شورش در خیبر پختونخوا

شورش در خیبر پختونخوا
بخشی از بخشی از جنگ با تروریسم و
سرریز جنگ در افغانستان (۲۰۰۱–۲۰۲۱)
از بالا، چپ به راست: الگو:فهرست هم‌تراز
تاریخ۲۶ اسفند ۱۳۸۲  اکنون
(۲۱ سال، ۱۰ ماه، ۲ هفته و ۲ روز)
مرحله اول: ۲۶ اسفند ۱۳۸۲ – ۴ اسفند ۱۳۹۵
(۱۲ سال، ۱۱ ماه و ۶ روز)
مرحله دوم: ۵ اسفند ۱۳۹۵ – اکنون
 سال، ۱۱ ماه، ۱ هفته و ۲ روز)
موقعیت
وضعیت

در حال انجام (شورش در سطح پایین)[۱]

مرحله اول:
مرحله اول
(جنگ ۲۰۰۴ – ۲۰۱۷)
  • (نظم نبرد جنگ در شمال غرب پاکستان)
    • Battle of Wanna
    • عملیات المیزان
    • Battle of Mirali
    • توافقنامه وزیرستان (توافق صلح کوتاه‌مدت در وزیرستان شمالی)
    • عملیات طلوع آفتاب
    • عملیات راه حق (نبرد اول سوات)
    • درگیری ۲۰۰۷ کرم
    • عملیات زلزله
    • نبرد باجور
    • حمله انگور آدا
    • عملیات صراط المستقیم
    • عملیات تندربلک
      • عملیات راه راست (نبرد دوم سوات)
    • عملیات راه نجات
    • حمله ۲۰۰۹ گذرگاه خیبر
    • عملیات جانباز
    • مقررات نظام عدل ۲۰۰۹ (توافق صلح شکست‌خورده)
    • حمله مهمند
    • حمله اورکزی و کرم
    • کشته شدن اسامه بن لادن
    • حملات فرامرزی چترال ۲۰۱۱
    • عملیات کوه سفید
    • عملیات راه شهادت
    • عملیات خیبر
    • عملیات ضرب عضب
    • عملیات غازی
مرحله دوم:
مرحله دوم (شورش ۲۰۱۷ – اکنون)
  • (آغاز عملیات‌های بزرگ در سطح کشور علیه شورش)
    • عملیات غازی
    • عملیات راد الفساد
    • حصارکشی ۲۶۰۰ کیلومتری مانع مرزی افغانستان و پاکستان تا سال ۲۰۲۳
    • تعداد زیادی از شورشیان کشته شدند و برخی به افغانستان فرار کردند[۲]
    • تلفات سنگین شورشیان و کاهش چشمگیر فعالیت‌های شورشی[۳][۴]
    • مناطق قبیله‌ای در پاکستان ادغام شدند، قانون قبیله‌ای لغو شد و حاکمیت قانون اساسی تا سال ۲۰۱۸ برقرار شد[۵]
    • پایان حملات پهپادی انجام‌شده توسط ایالات متحده در پاکستان
    • جندالله (پاکستان)، تحریک خلافت، جماعت الاحرار و جنبش اسلامی ازبکستان به داعش پیوستند[۶][۷][۸]
    • جماعت الاحرار دوباره به تحریک طالبان پاکستان پیوست[۹]
    • حملات هوایی پاکستان در افغانستان در سال ۲۰۲۲
    • مجموعه‌ای از مذاکرات چندجانبه متناوب با گروه‌ها به‌ویژه با تحریک طالبان پاکستان، در حال انجام است[۱۰][۱۱][۱۲]
    • پایان آتش‌بس ۲۰۲۲[۱۳][۱۴]
    • حملات فرامرزی چترال ۲۰۲۳
    • درگیری کرم در سال ۲۰۲۳
    • اخراج ۱٫۱ میلیون تبعه خارجی که به‌طور غیرقانونی در پاکستان اقامت داشتند[۱۵]
    • درگیری کرم در سال ۲۰۲۴
    • عملیات عزم استحکام در ژوئن ۲۰۲۴ آغاز شد
      • عملیات سربکف در ۲۹ ژوئیه ۲۰۲۵ آغاز شد
    • درگیری‌های مرزی وزیرستان شمالی در سال ۲۰۲۵
    • درگیری‌های پاکستان و افغانستان (۲۰۲۴–اکنون)
      • درگیری پاکستان و افغانستان در سال ۲۰۲۵
تغییرات
قلمرو
پاکستان کنترل مناطق قبیله‌ای را مجدداً به دست می‌آورد[۱۶][۱۷]
طرف‌های درگیر
گروه‌های جهادی
داعش گروه‌های طرفدار دولت اسلامی
فرماندهان و رهبران

پاکستان
فهرست

ایالات متحده

تحریک طالبان پاکستان
فهرست

القاعده
فهرست

داعش داعش
فهرست

داعش گروه جنبش اسلامی ازبکستان
فهرست

گروه حزب اسلامی ترکستان
فهرست
  • امتی یاکوف 
  • عبدالحق ترکستانی (مجروح)
واحدهای درگیر
  • نیروهای مسلح پاکستان
  •  نیروهای مسلح غیرنظامی
    • سپاه مرزی
      • سپاه مرزی خیبر پختونخوا (شمال)
      • سپاه مرزی خیبر پختونخوا (جنوب)
    • لوی پاکستان
    • پلیس فدرال (پاکستان)
  • سرویس پلیس پاکستان
    • اداره مبارزه با تروریسم
    • پلیس خیبر پختونخوا
    • واحد رزمی ویژه
    • لوی خیبر پختونخوا
      • لوی دیر
      • لوی ملاکند
  • جامعه اطلاعاتی پاکستان
    • NACTA
    • ISI
    • MI
    • FIA

 نیروی هوایی ایالات متحده آمریکا
سیا

شبکه حقانی (عملیات خود در پاکستان را در ۲۰۱۷–۲۰۲۱ متوقف کرد)


قوا

پاکستان
۲۰۰٬۰۰۰ سرباز پاکستانی (تخمین ۲۰۱۰–۲۰۱۷)[۳۸][۳۹]
تعداد نامشخصی اسکادران هوایی نیروی دریایی و جت‌های جنگنده نیروی هوایی پاکستان، شامل جت‌های جی‌اف-۱۷ تاندر، جی-۱۰سی و اف-۱۶[۴۰]
حدود ۲۰٬۰۰۰–۴۰٬۰۰۰ نفر نیروی سپاه مرزی


ایالات متحده
پهپادهای UAV
عوامل سیا
نیروهای عملیات ویژه ایالات متحده[۴۱]

حدود ۲۵٬۰۰۰ شبه‌نظامی TTP (تخمین ۲۰۱۴)[۴۲]
حدود ۲٬۰۰۰ شبه‌نظامی لشکر اسلام (تخمین ۲۰۱۳)[۴۳]
حدود ۱٬۰۰۰ شبه‌نظامی TNSM (تخمین ۲۰۱۲)[۴۴]
۳۰۰–۳٬۰۰۰ شبه‌نظامی القاعده (تخمین ۲۰۱۴)[۴۵]


  • جندالله: ۱۲٬۰۰۰–۲۰٬۰۰۰ (مورد مناقشه)[۶]
  • جنبش اسلامی ازبکستان: ۵۰۰–۱٬۰۰۰[۴۶]
تلفات و خسارات

پاکستان:
۵٬۹۴۱ سرباز و نیروهای انتظامی کشته‌شده (SATP؛ تا ژوئیه ۲۰۲۵)[۳][۴]
۹٬۴۳۱ سرباز و نیروی انتظامی کشته و ۱۴٬۵۸۳ زخمی (پروژه هزینه‌های جنگ؛ تا اوت ۲۰۲۱)[۴۷]


ایالات متحده:
۱۵ سرباز کشته‌شده (۲۰۱۰)[۴۸]
۳۱٬۵۸۵ شبه‌نظامی کشته‌شده (SATP؛ تا ژوئیه ۲۰۲۵)[۳][۴]
۳۲٬۸۳۸ کشته‌شده (پروژه هزینه‌های جنگ؛ تا اوت ۲۰۲۱)[۴۹]

مجموع کشته‌شدگان: ۴۸٬۸۶۳ شامل ۱۰٬۱۱۸ غیرنظامی (SATP؛ تا فوریه ۲۰۲۵)[۳][۴]
۶۶٬۶۵۰ شامل ۲۴٬۰۹۹ غیرنظامی (پروژه هزینه‌های جنگ؛ تا اوت ۲۰۲۱)[۴۹]
۴۵٬۲۴۹ در سراسر پاکستان (UCDP; 1989–2025)[۵۰]


