است. یکی از مهم‌ترین آموزه‌های سید علی محمد باب این نکته است که نتیجه و ثمره آیین او باید شناخت و ایمان به «مَن یُظهره الله» باشد.[۸۴] باب در آثارش به قرب ظهور «مَن یُظهره الله» اشاره می‌کند.[۸۵] وی از پیروان خود می‌خواهد که با استقلال کامل فکری به شناسایی «مَن یُظهره الله» فائز شوند و ایمان خود را به تصدیق هیچ‌کس حتی واحد اول بیان (باب و هیجده حوّاری اولیه او) مشروط نکنند.[۸۶] باب همچنین بابیان را برحذر می‌دارد که مبادا با استدلال به آثارش (آثار خود باب) از ایمان به «مَن یُظهره الله» محروم شوند چه که به عقیده باب مقام موعود آنقدر بالاست که حتی آثار خود باب لیاقت اشاره به وی را ندارد.[۸۴] موعود باید با آثار و صفات خود شناخته شود نه با اشاره و دلالت دیگران.[۸۴] باب در آثارش از نزدیکی ظهور موعود می‌گوید و برای زمان ظهور او به سال نه و سال نوزده اشاره می‌کند.[۸۵] در طی یک دهه و اندی پس از اعدام باب در سال ۱۸۵۰ بیش از ۲۵ نفر ادعای من یظهره‌اللهی کردند.[۸۷] دنیس مکین نام بیست نفر از مدعیان را فهرست کرده است.[۸۸] نوزده سال بعد از دعوت باب، بهاءالله در سال ۱۸۶۳ در جمع یارانش و بعدتر در سال ۱۸۶۶ به صورت عمومی تر ادعای من یظهره اللهی کرد[۸۷] و عموم بابیان به وی ایمان آوردند.[۸۹][۹۰] بهاءالله که در سال ۱۸۵۳ به عراق تبعید شده بود در آنجا به تمشیت امور جامعه متشتت بابی پرداخت و با بسط و تبیین آثار باب، جامعه بابی را به عدم مداخله در امور سیاسی و حزبی، پرهیز از خشونت، تهذیب اخلاق و ترک خصومت هدایت نمود و در عمل به عنوان رهبر جامعه بابی شناخته شد.[۹۱] برادر بهاءالله، یحیی ازل مرجع اسمی جامعه بابی بود.[۹۲][۹۳] گروه اندکی از بابیان که به طرفداری از میرزا یحیی ازل بابی باقی ماندند ازلی نام گرفتند.[۹۴][۹۵] ازلیان ظهور من یظهره الله را در فاصله ای خیلی دور پیش‌بینی می‌کردند و معتقد بودند ظهور موعود زودتر از دست کم ۲۰۰۰ سال از ظهور باب و قبل از مورد قبول گرفتن دین باب در بسیاری از کشورها رخ نخواهد داد.[۹۶][۹۷] با این وجود ازلیان در پی تبلیغ و جهانگیرکردن آئین بابی بر نیامدند و با تقیه و پنهان کردن هویت دینی خود عملاً در جامعه اسلامی حل شدند.[۹۸]

احکام بهائی

ازدواج

در آئین بهائی چندهمسری، ازدواج موقت (صیغه)، و ازدواج با محارم مجاز نیست.[۹۹][۱۰۰] همچنین ازدواج بعید، یعنی ازدواج با غیر از خویشاوندان و افرادی که از پیشینه‌های قومی و جغرافیایی متفاوت هستند در آموزه‌های آئین بهائی بسیار مورد ستایش و توصیه قرار گرفته است.[۹۹] عبدالبهاء ازدواج بین نژادی را تشویق کرده است و بهائیان (هم دختر و هم پسر) مجازند که با افراد از هر دین و اعتقادی ازدواج کنند.[۹۹] حداقل سن ازدواج در دین بهایی طبق بیان بهاءالله در کتاب اقدس سن بلوغ است که بهاءالله آن را برای پسر و دختر هر دو یکسان و سن پانزده سالگی تعیین می‌نماید.[۹۹] در دین بهائی دوران نامزدی حداکثر ۹۵ روز می‌تواند باشد یعنی از زمان اعلام تصمیم زوج به ازدواج تا برگزاری مراسم عقد حداکثر می‌تواند ۹۵ روز فاصله باشد.[۹۹]