بیش از ۳٫۴۴ میلیون غیرنظامی آواره (۲۰۰۹)[۵۱]

بیش از ۶ میلیون غیرنظامی آواره (۲۰۰۳–۲۰۱۹)[۵۲]
طارق خان (۲۰۰۸–۱۰)
نادر زیب (۲۰۱۰–۱۲)
رئیس نیروی هوایی
طاهر رفیق بات (۲۰۱۲–اکنون)
تنویر محمود احمد (۲۰۰۶–۰۹)
رائو قمر سلیمان (۲۰۰۹–۱۲)
رئیس نیروی دریایی
محمد ذکاءالله (۲۰۱۴–اکنون)
افضل طاهر (۲۰۰۵–۰۸)
نومان بشیر[۵۳] (۲۰۰۸–۱۱)

شورش در خیبر پختونخوا، که همچنین با نام‌های جنگ در شمال غرب پاکستان یا شورش جهادی در شمال غرب پاکستان شناخته می‌شود، یک درگیری مسلحانه جاری است که پاکستان و گروه‌های شبه‌نظامی اسلام‌گرا مانند تحریک طالبان پاکستان (TTP)، جندالله (پاکستان)، لشکر اسلام (LeI)، تحریک نفاذ شریعت محمدی (TNSM)، القاعده و متحدان آسیای مرکزی آن‌ها، از جمله دولت اسلامی خراسان (ISKP)، جنبش اسلامی ازبکستان، جنبش ترکستان شرقی، امارت قفقاز و عناصری از جنایات سازمان‌یافته را درگیر کرده است.[۵۴][۵۵][۵۶] این درگیری که پیش‌تر یک جنگ بود، اکنون به یک شورش تبدیل شده است.[۱]

این درگیری مسلحانه در سال ۱۳۸۳ آغاز شد، زمانی که تنش‌ها ناشی از جستجوی ارتش پاکستان برای جنگجویان القاعده در منطقه کوهستانی وزیرستان، به یک مقاومت مسلحانه گسترده تبدیل شد.[۵۷] اقدامات پاکستان به عنوان سهم آن در جنگ با تروریسم ایالات متحده ارائه شد.[۵۸][۵۹] تروریست‌های القاعده با فرار از افغانستان در مناطق مرزی مناطق قبیله‌ای تحت اداره فدرال به دنبال پناهگاه بودند. پاکستان پیش از آن، پس از حملات ۱۱ سپتامبر و تحت رهبری پرویز مشرف، به جنگ با تروریسم تحت رهبری ایالات متحده پیوسته بود. با این حال، پس از حمله ایالات متحده به افغانستان در سال ۲۰۰۱ در سال ۱۳۸۰، جنگجویان القاعده و طالبان برای یافتن پناهگاه به آن سوی مرز پاکستان و افغانستان در مناطق قبیله‌ای تحت اداره فدرال (FATA) رفتند. در نتیجه، شبه‌نظامیان حضور خود را در چندین ناحیه مرزی در FATA تثبیت کردند. این شورش زمانی به یک مسئله حیاتی برای پاکستان تبدیل شد که ارتش پاکستان لعل مسجد را در اسلام‌آباد محاصره کرد.[۶۰][۶۱] این عملیات باعث شد تا تحریک طالبان پاکستان، پاکستان را «عروسک خیمه‌شب‌بازی قدرت‌های غربی» بنامد و به تقویت ابتکار تبلیغاتی خود و آغاز کارزار بمب‌گذاری‌های انتحاری خود در سراسر کشور بپردازد.

نیروهای پاکستانی از طریق چندین عملیات نظامی، تحریک طالبان پاکستان (TTP) را به افغانستان همسایه عقب راندند، جایی که این گروه از آنجا به انجام حملات تروریستی در پاکستان ادامه می‌دهد. به ویژه، عملیات ضرب عضب منجر به از دست دادن کامل قلمرو تحریک طالبان پاکستان در پاکستان شد و درگیری را به یک کارزار نامتعارف چریکی از طریق سلول‌های خفته تغییر داد.

در سال ۱۳۹۶، پاکستان شروع به حصارکشی مرز ۲۶۰۰ کیلومتری خود با افغانستان کرد و در کنار آن، حدود ۱۰۰۰ تأسیسات نظامی در مناطق مرزی ساخت تا از دستاوردهای خود علیه شبه‌نظامیان بهره‌برداری کند. علاوه بر این، مناطق قبیله‌ای تحت اداره فدرال (FATA) بر اساس متمم ۲۵ قانون اساسی پاکستان، در سال ۱۳۹۷ با استان خیبر پختونخوا ادغام شد تا کارایی اداری در منطقه افزایش یابد.

از زمان سقوط کابل در مرداد ۱۴۰۰، پاکستان با تهدید مجدد تروریسم مواجه شده است، زیرا تحریک طالبان پاکستان حملات خود را تشدید کرده و به افغانستان تحت رهبری طالبان به عنوان پایگاهی برای حملات و تأمین‌کننده قابل اعتماد حمایت تکیه می‌کند. نیروهای تازه، دسترسی آسان به سلاح‌های رهاشده ساخت ایالات متحده، و یک پناهگاه تحت کنترل طالبان، تحریک طالبان پاکستان را برای ادامه شورش خود تقویت کرده است.

پیش‌زمینه

پس از نبرد تورا بورا در سال ۱۳۸۱، ارتش پاکستان به درخواست دولت فدرال شروع به استقرار رسمی نیروها کرد. احزاب محافظه‌کار، به ویژه اتحادیه مسلمانان پاکستان،[۶۲] از این استقرار نیروها در منطقه بسیار انتقاد می‌کردند.[۶۲] سپاه یازدهم، تحت فرماندهی سپهبد جان اورکزی، برای اولین بار از زمان استقلال پاکستان در سال ۱۳۲۶، وارد دره تیراه در خیبر ایجنسی شد.[۶۳] نیروهای ارتش سپس به دره شوال در وزیرستان شمالی و در نهایت وارد وزیرستان جنوبی شدند.[۶۳] یک پایگاه شناسایی و نظارتی توسط گروه خدمات ویژه [نیروی دریایی] در سال ۱۳۸۲ تأسیس شد.[۶۳] انتقاد از مشرف و ایالات متحده در سال ۱۳۸۲ در پیشاور توسط یک حزب کمونیست بزرگ افزایش یافت و خواستار پایان عملیات‌ها شد.[۶۴]

در سال ۱۳۸۲، مشکلات فزونی گرفتند؛ زیرا قبایل استقرار ارتش و پروازهای مکرر نیروی هوایی (PAF) در منطقه را عملی برای تحت انقیاد درآوردن می‌دانستند.[۶۵] مشرف در سخنرانی‌های عمومی سال‌های ۱۳۸۲–۱۳۸۳ مکرراً خواستار اخراج جنگجویان خارجی از وزیرستان جنوبی شد و استقرار ارتش در منطقه را با وجود نگرانی‌ها توجیه کرد.[۶۴] در آذر ۱۳۸۲، دست کم دو سوءقصد علیه رئیس‌جمهور پرویز مشرف به وزیرستان جنوبی ردیابی شد. دولت با تشدید فشار نظامی بر منطقه پاسخ داد. با این حال، نبردها پرهزینه بودند: نیروهای دولتی در طول سال ۱۳۸۳ و اوایل سال ۱۳۸۴ متحمل تلفات سنگینی شدند. در این زمان، دولت به جای درگیری مستقیم، به تاکتیک مذاکره روی آورد.[۶۶]

شروع درگیری‌ها

نقشه اطلاعات نظامی: در سال ۱۳۸۲، عملیات نظامی برای حذف عناصر تروریستی انجام شد، چرا که بسیاری از جنگجویان خارجی پس از فرار از تورا بورا (به معنای واقعی کلمه غارهای سیاه) در افغانستان، از طریق رشته کوه‌های سفید کوه، به وانا در پاکستان پناه آورده بودند.

در ۲۶ اسفند ۱۳۸۲، نبردی خونین و کوهستانی میان نیروهای ارتش پاکستان و جنگجویان خارجی القاعده در کوه‌های سفید وزیرستان جنوبی درگرفت.[۶۷] رسانه‌های پاکستانی گمانه‌زنی کردند که ارتش پاکستان یک هدف با ارزش بالا را در منطقه کوهستانی محاصره کرده است، احتمالاً معاون وقت القاعده، ایمن الظواهری.[۶۸] بر اساس گزارش اطلاعات نظامی در سال ۱۳۸۲، همه شبه‌نظامیان چچنی، ازبک و تاجیک بودند که تلاش می‌کردند از غارهای سیاه (تورا بورا در افغانستان) فرار کنند.[۶۷] پس از یک هفته نبرد، کل منطقه به تصرف درآمد و ارتش پاکستان حدود ۴۰۰ نفر از عوامل القاعده را دستگیر کرد.[۶۹] علی‌رغم این موفقیت، ارتش نتوانست الظواهری را دستگیر کند. آی‌اس‌پی‌آر بعداً اعتراف کرد که فرد محاصره‌شده، طاهر یولداشف، یک ازبک اهل شوروی، بوده است، نه الظواهری.[۷۰][۷۱]

تا سال ۱۳۸۳، گردان‌های بیشتری توسط ژنرال مشرف برای کمک به مهار نفوذ به پاکستان از طریق مرزهای نفوذپذیر آن مستقر شدند.[۷۲] اطلاعات نظامی، بخش عملیات پنهانی (CAD) و نیروهای ارتش پیش از وقوع عملیات نظامی، غارها و تونل‌های زیادی را در رشته‌کوه‌های سفید کوه یافتند که توسط جنگجویان خارجی استفاده می‌شد.[۷۱] گزارش‌های اطلاعات نظامی حاکی از آن بود که این تونل‌ها به افغانستان، احتمالاً به منطقه تورا بورا، منتهی می‌شدند.[۷۱] اگرچه دانستن میزان تأثیرگذاری محاصره در شب اول تعلیق نظامی دشوار است، اما گزارش‌های اطلاعات نظامی تأیید می‌کنند که بسیاری از جنگجویان خارجی باارزش ممکن است از طریق این تونل‌ها و غارها به افغانستان فرار کرده باشند.[۷۱]

در ۱۵ مهر ۱۳۸۳، مشرف انتصاب ژنرال احسان الحق، از نزدیکان خود در آی‌اس‌آی، را تأیید کرد؛ فردی که از هفت همکارش پیشی گرفته بود. انتصاب او به شدت مورد انتقاد رسانه‌ها قرار گرفت.[۷۳] ژنرال احسان الحق پس از تبدیل شدن به رئیس ستاد مشترک، تنها بر استقرار نیروهای زمینی ارتش نظارت داشت، در حالی که نیروی هوایی و نیروی دریایی از منطقه دور نگه داشته شدند.[۷۳]

توافق‌نامه‌های صلح

در فروردین ۱۳۸۳، دولت پاکستان توافق‌نامه شکائی را امضا کرد که اولین از سه توافق‌نامه صلح با شبه‌نظامیان در وزیرستان جنوبی بود. این توافق توسط فرمانده شبه‌نظامی نایک محمد وزیر امضا شد، اما بلافاصله پس از کشته شدن نایک محمد توسط یک موشک هل‌فایر آمریکایی در خرداد ۱۳۸۳، لغو شد.[۵۴]

توافق‌نامه صلح دوم، یعنی توافق‌نامه صلح ساراروغا، در بهمن ۱۳۸۳ با جانشین نک، بیت‌الله محسود، به امضا رسید و آرامش نسبی را به منطقه وزیرستان جنوبی بازگرداند. این توافق بعداً، در شهریور ۱۳۸۵، در قلمرو همسایه یعنی وزیرستان شمالی به عنوان سومین و آخرین آتش‌بس، پیمان صلح میران‌شاه، بین دولت و شبه‌نظامیان تقلید شد. با این حال، هیچ‌یک از این آتش‌بس‌ها تأثیر قابل توجهی در کاهش خونریزی نداشتند.[۶۶] دو توافق اخیر در مرداد ۱۳۸۶ با آغاز عملیات سکوت که توسط اسلام‌آباد آغاز شد، رسماً شکسته شدند و منجر به افزایش ده‌برابری حملات انتحاری علیه نیروهای مسلح پاکستان گردید.[۵۷]

راهبرد دور نگه داشتن نیروی هوایی و دریایی از درگیری بی‌اثر بود، زیرا خشونت به سراسر کشور سرایت کرد و ارتش در سال‌های ۱۳۸۲ تا ۱۳۸۶ تحت فشار زیادی از سوی شبه‌نظامیان قرار گرفت.[۷۴] در سال ۱۳۸۶، ژنرال احسان الحق علناً اعتراف کرد که دور نگه داشتن نیروی دریایی و نیروی هوایی از درگیری یک اشتباه بود.[۷۵]

درگیری در مناطق قبیله‌ای (۱۳۸۳–۱۳۸۵)

نقشه اطلاعات نیروی هوایی: نقشه‌ای که حوزه هوایی ولسوالی‌های مناطق قبیله‌ای (FATA) و استان خیبر پختونخوا پاکستان را نشان می‌دهد.

بخش عملیات پنهانی (CAD) آی‌اس‌آی و گروه خدمات ویژه (SSG) در ۱۴ اردیبهشت ۱۳۸۴، پس از یک حمله در خارج از شهر مردان، ۵۰ کیلومتر (۳۰ مایل) در شمال شرق پیشاور، یک عملیات شبه‌نظامی مخفی برای دستگیری عامل بلندپایه القاعده، ابوفرج اللیبی، انجام دادند.[۷۶] دستگیری او توسط منابع دولتی تأیید شد و خاطرنشان گردید که «اللّیبی یک مقام بلندپایه القاعده بود که شایع بود پس از اسامه بن لادن و ایمن الظواهری نفر سوم است.»[۷۶] اللّیبی پس از دستگیری خالد شیخ محمد در اسفند ۱۳۸۱ در ارتباط با حملات ۱۱ سپتامبر جایگزین وی شد.[۷۶] دولت پاکستان اللّیبی را دستگیر کرد و به اتهام برنامه‌ریز اصلی در دو سوءقصد به جان رئیس‌جمهور پرویز مشرف در آذر ۱۳۸۲، او را بازداشت نمود.[۷۷]

در ۲۳ دی ۱۳۸۴، نیروی هوایی ایالات متحده آمریکا یک حمله هوایی به روستای دامادولا انجام داد.[۷۸] این حمله در منطقه قبیله‌ای باجور، در حدود ۷ کیلومتر (۴ ۱۲ مایل) از مرز افغانستان رخ داد و دست‌کم ۱۸ نفر که بیشتر کودکان و زنان بودند، کشته شدند. این حمله مجدداً ایمن الظواهری را هدف قرار داده بود، اما شواهد بعدی حاکی از آن بود که او در آنجا حضور نداشته است.[۷۸]

آتش‌بس

در ۳۱ خرداد ۱۳۸۵، شبه‌نظامیان طرفدار تحریک طالبان پاکستان در منطقه بنو در وزیرستان شمالی اعلام کردند که یک هلیکوپتر نظامی بل را ساقط کرده‌اند که گزارش شده بود سقوط کرده است. دولت شلیک موشک را به عنوان علت رد کرد و اظهار داشت که این حادثه به دلیل نقص فنی بوده است. هلیکوپتر حدود ساعت ۷ صبح از یک پایگاه در بنو به مقصد میران‌شاه پرواز کرده بود و ۱۵ دقیقه بعد صبح روز چهارشنبه در سد باران در منطقه مهمندخیل سقوط کرد. چهار سرباز کشته و سه نفر دیگر نجات یافتند. در همان روز، شبه‌نظامیان یک بازرس و دو پاسبان را در جاده‌ای که بنو را به شهر اصلی میران‌شاه متصل می‌کند، کشتند.[۷۹]

در ۳۱ خرداد ۱۳۸۵، سراج‌الدین حقانی، رهبر طالبان افغانستان، حکمی صادر کرد مبنی بر اینکه سیاست طالبان (افغانستان) مبارزه با ارتش پاکستان نیست. با این حال، تحریک طالبان پاکستان عمداً این حکم را در وزیرستان شمالی منتشر نکرد و بدین ترتیب فشار را بر دولت حفظ کرد.[۸۰]