طلاق طبق احکام بهائی مجاز است ولی بهائیان به پرهیز از آن توصیه شده‌اند.[۹۹] آن‌ها ازدواج را پیوند مقدّسی می‌دانند که فقط در شرایط حاد و هنگامی که راه دیگری باقی نمانده می‌توان به آن پایان داد.[۹۹]

در تعالیم بهائی روابط جنسی تنها در چارچوب ازدواج و فقط بین زن و شوهر تعریف شده است.[۹۹] آموزه‌های بهائی پیروان این آئین را به پاکدامنی و رعایت موازین اخلاقی قبل از ازدواج و وفاداری کامل به همسر بعد از ازدواج توصیه می‌کند.[۹۹]

تفاوت مهریه

در آئین بهائی مهریه به عنوان هدیه‌ای از طرف مرد به زن در نظر گرفته می‌شود و حداقل و حداکثر مبلغی برای آن تعیین شده است.[۱۰۱] اگر مرد اهل شهر باشد حداقل میزان مهریه می‌تواند از حداقل ۱ واحد طلا تا حداکثر ۵ واحد طلا باشد.[۱۰۱] اگر مرد اهل روستا باشد میزان مهریه می‌تواند از حداقل ۱ واحد نقره تا حداکثر ۵ واحد نقره باشد. هر واحد برابر نوزده مثقال (حدود ۹۰ گرم) است. میزان مهریه به محل سکونت زن ارتباطی ندارد و فقط بر اساس شهری یا روستایی بودن مرد تعیین می‌گردد. بهاءالله توضیح می‌دهد که در مورد مهریه بهتر است که پیروانش حداقل آن (یعنی ۱ واحد نقره) را در نظر بگیرند و حتی ثروتمندان به کم‌ترین میزان مهریه اکتفا کنند.[۱۰۱]

بهره پول

برخلاف اسلام که بهره پول را حرام می‌داند، بهره پول در دین بهائی اگر به شرط انصاف و اعتدال باشد، بلامانع است.[۱۰۲]

قبله

آرامگاه بهاءالله در اصطلاح بهاییان روضه مبارکه، محل دفن بهاءالله، بنیانگذار دیانت بهائی است. روضه مبارکه متبرک‌ترین و مقدس‌ترین مکان برای بهائیان جهان است. این محل قبله بهائیان است و آن‌ها هنگام خواندن نماز، به این محل متوجه هستند و به این سمت نماز می‌خوانند.[۵]

تقلید قوانین بهائیت از بابیه

شهاب فردوسی در سلسله مقالات تاریخچه مختصر شیخیه و بابیه و بهائیه چنین نگاشته است.[۱۰۳]

بعضی از افراد بابی معتقدند که مبانی تعالیم دوازده‌گانه آئین بهایی در آیین بابی وجود دارد از قبیل:۱- مطابقت علم و دین ۲- وحدت اساس ادیان ۳- تحری حقیقت ۴- تساوی حقوق زن و مرد ۵- وجوب تعلیم و تربیت و بعض دیگر از قبیل: ۱- زبان عمومی ۲- محکمهٔ کبرای بین‌المللی ۳- تعدیل معیشت بشر ۴- وحدت عالم انسانی ۵- الغای انواع تعصبات، اقتباس از افکار اروپائیان و نتیجه برخورد حضرات در اوایل قرن چهاردهم هجری به این افکار است زیرا تردیدی نیست که سوسیالیزم در حدود نیم قرن قبل از وفات بهاءالله در جهان، نشر یافته است. ما (شهاب فردوسی) در قسمت اول تردیدی نداریم زیرادر آثار سید علی محمد باب مطالبی هست که قسمتی از تعالیم دوازده‌گانه را به صراحت و وضوح بیان کرده است. آنچه مسلم است اینکه اروپائیان در قسمت دوم بر بهائیان تقدم دارند و این که ایشان مدعی ابداع و ابتکار آن از طرف بهاءالله هستند قابل قبول نیست.