توافق‌نامه صلح وزیرستان

در سال ۱۳۸۵، دولت شاهد اجرای موفقیت‌آمیز توافق صلح بین دو قبیله در کروم ایجنسی بر سر مسئله توزیع آب آبیاری بود.[۸۱] به سرعت، دولت توصیه قبیله‌ای برای امضای توافق صلح با شبه‌نظامیان در وزیرستان شمالی را پذیرفت.[۸۲] این توافق که در ۱۴ شهریور ۱۳۸۵ امضا شد، «توافق وزیرستان» نام گرفت؛ توافقی بین رهبران قبیله‌ای، شبه‌نظامیان و دولت پاکستان در میران‌شاه، وزیرستان شمالی، برای پایان دادن به تمام درگیری‌ها امضا شد.[۸۳] این توافق شامل مفاد زیر است:[۸۴]

  • ارتش پاکستان به بازسازی زیرساخت‌ها در مناطق قبیله‌ای وزیرستان شمالی و جنوبی کمک خواهد کرد.
  • ارتش پاکستان هیچ‌گونه کمکی به متجاوزان در وزیرستان شمالی را تحمل نخواهد کرد و اقدامات در منطقه را زیر نظر خواهد گرفت.
  • دولت پاکستان باید خسارات جانی و مالی افراد بی‌گناه قبیله‌ای را به رهبران قبیله‌ای جبران کند.
  • «خارجی‌ها» (که به‌طور غیررسمی جنگجویان خارجی تروریست تلقی می‌شوند) مجاز به استفاده از قلمرو پاکستان برای هیچ فعالیت تروریستی در هیچ‌کجای دنیا نیستند.
  • ۲۵۰۰ خارجی که در ابتدا به ظن ارتباط با طالبان بازداشت شده بودند،[۸۵] باید برای اقدام لازم علیه آن‌ها بازداشت شوند.

این توافق که پیمان وزیرستان نامیده شد، از سوی برخی مفسران سیاسی به عنوان موفقیتی برای پاکستان تلقی شده است.[۸۶] حتی فرمانده نظامی ارتش پاکستان، سپهبد علی جان اورکزی، نیز از توافق صلح به عنوان «بی‌سابقه در تاریخ قبایل» استقبال کرد و از جرگه بین قبیله‌ای به دلیل حل و فصل مسالمت‌آمیز یک مسئله پیچیده ظرف چند هفته قدردانی نمود.[۸۲]

دیگران بسیار منتقدتر بودند و این توافق را به منزله اجازه دادن به شبه‌نظامیان برای تجدید قوا و سازماندهی مجدد پس از عملیات نظامی می‌دانستند.[۵۷] با این حال، در سال ۱۳۸۶، ژنرال احسان الحق، معمار اصلی توافق و رئیس ستاد مشترک، علناً به رسانه‌ها اعتراف کرد که استقرار تنها نیروهای زمینی اشتباه بود زیرا «آتش‌بس وزیرستان به خطا رفت».[۷۵]

حمله هوایی به مدرسه دینی در سال ۱۳۸۵

در ۸ آبان ۱۳۸۵، ایالات متحده یک حمله هوایی مرگبار موشکی به یک مدرسه دینی در منطقه باجور در مرز افغانستان انجام داد. این حمله ۸۲ طلبه را کشت.[۸۷] نشریه لانگ وار ژورنال ایالات متحده را مسئول این حمله هوایی دانست، زیرا تنها ایالات متحده توانایی انجام حملات دقیق شبانه در منطقه را داشت.[۸۸]

صاحب‌زاده هارون‌الرشید، نماینده مجلس از باجور ایجنسی، روز دوشنبه در اعتراض به بمباران یک مدرسه دینی در حوزه انتخابیه خود از مجلس ملی استعفا داد.[۸۹]

در تلافی این حمله، شبه‌نظامیان به‌طور ناموفقی مجموعه‌ای از موشک‌های آرپی‌جی را به سمت اردوگاه امنیتی بسیار مستحکم فرماندار و سپهبد علی جان اورکزی شلیک کردند؛ اگرچه کاروان او در ۱۷ آبان ۱۳۸۵ سالم ماند.[۹۰] در همان روز، شبه‌نظامیان یک حمله انتحاری موفق را با بمب در پایگاه نظامی در دارگای، در حدود ۱۰۰ کیلومتری شمال پیشاور، هماهنگ کردند.[۹۱] این حمله انتحاری نزدیک به ۴۲ سرباز پاکستانی را کشت و ۲۰ نفر دیگر را زخمی کرد.[۹۱] بازرسان اطلاعات نظامی بعداً در رسانه‌ها شهادت دادند که حمله انتحاری با حمله هوایی ارتباط مستقیم داشته است.[۹۱]

تشدید درگیری و پاسخ نظامی پاکستان

عملیات‌های نظامی نیروهای مسلح پاکستان از سال ۲۰۰۲
# عملیات تاریخ مکان نتایج
عملیات المیزان ۲۰۰۲–۲۰۰۶ وزیرستان شمالی بن‌بست میان ستیزه‌جویان اسلام‌گرا و دولت پاکستان.
  • امضای توافق‌نامه وزیرستان میان ستیزه‌جویان و ارتش پاکستان
  • خروج نیروهای پاکستانی از وزیرستان
  • وزیرستان به مدت ۱۲ سال، از سال ۲۰۰۲ تا شروع عملیات ضرب عضب در سال ۲۰۱۴، از کنترل دولت پاکستان خارج شد.
عملیات راه‌حق ۲۵ اکتبر ۲۰۰۷– ۸ دسامبر ۲۰۰۷ دره سوات و شانگلا پیروزی پاکستان
  • منجر به آتش‌بس کوتاه‌مدت سال ۲۰۰۹ شد
  • اجرای شریعت در سوات
  • آتش‌بس در نبرد قاطع دوم سوات پایان یافت.
عملیات زلزله ژانویه ۲۰۰۸ – مه ۲۰۰۸ سپینکای، وزیرستان جنوبی پیروزی پاکستان
  • به دنبال این عملیات، تحریک طالبان پاکستان (TTP) پیشنهاد صلح و مذاکره برای آتش‌بس داد که منجر به تعلیق خشونت شد.
  • با وجود پیروزی در این عملیات، پاکستان در ۲۱ مه ۲۰۰۸ توافق‌نامه صلح را با تحریک طالبان پاکستان (TTP) امضا کرد.
  • صلح کوتاه‌مدت در وزیرستان جنوبی.
عملیات صراط المستقیم ۲۸ ژوئن ۲۰۰۸ – ۹ ژوئیه ۲۰۰۸ بارا پیروزی پاکستان
  • ارتش پاکستان کنترل شهر استراتژیک بارا در حومه پیشاور را به دست گرفت.
  • پیشاور از تهدید تصرف توسط ستیزه‌جویان مصون ماند.
  • تخریب مراکز فرماندهی و آموزشی LeI.
عملیات شیردل ۷ اوت ۲۰۰۸ – ۲۸ فوریه ۲۰۰۹ ایجنسی باجور پیروزی قاطع پاکستان
عملیات تندربلک ۲۶ آوریل ۲۰۰۹ – ۱۴ ژوئن ۲۰۰۹ پیروزی قاطع پاکستان
عملیات راه‌راست ۱۶ مه ۲۰۰۹ – ۱۵ ژوئیه ۲۰۰۹ سوات پیروزی قاطع پاکستان
  • عملیات فرعی تندربلک که به‌طور خاص برای پاکسازی ستیزه‌جویان از سوات هدف‌گذاری شده بود
  • سوات به کنترل دولت بازگشت
  • چندین فرمانده تحریک طالبان پاکستان دستگیر یا کشته شدند
  • تأمین صلح بلندمدت در سوات
عملیات راه‌نجات ۱۹ ژوئن ۲۰۰۹ – ۱۲ دسامبر ۲۰۰۹ ایجنسی وزیرستان جنوبی پیروزی قاطع پاکستان
  • ارتش شهر کانیگرام، یکی از پایگاه‌های سابق جنگجویان روس و ازبک به رهبری جنبش اسلامی ازبکستان، را تصرف کرد.
  • رهبران ارشد طالبان، ازبک‌ها، روس‌ها و القاعده مواضع خود را رها کرده و به افغانستان همسایه گریختند
  • در ۱۲ دسامبر ۲۰۰۹، ارتش کنترل کامل وزیرستان جنوبی را به دست دولت درآورد.
  • نیروهای پاکستانی تا مرز افغانستان–پاکستان سلطه دولتی را در وزیرستان جنوبی برقرار کردند.
  • صلح پایدار در وزیرستان جنوبی
حمله خیبر پس ۲۰۰۹ ۱ سپتامبر ۲۰۰۹ – ۳۰ سپتامبر ۲۰۰۹ ایجنسی خیبر پیروزی پاکستان
  • خطوط تدارکاتی ناتو در سراسر مرز تورخم امن شد
  • مسیر تجاری میان افغانستان و پاکستان در شاهراه ملی ۵ امن شد.
عملیات خواخ با د شم سپتامبر ۲۰۰۹–۱ بهمن ۱۳۸۹ پیروزی پاکستان
  • ۱۰۰٪ اورکزی و ۹۰٪ کرم به کنترل پاکستان بازگشت
  • ستیزه‌جویان به کوه‌های سفید مرز افغانستان و پاکستان گریختند
  • حملات پراکنده ستیزه‌جویان از کوه‌های سفید در ایجنسی کرم ادامه یافت
عملیات برشنا ۱۲ آبان ۱۳۸۸ – ۳۰ آذر ۱۳۹۱ ایجنسی مومند پیروزی قاطع پاکستان
  • ایجنسی مومند به کنترل دولت بازگشت
  • رهبری TTP به افغانستان گریخت
  • عدم موفقیت در کشتن یا دستگیری ایمن الظواهری
  • صلح پایدار در مومند
عملیات کوه سفید ۱۳ تیر ۱۳۹۰ – ۲۷ مرداد ۱۳۹۰ ایجنسی کرم پیروزی قاطع پاکستان
  • ستیزه‌جویان از کوه‌های سفید کوه سفید در مرز افغانستان پاکستان در ایجنسی کرم پاکسازی شدند.
  • مسیر ترانزیتی تال-پاراچنار در مرز خارلاچی امن شد.
  • ستیزه‌جویان به آن سوی مرز افغانستان–پاکستان گریختند
  • ایجنسی کرم به‌طور مؤثری از حملات ستیزه‌جویان نشأت گرفته از رشته کوه کوه سفید ایمن شد.
  • دستاوردهای حمله اورکزی و کرم تثبیت شد
  • ستیزه‌جویان همچنان حضور پررنگی در کوه‌های دره تیرا داشتند
عملیات راه‌شهادت ۱۶ فروردین ۱۳۹۲ – ۹ تیر ۱۳۹۲ دره تیرا پیروزی قاطع پاکستان
  • ستیزه‌جویان از دره تیرا پاکسازی شدند
  • مقر لشکر اسلام منهدم شد
  • رهبری TTP و LeI به آن سوی افغانستان گریختند
  • ستیزه‌جویان همچنان تهدیدی برای ایجنسی خیبر از آن سوی مرز ایجاد کردند.
عملیات ضرب عضب ۲۲ خرداد ۱۳۹۳ – ۴ اسفند ۱۳۹۵ ایجنسی وزیرستان شمالی پیروزی قاطع پاکستان
  • آخرین ایجنسی باقی‌مانده از FATA، ایجنسی وزیرستان شمالی، دوباره تحت کنترل پاکستان قرار گرفت.
  • مقر TTP در میرانشاه منهدم شد.
  • نیروهای پاکستانی تا اوایل سال ۲۰۱۶ آخرین دره شوال باقی‌مانده در مرز پاکستان-افغانستان را بازپس گرفتند.
  • تلفات غیرنظامیان از ۳۰۰۰ نفر در سال ۲۰۱۲ به ۶۰۰ نفر در سال ۲۰۱۶ کاهش یافت.
  • جنگ در شمال‌غرب پاکستان به شورش با شدت کم کاهش یافت
  • برنامه ملی اقدام برای مبارزه با افراط‌گرایی طراحی شد
عملیات خیبر ۱۵ مهر ۱۳۹۳ – ۳۰ مرداد ۱۳۹۶ ایجنسی خیبر پیروزی قاطع پاکستان
  • گسترش عملیات ضرب عضب
  • منطقه از بارا تا مرز دره تیرا در عملیات خیبر-۱ به کنترل دولت بازگشت
  • در عملیات خیبر-۲، دره تیرا اصلی پاکسازی شد و تا ۲۵ خرداد ۱۳۹۴، همزمان با اولین سالگرد عملیات ضرب عضب، به کنترل دولت بازگشت
  • منطقه فراتر از دره تیرا در عملیات خیبر-۳ به کنترل دولت بازگشت که در ژوئیه ۲۰۱۷ (تیر/مرداد ۱۳۹۶) به پایان رسید
  • آخرین دره در تیرا، دره راجگال، واقع در مرز پاکستان-افغانستان، در ۳۰ مرداد ۱۳۹۶ بازپس گرفته و امن شد.
  • با موفقیت عملیات خیبر سه ایجنسی FATA یعنی، کرم، خیبر و اورکزی به‌طور موفقیت‌آمیزی از همه طرف امن شدند.
  • تا اواسط سال ۲۰۱۷، دولت پاکستان تقریباً ۹۸٪ از قلمروهای از دست رفته سابق FATA را دوباره تحت اقتدار خود درآورد.
  • کار حصارکشی مرز افغانستان-پاکستان آغاز شد.
  • صلح بلندمدت در خیبر، کرم و اورکزی تضمین شد.
عملیات رعد الفساد ۳ اسفند ۱۳۹۵– آبان ۱۴۰۱ در سراسر پاکستان پیروزی تاکتیکی پاکستان

شکست استراتژیک

  • برخلاف عملیات‌های نظامی پیشین، هدف عملیات بازپس‌گیری قلمروهای از دست رفته نبود، بلکه پاکسازی پاکستان از هسته‌های خفته‌ای بود که در سراسر کشور گریخته بودند
  • تا سال ۲۰۲۱، ۳۷۵٬۰۰۰ عملیات مبتنی بر اطلاعات انجام شد
  • حصار مرزی افغانستان-پاکستان با ۱۰۰۰ قلعه نظامی برای نظارت بر مرز ساخته شد.
  • طبق گزارش پورتال تروریسم آسیای جنوبی (SATP) مستقر در دهلی، سال ۲۰۱۹ مسالمت‌آمیزترین سال برای پاکستان از زمان شروع شورش در سال ۲۰۰۴ بود، حملات انتحاری در پاکستان در سال ۲۰۱۹ از ۸۵ مورد در سال ۲۰۰۹ به ۸ مورد کاهش یافت.
  • هفت ایجنسی قبیله‌ای FATA برای حکمرانی مؤثر در سال ۲۰۱۸ با خیبر پختونخوا ادغام شدند.
  • ظهور موج جدید تروریسم از زمان سقوط کابل در سال ۲۰۲۱
عملیات عزم استحکام ۲ تیر ۱۴۰۳– تا کنون در سراسر پاکستان و افغانستان در جریان

در ژانویه ۲۰۰۸ (دی/بهمن ۱۳۸۶)، جنگجویان خارجی قلعه ساراروغه را تصرف کردند و ممکن است یک قلعه در لاده را نیز تصرف کرده باشند. هر دو قلعه در وزیرستان جنوبی قرار دارند و در اختیار ارتش پاکستان بودند.[۹۲] پس از انتخابات عمومی در سال ۲۰۰۸ (اسفند ۱۳۸۶)، توانایی رزمی ارتش تحت فرماندهی رئیس‌جمهور مشرف تضعیف شده بود و بسیاری در رسانه‌های پاکستان نقش ارتش در سیاست ملی را زیر سؤال برده بودند. در ۶ اسفند ۱۳۸۶، یک بمب‌گذار انتحاری در شهر پادگانی راولپندی حمله کرد که هدف آن پزشک ارشد نظامی و سپهبد جراح کل سپاه پزشکی ارتش پاکستان، مشتاق بیگ، همراه با دو سرباز و پنج غیرنظامی دیگر بود.