جستارهای وابسته

پانویس

  1. ↑ شکورزاده، بابک. «نبوت در بهائیت». پژوهشکده باقرالعلوم. دریافت‌شده در ۲۷ آوریل ۲۰۱۴.
  2. 1 2 3 Moojan Momen (April 2016). "MAẒHAR-E ELĀHI". Encyclopedia Iranica. Vol. Online Edition. Retrieved 1 May 2020.
  3. ↑ Sergeev, M. (2015-01-01). "Theory of religious cycles: Tradition, modernity, and the Bahá'í Faith". 284: 1–161. doi:10.1163/9789004301078. {{cite journal}}: Cite journal requires |journal= (help)
  4. ↑ Smith, Peter (2000). "Manifestations of God". A concise encyclopedia of the Baháʼí Faith. Oxford: Oneworld Publications. pp. 231. ISBN 1-85168-184-1.
  5. 1 2 3 4 Smith, Peter (2008). An introduction to the Baha'i faith (به انگلیسی). Cambridge; New York: Cambridge University Press. pp. 108–109.
  6. ↑ Fisher, Mary Pat (1996). Living Religions: An Encyclopaedia of the World's Faiths. I B Tauris & Co Lt. pp. 417–418. ISBN 1-86064-148-2.
  7. ↑ Fazel, Seena (2007-12-01). "Baha'i Approaches to Christianity and Islam: Further Thoughts on Developing an Inter-Religious Dialogue". Baha'i Studies Review. 14 (1): 39–51. doi:10.1386/bsr.14.39_1.
  8. 1 2 Smith, Peter (2008). An introduction to the Baha'i faith (به انگلیسی). Cambridge; New York: Cambridge University Press. pp. 108–109.
  9. ↑ V, Pivovarov Daniil (2011). "Baha`i Faith: the doctrine of progressive revelation". Журнал Сибирского федерального университета. Гуманитарные науки. 4 (1). ISSN 1997-1370.
  10. ↑ Hatcher, W.S.; Martin, J.D. (1998). The Baháʼí Faith: The Emerging Global Religion. San Francisco: Harper & Row. pp. 83–85. ISBN 0-87743-264-3.
  11. ↑ Moojan Momen (April 2016). "MAẒHAR-E ELĀHI". Encyclopedia Iranica. Vol. Online Edition. Retrieved 1 May 2020.
  12. ↑ Lundberg, Zaid (May 1996). Baha'i Apocalypticism: The Concept of Progressive Revelation. Department of History of Religion at the Faculty of Theology, Lund University. Retrieved 2006-11-25.
  13. 1 2 Atabaki, Touraj (2009-06-17). Iran in the 20th Century: Historiography and Political Culture (به انگلیسی). I.B.Tauris. pp. 49–50.
  14. ↑ McMullen, Michael D. (2000). The Baha'i: The Religious Construction of a Global Identity. Atlanta, Georgia: Rutgers University Press. p. 7. ISBN 0-8135-2836-4.
  15. ↑ Smith, Peter (2000). "Iqan, Kitab-i". A concise encyclopedia of the Baháʼí Faith. Oxford: Oneworld Publications. pp. 202–204. ISBN 1-85168-184-1.
  16. ↑ ʻAbdu'l-Bahá (1990) [1908]. Some Answered Questions (Softcover ed.). Wilmette, Illinois, USA: Baháʼí Publishing Trust. p. 160. ISBN 0-87743-162-0.
  17. ↑ Universal House of Justice. Messages 1963 to 1986. Wilmette, Illinois: Baháʼí Publishing Trust. p. 738.
  18. ↑ Effendi, Shoghi (1938). The World Order of Baháʼu'lláh. Wilmette, Illinois, USA: Baháʼí Publishing Trust. p. 163. ISBN 0-87743-231-7.