در یک انتصاب محرمانه توسط شخص مشرف، ژنرال بیگ یک فرمانده عملیاتی ارتش بود که در منطقه می‌جنگید و بالاترین مقام نظامی بود که از زمان جنگ ۱۹۷۱ ترور شده بود.[۹۳][۹۴] در سال ۲۰۰۸ (۱۳۸۷)، ژنرال مشرف به زودی از فرماندهی خود کنار گذاشته شد و ژنرال اشفق پرویز کیانی جانشین او به عنوان رئیس ستاد ارتش شد. رویدادهایی که توسط جنبش موفقیت‌آمیز وکلا به پیش رفت، مشرف را به سوی سقوط سوق داد، و سپس جنبش استیضاح تحت رهبری نخست‌وزیر یوسف رضا گیلانی، مشرف را از ریاست‌جمهوری در سال ۲۰۰۸ (شهریور ۱۳۸۷) برکنار کرد. دولت سوسیالیست جدید به رهبری نخست‌وزیر یوسف رضا گیلانی از حزب مردم پاکستان تصمیمات حیاتی گرفت و انتصاباتی را در کادر اصلی رزمنده نیروهای مسلح انجام داد، از جمله رئیس جدید ستاد نیروی دریایی (دریاسالار نومان بشیر) و تأیید مارشال هوایی رائو سلیمان به عنوان رئیس ستاد نیروی هوایی؛ همه در اواخر سال ۲۰۰۸ (پاییز ۱۳۸۷).

رئیس وقت و تازه منصوب شده کمیته مشترک ستاد ژنرال طارق مجید طرح و استراتژی را برای مقابله با شورش رسمی کرد.[۹۵] رئیس کمیته مشترک ستاد، که آن را "چارچوب سه‌گانه خدماتی (TSW)" نامید، بر نقش همکاری بین سرویس‌ها برای مقابله با شورش با تمام قوا و "تلاش‌های مشترک ارتش-نیروی دریایی-نیروی هوایی که در چارچوب یگانگی و قابلیت همکاری برای مواجهه با چالش‌های حال و آینده هم‌افزا شده‌اند" تأکید کرد.[۹۵] طرح او به نخست‌وزیر یوسف رضا گیلانی ارائه شد که استراتژی جدید را تأیید کرد، و به دنبال آن ترتیب نبرد جدید و استقرار جدید یگان‌های رزمی مشترک ارتشنیروی دریایینیروی هوایی در منطقه شمال‌غربی انجام شد.[۹۵] در این میان، رهبری نظامی تحت فرماندهی ژنرال کیانی متعهد شد که مبارزه با ستیزه‌جویی را تا نتیجه منطقی آن ادامه دهد. ژنرال کیانی مجموعه عملیات‌های نظامی را در مناطق مختلف شمال‌غرب که به دست ستیزه‌جویان افتاده بود، آغاز کرد که با عملیات شیردل با هدف پاکسازی ستیزه‌جویان از ایجنسی باجور شروع شد. در مجموع، دوره کیانی شاهد نُه عملیات عمده و بازپس‌گیری تقریباً ۹۰٪ از قلمروهای از دست رفته استان مرزی شمال‌غربی و FATA بود. آخرین ایجنسی باقی‌مانده وزیرستان شمالی و بخش‌هایی از ایجنسی خیبر تا سال ۲۰۱۶ (۱۳۹۴) توسط جانشینان کیانی، ژنرال راحیل شریف و قمر جاوید باجوا، بازپس گرفته شدند؛ بنابراین، دوره ژنرال اشفق پرویز کیانی در مبارزه پاکستان با تروریسم محوری تلقی می‌شود، که در طی آن پاکستان حالت خود را از دفاعی به تهاجمی تغییر داد.

---

    1. عملیات زلزله

پس از یک تغییر مختصر و شدید در زنجیره فرماندهی نیروهای مسلح پاکستان، یک عملیات نظامی تمام‌عیار به نام «زلزله» (به معنای تحت‌اللفظی زمین‌لرزه) توسط لشکر ۱۴ ارتش در ژانویه (دی/بهمن ۱۳۸۶) با هدف بیرون راندن جنگجویان TTP وابسته به بیت‌الله محسود از منطقه انجام شد. این منطقه پیش از این کم و بیش منطقه امنی برای ستیزه‌جویان بود و برخی از روستاییان از آن‌ها حمایت و پناه می‌دادند. این عملیات منجر به موفقیت تاکتیکی شد و ده‌ها ستیزه‌جو در طول عملیات کشته شدند، و ظرف سه روز نیروهای مسلح کنترل کامل منطقه را در دست گرفتند. ارتش بعدها چند روستای دیگر و شهرهای کوچک را به عنوان بخشی از تلاش خود برای فشار بر بیت‌الله محسود تصرف کرد.[۹۶]

با این حال، این عملیات منجر به آوارگی گسترده جمعیت محلی و قبیله امان‌زی شد. به گفته فرمانده کل لشکر ۱۴ ارتش، سرلشکر طارق خان، حدود ۲۰۰٬۰۰۰ مرد، زن و کودک آواره شدند. خالد عزیز، رئیس سابق دبیرخانه خیبر پختونخوا و کارشناس امور قبیله‌ای، گفت که این آوارگی «یکی از بزرگ‌ترین آوارگی‌ها در تاریخ قبیله‌ای» بوده است.

---

    1. حمله باجور
JF-17های ساخت محلی در حمله وزیرستان جنوبی در آزمایش جنگی قرار گرفتند

پیش از این در ۷ فوریه ۲۰۰۸ (۱۸ بهمن ۱۳۸۶)، TTP به مشرف پیشنهاد آتش‌بس و مذاکرات صلح داده بود که منجر به تعلیق خشونت شد.[۹۷] در ۳۱ اردیبهشت ۱۳۸۷، دولت با تحریک طالبان پاکستان (TTP) توافق‌نامه صلح امضا کرد.[۹۸]

با وجود این توافق، درگیری‌های پراکنده تا اواخر ژوئن (خرداد/تیر ۱۳۸۷) ادامه یافت و با تصرف شهر جاندولا توسط ستیزه‌جویان در ۴ تیر ۱۳۸۷ تشدید شد. در آن زمان حدود ۲۲ جنگجوی قبیله‌ای طرفدار دولت توسط TTP دستگیر و اعدام شدند.[۹۹] در ۸ تیر ۱۳۸۷، ارتش پاکستان حمله دیگری را علیه جنگجویان شبه‌نظامی در خیبر با نام رمز صراط المستقیم (به معنای تحت‌اللفظی راه راست) آغاز کرد. ارتش کنترل یک شهر کلیدی را به دست گرفت و ساختمان یک گروه شورشی را تخریب کرد. در این حمله، گزارش شد که یک ستیزه‌جو کشته شد در حالی که دو سرباز در دره سوات جان باختند.[۱۰۰] این عملیات در اوایل ژوئیه (تیر/مرداد) متوقف شد. در ۲۹ تیر ۱۳۸۷، درگیری‌هایی بین TTP و یک جناح از ستیزه‌جویان طالبان طرفدار دولت رخ داد. این درگیری با کشته شدن ۱۰ تا ۱۵ نفر از جنگجویان طرفدار دولت و دستگیری ۱۲۰ نفر دیگر پایان یافت. در میان دستگیرشدگان دو فرمانده بودند که تحت قانون «اسلامی» طالبان محاکمه و سپس اعدام شدند.

در ۳۰ تیر ۱۳۸۷، درگیری‌های شدید با یک گروه ستیزه‌جوی دیگر، BLA در ایالت بلوچستان، منجر به کشته شدن ۳۲ ستیزه‌جو، ۹ سرباز و ۲ غیرنظامی شد. بیش از دو دوجین ستیزه‌جو دستگیر شدند و یک انبار بزرگ اسلحه کشف شد. بین ۶ مرداد و ۱۴ مرداد ۱۳۸۷، درگیری‌های شدید در دره سوات در شمال‌غرب شعله‌ور شد که ۹۴ ستیزه‌جو، ۲۸ غیرنظامی و ۲۲ سرباز و پلیس کشته شدند.[۱۰۱]

در ۱۶ مرداد ۱۳۸۷، درگیری‌های شدید زمینی در منطقه لویسام ناحیه باجور رخ داد. لویسام در جاده‌ای با اهمیت استراتژیک قرار دارد که به سمت شهر اصلی شمال‌غربی پیشاور می‌رود. این درگیری زمانی شروع شد که صدها جنگجوی خارجی به منطقه سرازیر شدند و به نیروهای مسلح حمله کردند. پس از چهار روز درگیری در ۲۰ مرداد ۱۳۸۷، ارتش مجبور به عقب‌نشینی از منطقه شد. این امر منجر به تأیید کشته شدن ۱۰۰ ستیزه‌جو و ۹ سرباز شد، و ۵۵ سرباز دیگر ناپدید شدند که حداقل سه دوجین از آن‌ها توسط ستیزه‌جویان اسیر شدند.[۱۰۲] در حالی که درگیری در باجور ادامه داشت، در منطقه بونر استان خیبر پختونخوا، ستیزه‌جویان حداقل نه پلیس را در حمله به یک ایست بازرسی کشتند.[۱۰۳] ایست بازرسی سپس رها شد و نیروهای ارتش به خار، شهر اصلی ایجنسی باجور، عقب‌نشینی کردند. گزارش‌هایی وجود داشت مبنی بر اینکه شهر خار توسط ستیزه‌جویان قبیله‌ای محاصره شده است.[۱۰۴]