  19. ↑ نامهٔ صادره از سوی بیت‌العدل اعظم به فردی از بهائیان، ۱۳ مارس ۱۹۸۶، منتشرشده در Effendi, Shoghi (1983). Hornby, Helen (ed.). Lights of Guidance: A Baháʼí Reference File. Baháʼí Publishing Trust, New Delhi, India. p. 500. ISBN 81-85091-46-3.
  20. 1 2 Taherzadeh, Adib (1977). The Revelation of Baháʼu'lláh, Volume 2: Adrianople 1863-68. Oxford, UK: George Ronald. p. 352. ISBN 0-85398-071-3.
  21. 1 2 3 4 5 6 7 8 Buck, Christopher; Ioannesyan, Youli A. (2023). "Last Prophet and Last Day: Shaykhī, Bābī and Bahā'ī Exegesis of the "Seal of the Prophets" (Q. 33:40)". Religions (به انگلیسی). 14 (3): 341. doi:10.3390/rel14030341. ISSN 2077-1444.
  22. ↑ Effendi, Shoghi (1938). The World Order of Baháʼu'lláh. Wilmette, Illinois, USA: Baháʼí Publishing Trust. p. 102. ISBN 0-87743-231-7.
  23. ↑ Karl Weaver (2017). Explanation of a Zoroastrian Prophecy: Length of the "Baháʼí Cycle.
  24. ↑ Effendi, Shoghi (1944). God Passes By. Wilmette, Illinois, USA: Baháʼí Publishing Trust. p. 100. ISBN 0-87743-020-9.
  25. 1 2 Rosen, Harold (2018). "Philospohical anthropology. Human nature and world religion: toward a Bahá'í-inspired philosophical anthropology". philpapers.org (به انگلیسی). p. 57. Retrieved 2023-12-11.
  26. 1 2 Dehghani, Sasha (2021-11-26), "Progressive Revelation", The World of the Bahá'í Faith (به انگلیسی) (1 ed.), London: Routledge, p. 196, doi:10.4324/9780429027772-18, ISBN 978-0-429-02777-2, retrieved 2023-12-11
  27. ↑ Buck, Christopher; Ioannesyan, Youli A. (2023-03-04). "Last Prophet and Last Day: Shaykhī, Bābī and Bahā'ī Exegesis of the "Seal of the Prophets" (Q. 33:40)". Religions (به انگلیسی). 14 (3): 341. ISSN 2077-1444. Archived from the original on 2025-08-09.
  28. ↑ امانت، عباس؛ وهمن، فریدون (۱۳۹۸) از طهران تا عکا: بابیان و بهائیان در اسناد دوران قاجار»، صفحه ۱۷۸ و ۱۷۹، نشر باران، سوئد
  29. ↑ Alkan, Necati (2021-11-26), "'Abdu'l-Bahá 'Abbás 1", The World of the Bahá'í Faith (به انگلیسی) (1 ed.), London: Routledge, p. 78, doi:10.4324/9780429027772-8, ISBN 978-0-429-02777-2, retrieved 2023-07-13
  30. ↑ Yazdani, Mina (2021-11-26), "The Writings and Utterances of 'Abdu'l-Bahá", The World of the Bahá'í Faith (به انگلیسی) (1 ed.), London: Routledge, p. 92, doi:10.4324/9780429027772-9, ISBN 978-0-429-02777-2, retrieved 2023-07-13
  31. ↑ Smith, Peter (2000). A Concise Encyclopedia of the Baha'i Faith (به انگلیسی). Oneworld Publications. ISBN 978-1-85168-184-6. p.273
  32. ↑ Smith, Peter (2000). A Concise Encyclopedia of the Baha'i Faith (به انگلیسی). Oneworld Publications. ISBN 978-1-85168-184-6. p. 273
  33. ↑ Sergeev, Mikhail (2021-11-26), "Theology and Philosophy", The World of the Bahá'í Faith (به انگلیسی) (1 ed.), London: Routledge, p. 169, doi:10.4324/9780429027772-16, ISBN 978-0-429-02777-2, retrieved 2023-07-13
  34. ↑ Smith, Peter (2008). An introduction to the Baha'i faith. Cambridge: Cambridge university press. ISBN 978-0-521-86251-6. pp. 171-172
  35. ↑ Maceoin, D. (2009-01-01), "Babism", The Messiah of Shiraz, BRILL, pp. 573–584, ISBN 978-90-04-17035-3, retrieved 2023-07-20
  36. ↑ Smith, Peter (2008). An introduction to the Baha'i faith. Cambridge: Cambridge university press. ISBN 978-0-521-86251-6. pp.171-172
  37. ↑ "VAN". Encyclopaedia of Islam, Second Edition. Retrieved 2023-07-20.
  38. ↑ Smith, Peter (2008). An introduction to the Baha'i faith. Cambridge: Cambridge university press. ISBN 978-0-521-86251-6. pp. 171-172
  39. ↑ Sergeev, Mikhail (2021-11-26), "Theology and Philosophy", The World of the Bahá'í Faith (به انگلیسی) (1 ed.), London: Routledge, p. 169, doi:10.4324/9780429027772-16, ISBN 978-0-429-02777-2, retrieved 2023-07-13
  40. ↑ Sergeev, Mikhail (2021-11-26), "Theology and Philosophy", The World of the Bahá'í Faith (به انگلیسی) (1 ed.), London: Routledge, p. 169, doi:10.4324/9780429027772-16, ISBN 978-0-429-02777-2, retrieved 2023-07-13
  41. ↑ Stockman, Robert H. (2021-11-26), "Oneness and Unity", The World of the Bahá'í Faith (به انگلیسی) (1 ed.), London: Routledge, p. 228, doi:10.4324/9780429027772-22, ISBN 978-0-429-02777-2, retrieved 2023-07-13
  42. ↑ Sergeev, Mikhail (2021-11-26), "Theology and Philosophy", The World of the Bahá'í Faith (به انگلیسی) (1 ed.), London: Routledge, p. 169, doi:10.4324/9780429027772-16, ISBN 978-0-429-02777-2, retrieved 2023-07-13
  43. ↑ Mahmoudi, Hoda (2021-11-26), "Peace", The World of the Bahá'í Faith (به انگلیسی) (1 ed.), London: Routledge, p. 386, doi:10.4324/9780429027772-37, ISBN 978-0-429-02777-2, retrieved 2023-07-13
  44. ↑ Mahmoudi, Hoda (2021-11-26), "Peace", The World of the Bahá'í Faith (به انگلیسی) (1 ed.), London: Routledge, p. 386, doi:10.4324/9780429027772-37, ISBN 978-0-429-02777-2, retrieved 2023-07-13
  45. ↑ Smith, Peter (2008). An introduction to the Baha'i faith. Cambridge: Cambridge university press. ISBN 978-0-521-86251-6. pp. 171-172
  46. ↑ Sergeev, Mikhail (2021-11-26), "Theology and Philosophy", The World of the Bahá'í Faith (به انگلیسی) (1 ed.), London: Routledge, p. 169, doi:10.4324/9780429027772-16, ISBN 978-0-429-02777-2, retrieved 2023-07-13
  47. ↑ Stockman, Robert H. (2021-11-26), "Oneness and Unity", The World of the Bahá'í Faith (به انگلیسی) (1 ed.), London: Routledge, p. 226, doi:10.4324/9780429027772-22, ISBN 978-0-429-02777-2, retrieved 2023-07-13
  48. ↑ Smith, Peter (2008). An introduction to the Baha'i faith. Cambridge: Cambridge university press. ISBN 978-0-521-86251-6. pp. 171-172
  49. ↑ Mahmoudi, Hoda (2021-11-26), "Peace", The World of the Bahá'í Faith (به انگلیسی) (1 ed.), London: Routledge, p. 386, doi:10.4324/9780429027772-37, ISBN 978-0-429-02777-2, retrieved 2023-07-13