در ۳۰ مرداد ۱۳۸۷، در پاسخ به حمله نظامی در باجور، دو بمب‌گذار انتحاری به آزمایشگاه‌های POF در واه در هنگام تعویض شیفت کارگران حمله کردند. در این حمله حداقل ۷۰ نفر کشته شدند.[۱۰۵]

---

    1. تنش‌ها بین شبه‌نظامیان قبیله‌ای و طالبان پاکستان

با عقب‌نشینی ارتش از ایجنسی باجور، بزرگان قبیله‌ای پاکستان شروع به سازماندهی یک ارتش خصوصی متشکل از تقریباً ۳۰٬۰۰۰ نفر از افراد قبیله برای مبارزه با TTP کردند، با حمایت دولت استانی در سپتامبر ۲۰۰۸ (شهریور/مهر ۱۳۸۷). این ارتش خصوصی محلی، معروف به لشکر (به معنای تحت‌اللفظی تیپ), متشکل از افراد قبیله‌ای پاکستانی بود که شروع به آتش زدن خانه‌های فرماندهان ستیزه‌جو در باجور کردند و متعهد شدند که تا اخراج آن‌ها مبارزه کنند. در طول این کمپین، لشکر خانه یک فرمانده ستیزه‌جوی محلی به نام نعمت‌الله را که چندین مدرسه دولتی را اشغال کرده و آن‌ها را به حوزه‌های علمیه تبدیل کرده بود، به آتش کشید. یک بزرگ قبیله‌ای به نام ملک منصب خان در رسانه‌ها نقل قول کرد که قبایل مبارزه خود را تا اخراج جنگجویان خارجی ادامه خواهند داد، و افزود که هر کسی که به ستیزه‌جویان پناه دهد، یک میلیون روپیه جریمه خواهد شد و خانه‌هایشان سوزانده خواهد شد. افراد قبیله‌ای همچنین دو مرکز مهم فعالیت ستیزه‌جویان محلی را به آتش کشیدند و کنترل مناطق قبیله‌ای را به دست گرفتند.

یکی از انگیزه‌های اصلی برای این فعالیت، عملیات‌هایی بود که در FATA در جریان بود و حدود ۳۰۰٬۰۰۰ نفر را آواره کرده بود در حالی که ده‌ها شهروند در درگیری بین ستیزه‌جویان و ارتش کشته شده بودند. از زمان شروع عملیات علیه جنگجویان خارجی، حدود ۱۵۰٬۰۰۰ نفر از افراد قبیله‌ای به سمت آن‌ها متمایل شده‌اند.[۱۰۶][۱۰۷]

پیشنهادات نظامی آمریکا بر تلاش فزاینده‌ای برای جلب حمایت رهبران قبیله‌ای در مناطق مرزی پاکستان در مبارزه علیه القاعده تأکید داشت. این پیشنهاد تا حدی بر اساس تلاشی مشابه توسط نیروهای آمریکایی در عراق مدل‌سازی شده بود که به عنوان یک موفقیت بزرگ در مبارزه با شورشیان خارجی در آنجا مورد تحسین قرار گرفته بود. اما این سؤال را مطرح کرد که آیا چنین شراکت‌هایی می‌تواند بدون حضور نظامی قابل توجه آمریکا در پاکستان شکل بگیرد. ارتش آمریکا سؤالات بزرگی را مطرح کرد که آیا حمایت کافی در میان قبایل یافت می‌شود. تعداد کمی از افسران بلندپایه ارتش آمریکا به عنوان مشاوران نیروهای مسلح پاکستان در مناطق قبیله‌ای خدمت کرده‌اند، مشاوره برنامه‌ریزی می‌دهند و به یکپارچه‌سازی اطلاعات آمریکا کمک می‌کنند. تحت این رویکرد جدید، تعداد مشاوران باید افزایش می‌یافت.

دولت آمریکا گفت که این بهبودهای امنیتی مکمل بسته‌ای از کمک‌ها از سوی US AID برای هفت منطقه از مناطق قبیله‌ای بود که طی پنج سال به ۷۵۰ میلیون دلار می‌رسید و شامل کار در زمینه‌های آموزش، بهداشت و سایر بخش‌ها می‌شد. BINLEA دولت آمریکا همچنین به نیروهای مرزی در تأمین مالی کار مبارزه با مواد مخدر کمک کرد.[۱۰۸][۱۰۹][۱۱۰]

---

    1. بمب‌گذاری هتل ماریوت اسلام‌آباد
نمایی از هتل ماریوت پس از بمب‌گذاری ۲۰۰۸.

در سال ۲۰۰۸ (۱۳۸۷)، القاعده بزرگ‌ترین حمله تروریستی خود را در اسلام‌آباد انجام داد، زمانی که یک کامیون بمب‌گذاری شده هتل ماریوت را هدف قرار داد. این حمله نقطه عطفی در جنگ بود؛ ۵۴ نفر کشته و حدود ۲۶۶ نفر دیگر زخمی شدند. طبق شهادت‌ها، تعدادی از پرسنل تفنگداران دریایی آمریکا و نیروی دریایی آمریکا نیز در این حمله کشته شدند؛ بسیاری معتقد بودند که آمریکایی‌ها هدف حملات تروریستی بودند. در پاسخ به این حمله در ۲ مهر ۱۳۸۷، نیروی هوایی پاکستان (PAF) مأموریت بمباران هوایی خود را آغاز کرد که منجر به موفقیت نهایی شد. گزارش‌های نظامی نشان می‌دهد که بیش از ۶۰ شورشی در شمال‌غرب پاکستان کشته شدند. به گفته مقامات دولتی، در منطقه قبیله‌ای باجور، حملات هوایی نیروی هوایی حداقل ۱۰ ستیزه‌جو را کشت.[۱۱۱] عملیات باجور، که ارتش گفت بیش از ۷۰۰ ستیزه‌جوی مظنون را کشته، تحسین مقامات آمریکایی را برانگیخت.[۱۱۲]

---

    1. حمله مجدد باجور

آن‌ها [ستیزه‌جویان طالبان] هرگز ما را روی زمین نمی‌بینند. تنها زمانی که متوجه می‌شوند یک هواپیما حمله کرده است، وقتی است که بمب بر سر آن‌ها منفجر می‌شود. این یک تأثیر روانی بزرگی ایجاد می‌کند…

رئیس ستاد نیروی هوایی مارشال هوایی رائو قمر سلیمان[۱۱۳]

در یک سخنرانی اضطراری تلویزیونی، رئیس‌جمهور زرداری و نخست‌وزیر گیلانی به‌طور علنی برای انتقام در پاسخ به بمب‌گذاری هتل ماریوت سوگند یاد کردند. تا ۵ مهر ۱۳۸۷، نیروی هوایی و ارتش پاکستان یک حمله مشترک بزرگ را در مناطق باجور و تنگ خطه مناطق قبیله‌ای فدرال، با نام رمز عملیات شیردل با موفقیت انجام داده و تکمیل کردند. این عملیات مشترک بیش از ۱٬۰۰۰ ستیزه‌جو را در یک حمله گسترده کشت، یک روز پس از آن که رئیس‌جمهور آصف علی زرداری به نیروهای آمریکایی در مورد درگیری در مرز افغانستان تاخت.