  50. 1 2 3 4 5 6 «Debunking the Myths: Conspiracy Theories on the Genesis and Mission of the Baha'i Faith». bahai-library.com. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۱-۰۷.
  51. ↑ Warburg, Margit (2006-10-27). Citizens of the World: A History and Sociology of the Baha'is from a Globalisation Perspective (به انگلیسی). BRILL. p. 175. ISBN 978-90-474-0746-1.
  52. ↑ امانت، عباس؛ وهمن، فریدون (۱۳۹۸). «از طهران تا عکا: بابیان و بهائیان در اسناد دوران قاجار». ص ۱۸۳. نشر باران، سوئد
  53. ↑ Cole, Juan (1998). Modernity and the Millennium: The Genesis of the Baha'i Faith in the Nineteenth Century (به انگلیسی). New York City; New York: Columbia University Press. p. 56.
  54. ↑ امانت، عباس؛ وهمن، فریدون (۱۳۹۸). «از طهران تا عکا: بابیان و بهائیان در اسناد دوران قاجار». ص ۱۸۳. نشر باران، سوئد
  55. ↑ Ghaemmaghami, Omid (2021-11-26), "The Life of the Báb", The World of the Bahá'í Faith (به انگلیسی) (1 ed.), London: Routledge, pp. 24–25, doi:10.4324/9780429027772-4, ISBN 978-0-429-02777-2, retrieved 2025-11-11
  56. ↑ امانت، عباس؛ وهمن، فریدون (۱۳۹۸). «از طهران تا عکا: بابیان و بهائیان در اسناد دوران قاجار». ص ۱۸۳. نشر باران، سوئد
  57. 1 2 «پاسخی به اتهام وابستگی بهائیان به حکومت اسرائیل | راستی». raasti.bahaisofiran.org. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۱-۰۷.
  58. ↑ «اتهام رابطه با روسیه، انگلستان و صهیونیزم». politic.iran-emrooz.net. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۱-۰۷.
  59. ↑ امانت، عباس؛ وهمن، فریدون (۱۳۹۸). «از طهران تا عکا: بابیان و بهائیان در اسناد دوران قاجار». ص ۱۸۳. نشر باران، سوئد
  60. ↑ Smith, Peter (2008). An introduction to the Baha'i faith. Cambridge: Cambridge university press. ISBN 978-0-521-86251-6. pp. 171-172
  61. ↑ Sergeev, Mikhail (2021-11-26), "Theology and Philosophy", The World of the Bahá'í Faith (به انگلیسی) (1 ed.), London: Routledge, p. 169, doi:10.4324/9780429027772-16, ISBN 978-0-429-02777-2, retrieved 2023-07-13
  62. ↑ «The Worldwide Bahá'í Community». Bahá'í Gardens (به انگلیسی). دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۱-۰۷.
  63. 1 2 3 4 «پیامبرانِ بی‌سلاحِ ایرانی در تاکستانِ خداوند». www.radiozamaneh.com. ۲۰۱۸-۱۲-۰۹. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۱-۰۷.
  64. ↑ امانت، عباس؛ وهمن، فریدون (۱۳۹۸). «از طهران تا عکا: بابیان و بهائیان در اسناد دوران قاجار». ص ۱۸۳. نشر باران، سوئد
  65. ↑ Atabaki, Touraj (2009-06-17). Iran in the 20th Century: Historiography and Political Culture (به انگلیسی). I.B.Tauris. pp. 49–50.
  66. ↑ Amanat, Abbas (2009-06-17). Atabaki, Touraj (ed.). “Memory and Amnesia in the Historiography of the Constitutional Revolution,” in Iran in the 20th Century: Historiography and Political Culture (به انگلیسی). London, UK: I.B.Tauris. pp. 49–50.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ و سال (link)
  67. 1 2 3 Amanat, Abbas. Resurrection and Renewal: The Making of the Babi Movement in Iran. Cornell University Press, 1989. 349
  68. 1 2 عرفان ثابتی (نوامبر ۲۰۱۹). «باب؛ آرمان‌خواهی محبوب در غرب و مبغوض در ایران». BBC News فارسی. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۱۱-۱۹.
  69. ↑ داود خدابخش (آوریل ۲۰۱۰). «بهائی‌آزاری در ایران: از قاجار تا جمهوری اسلامی». www.iran-emrooz.net. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۱۱-۱۹.
  70. ↑ Momen, Moojan (1975). "Conspiracies and Forgeries: The Attack upon the Bahá'í Community in Iran". Persian Heritage. 9 (35): 29–27.
  71. ↑ Ashraf, Ahmad (1993). "CONSPIRACY THEORIES". Encyclopædia Iranica (به انگلیسی). Vol. VI. p. ۱۳۸–۱۴۷. Retrieved 18 August 2024.
  72. 1 2 «شیرازه - کتابخانه قرن (۷): اعترافات دالگورکی». BBC News فارسی. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۱-۰۷.
  73. ↑ «اعترافات دالگورکی: قصّه‌پردازی و هوّیت‌سازی | Foundation for Iranian Studies». fis-iran.org. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۱-۰۷.
  74. ↑ MacEoin: 1992, p. 27
  75. ↑ تنبیه النائمین، صفحهٔ ۲
  76. ↑ Yazdani, Mina (2012-09-04). "Anti-Bahā'ī Polemics and Historiography". Baha'i Studies Review (به انگلیسی). 17 (1): 87–100. doi:10.1386/bsr.17.87_1. ISSN 1354-8697.
  77. ↑ Sholeh Quinn and Stephen N. Lambden (May 2000). "KETĀB-E IQĀN". Encyclopædia Iranica. Vol. Online. Retrieved 1 May 2010.{{cite encyclopedia}}: نگهداری یادکرد:تاریخ و سال (link)
  78. 1 2 Dr. Christopher Buck, Michigan State University, The Kitab-i Iqan: An Introduction to Baha'u'llah's Book of Certitude with Two Digital Reprints of Early Lithographs
  79. ↑ Buck, C. (1995). Symbol and Secret: Qur'an Commentary in Bahá'u'lláh's Kitáb-i Íqán. Studies in the Bábí and Bahá'í religions (به ایرلندی). Kalimát Press. p. ۱۴۰. Retrieved 2020-05-05.‏
  80. ↑ Amanat, Abbas (1989). Resurrection and Renewal: The Making of the Babi Movement in Iran. Ithaca: Cornell University Press p.384
  81. 1 2 Manuchehri, S. (2004). "The Primal Point's Will and Testament". Research Notes in Shaykhi, Babi and Baha'i Studies. Vol. 7 (No. 2). Archived from the original on 8 December 2004. Retrieved 5 November 2012. {{cite journal}}: |volume= has extra text (help); |issue= has extra text (help)
  82. ↑ Nicolas, A.L.M (1933). Qui est le succeseur du Bab?. Paris: Librairie d'Amerique et d'Orient. p. ۱۵.
  83. ↑ MacEoin, Dennis (1989). "Azali Babism". Encyclopædia Iranica.
  84. 1 2 3 ربانی، شوقی (۱۱۹۲). قرن بدیع. کانادا: موسسه معارف بهائی. صص. ۹۱.
  85. 1 2 Saiedi, Nader (2008). Gate of the Heart Understanding the Writings of the Bab (به انگلیسی). Canada: Wilfrid Laurier University Press. pp. ۳۴۸–۳۵۷.
  86. ↑ Saiedi, Nader (2008). Gate of the Heart: Understanding the Writings of the Báb (به انگلیسی). Canada: Wilfrid Laurier University. pp. 290–291.
  87. 1 2 Smith, Peter (۲۰۰۰). «He whom God shall make Manifest". A concise encyclopedia of the Bahá'í Faith. Oxford: Oneworld Publications. pp. 180–181. ISBN 1-85168-184-1.
  88. ↑ Smith, Peter (2000). "Dayyan". A concise encyclopedia of the Bahá'í Faith. Oxford: Oneworld Publications. pp. 118. ISBN 1-85168-184-1.
  89. ↑ Smith، Peter (۲۰۰۸). An Introduction to the Bahai Faith. Cambridge University Press.
  90. ↑ Amanat, Abbas (2017). Iran: A Modern History (به انگلیسی). Yale University Press. p. 246.
  91. ↑ ربانی، شوقی (۱۹۹۲). قرن بدیع. کانادا: موسسه معارف بهائی. صص. ۲۷۴–۲۷۶.
  92. ↑ Cole, Juan (2002). "Baha'u'llah's Surah of God: Text, Translation, Commentary". Translations of Shaykhi, Babi and Baha'i Texts. Vol. 6 (No. 1). {{cite journal}}: |volume= has extra text (help); |issue= has extra text (help)
  93. ↑ سجادی، صادق؛ بابیه، دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، ج11
  94. ↑ کاشانی، میرزاجانی (۱۹۱۰). «شرح حال جناب ازل». نقطةالکاف (به پارسی). لیدن هلند: E.J. BRILL. ص. ۲۳۹.
  95. ↑ «AZALI BABISM – Encyclopaedia Iranica». www.iranicaonline.org. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۱۰-۰۵.
  96. ↑ Hierarchy, Authority and Eschatology in Early Bábí Thought by Denis MacEoin published in In Iran: Studies in Bábí and Bahá'í History vol. 3,p۱۲۹٬۱۳۰
  97. ↑ ترابیان فردوسی، محمد (۱۳۸۳). حالات و مقالات استاد شهاب فردوسی (به پارسی). ایران: صحیفه خرد. ص. ۴۲۵. شابک ۵-۵-۹۵۴۱۴-۹۴۶ مقدار |شابک= را بررسی کنید: checksum (کمک).
  98. ↑ Amanat, Abbas (2017). Iran: A Modern History (به انگلیسی). Yale University Press. p. 330.
  99. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Smith, Peter (2008). An Introduction to the Baha'i Faith. Cambridge: Cambridge University Press. pp. 164–165. ISBN 0-521-86251-5.
  100. ↑ Universal House of Justice (مه ۲۰۱۱). «قوانین بهائی در ارتباط با ازدواج با خویشاوندان» (PDF). payamha-iran.org. بایگانی‌شده از اصلی (PDF) در ۱۹ اکتبر ۲۰۲۱. دریافت‌شده در ۱۳ نوامبر ۲۰۲۰.
  101. 1 2 3 Smith, Peter (2008). An introduction to the Baha'i faith (به انگلیسی). Cambridge; New York: Cambridge University Press. p. 165.
  102. ↑ Smith, Peter (2008). An introduction to the Baha'i faith (به انگلیسی). Cambridge; New York: Cambridge University Press. p. 142.
  103. ↑ ترابیان فردوسی، محمد (۱۳۸۳). حالات و مقالات استاد شهاب فردوسی (به پارسی). ایران: صحیفه خرد. ص. ۴۳۰و۴۳۱. شابک ۵-۵-۹۵۴۱۴-۹۴۶ مقدار |شابک= را بررسی کنید: checksum (کمک).
  1. ↑ به گفتهٔ بهاءالله «هیچ امری اعظم از لقا و اصرح از آن در فرقان ذکر نیافته»[۲۷]
خطای یادکرد: خطای یادکرد: برچسب <ref> برای گروهی به نام «persian-alpha» وجود دارد، اما برچسب <references group="persian-alpha"/> متناظر پیدا نشد. ().
This article is issued from ویکی‌پدیا. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.