سرلشکر طارق خان، که اکنون بازرس کل نیروهای مرزی است، به خبرنگاران اشاره کرد که از آغاز عملیات باجور، تا ۲٬۰۰۰ جنگجوی ستیزه‌جو از جمله صدها جنگجوی خارجی بودند که با سربازان و نیروهای مسلح می‌جنگیدند. تلفات کلی بیش از ۱٬۰۰۰ ستیزه‌جو بود و همچنین افزود که ۲۷ سرباز پاکستانی نیز کشته و ۱۱۱ سرباز به‌طور جدی زخمی شده بودند.[۱۱۴][۱۱۵]

در این حمله هوایی بزرگ، پنج نفر از تحت تعقیب‌ترین عوامل القاعده و فرماندهان ستیزه‌جوی آسیای مرکزی در عملیاتی یک‌ماهه در باجور کشته شدند. طبق گزارش‌های نیروی هوایی پاکستان، "از پنج فرمانده ستیزه‌جوی کشته شده، چهار نفر خارجی بودند: ابو سعید المصری مصری؛ ابو سلیمان، که او نیز عرب بود؛ یک جنگجوی ازبک به نام ملا منصور؛ و یک فرمانده افغان به نام ماناراس. نفر پنجم یک فرمانده پاکستانی به نام فقط عبدالله بود، پسر رهبر تندرو سالخورده مولوی فقیر محمد که در باجور مستقر است و روابط نزدیکی با ایمن الظواهری، نفر دوم القاعده، دارد.[۱۱۶][۱۱۷]

بین ۳۰ مهر و ۲ آبان، نیروهای مسلح در یک فشار سخت دیگر علیه ستیزه‌جویان در مناطق قبیله‌ای ناآرام باجور و خیبر درگیر شدند. نیروهای ارتش تا زمانی که نیروی هوایی پاکستان بمباران‌های دقیق خود را انجام نداد، وارد منطقه نشدند. مأموریت‌های حملات هوایی شدید در ارتفاع بالا توسط نیروی هوایی پاکستان در مناطق فرعی نوگای و ماموند ایجنسی باجور انجام شد. نیروهای پیشرو چندین مرکز ستیزه‌جویان را در چارمانگ، چینار و زوربندر منهدم کردند و تلفات سنگینی به آن‌ها وارد کردند. بالگردهای توپدار ارتش نیز در مناطق چارمانگ، چینار، کوهیاند و بابارهای بخش‌های نوگای و ماموند ایجنسی باجور شلیک کردند و پناهگاه‌ها و سنگرهای زیرزمینی مختلف ستیزه‌جویان را منهدم کردند. نیروهای مسلح همچنین کنترل مناطق مختلف لویسام، مقر ستیزه‌جویان، را به دست گرفتند و برای کنترل کامل به سمت مناطق دیگر پیشروی کردند.[۱۱۸][۱۱۹]

---

    1. حملات هواپیماهای بدون سرنشین تشدید شده و درگیری‌های مرزی با ایالات متحده
یک MQ-9 در حال برخاستن در افغانستان.

در پایان اوت ۲۰۰۸ (مرداد/شهریور ۱۳۸۷)، نیروی هوایی آمریکا (USAF) حملات هوایی خود را در مناطق قبیله‌ای فدرال افزایش داد.[۱۲۰] در ۱۳ شهریور ۱۳۸۷، تیم‌های نیروهای ویژه ارتش آمریکا یک حمله کماندویی را در روستایی در نزدیکی مرز افغانستان در وزیرستان جنوبی انجام دادند. حملات هوایی اضافی از هواپیماهای بدون سرنشین در وزیرستان شمالی که در ۱۸ شهریور ۱۳۸۷ به اوج خود رسید، زمانی که یک نیروی هوایی ایالات متحده آمریکا هواپیمای بدون سرنشین تعدادی موشک به یک «مهمان‌خانه برای ستیزه‌جویانی که به وزیرستان شمالی می‌رسیدند» شلیک کرد. حدود ۲۳ نفر کشته شدند، اما هدف عملیات، جلال‌الدین حقانی، در میان آن‌ها نبود.[۱۲۱]

در ۴ مهر ۱۳۸۷، ارتش پاکستان و ارتش آمریکا درگیر درگیری‌های مرزی شدیدی در مرز مرزی شدند. این حادثه پس از آن رخ داد که دو بالگرد نظامی آمریکایی زیر آتش نیروهای ارتش پاکستان قرار گرفتند. یک سخنگوی ارتش آمریکا اصرار داشت که آن‌ها حدود ۲ و نیم کیلومتر (۱ و نیم مایل) در داخل افغانستان بوده‌اند. رئیس‌جمهور آصف زرداری در سازمان ملل متحد اظهار داشت که پاکستان نقض حاکمیت خود را تحمل نخواهد کرد، حتی توسط متحدانش. رئیس‌جمهور زرداری به سازمان ملل گفت: «همان‌طور که ما اجازه نخواهیم داد قلمرو پاکستان توسط تروریست‌ها برای حملات علیه مردم ما و همسایگانمان استفاده شود، نمی‌توانیم اجازه دهیم قلمرو و حاکمیت ما توسط دوستانمان نقض شود»، او گفت، بدون اینکه به‌طور خاص از ایالات متحده یا تشدید درگیری مرزی نام ببرد.[۱۱۶]

---

    1. هدف قرار دادن قبایل توسط ستیزه‌جویان

در ۱۹ مهر ۱۳۸۷، ستیزه‌جویان TTP چهار تن از بزرگان قبیله‌ای طرفدار دولت را که ربوده شده بودند، در منطقه چارمانگ باجور گردن زدند.[۱۲۲][۱۲۳]

در ۲۰ مهر ۱۳۸۷، یک بمب‌گذار انتحاری درست زمانی که بزرگان قبیله‌ای تصمیم به تشکیل یک لشکر (شبه‌نظامی قبیله‌ای) برای مبارزه با ستیزه‌جویان گرفته بودند، به تجمع آن‌ها حمله کرد. حداقل ۱۱۰ نفر از افراد قبیله‌ای ضد طالبان کشته و ۱۲۵ نفر دیگر زخمی شدند. بمب‌گذار انتحاری خودروی خود را به داخل تجمع راند و خود را منفجر کرد. این حمله به شورای قبیله‌ای در اورکزی رخ داد، که معمولاً یک گوشه نسبتاً آرام از مناطق قبیله‌ای پر هرج و مرج کشور است.[۱۲۴][۱۲۵]

---

    1. نبرد برای خطوط تدارکاتی ناتو
نیروی هوایی پاکستان با هواپیماهای F-16 خود مشارکت فعالی در مأموریت‌های بمباران هوایی رزمی علیه پناهگاه‌های TTP داشت. بیشتر عملیات‌های هوایی رزمی نیروی هوایی پاکستان در شب انجام می‌شد.

در ۲۷ مهر ۱۳۸۷، رسانه‌های خبری شروع به انتشار اخباری کردند مبنی بر اینکه نیروهای ارتش پاکستان، به رهبری یک ستوان ارتش، درگیر نبردی شدید با ستیزه‌جویان خارجی برای باز نگه داشتن مسیرهای خط به نیروهای ناتو در افغانستان هستند. برای چندین ماه، ستیزه‌جویان خارجی تلاش می‌کردند تا به مسیرهای تدارکاتی حمله کنند یا آن‌ها را مسدود کنند. گزارش‌های نبرد ارتش نشان می‌داد که فرمانده محلی، محمد طارق الفریدی، زمین‌های اطراف تونل کوهات به طول ۱ و نیم کیلومتر را تصرف کرده است. گزارش‌های اطلاعات نظامی، الفریدی را مسئول حملات هماهنگ بمب‌های انتحاری و حملات راکتی علیه کاروان‌هایی که از آن خارج می‌شدند، می‌دانست. سخنگوی TTP، مولوی عمر، ادعا کرد که اگر ارتش پاکستان جنگ شدید را متوقف کند، جنگجویان خارجی او سلاح‌های خود را بر زمین خواهند گذاشت. ارتش پیشنهاد او را رد کرد و یک عملیات نظامی تاکتیکی برای امن کردن مسیرهای تونل پس از توقیف پنج کامیون حامل سلاح و مهمات توسط TTP آغاز شد. آن‌ها به مدت یک هفته تونل را در اختیار داشتند تا اینکه در نبرد شدید با ارتش بیرون رانده شدند. از آن زمان، طارق و افرادش چندین بار برای حمله به کاروان‌ها بازگشتند، در پاسخ، ارتش آخرین حمله خود را پس از حمله بمب انتحاری به یکی از پایگاه‌های خود در نزدیکی تونل شش هفته پیش آغاز کرد. در یک عملیات تعقیب و گریز گسترده، طارق همراه با صدها ستیزه‌جو در حالی که تلاش می‌کردند از نبرد فرار کنند، در یک عملیات هوایی رزمی کشته شد. این عملیات با کشته شدن پنج غیرنظامی و زخمی شدن ۴۵ نفر از جمله ۳۵ سرباز، زمانی که یک وانت پر از مواد منفجره به یک ایست بازرسی رانده شد، پایان یافت.[۱۲۶]

در ۲۱ آبان ۱۳۸۷، گروه دیگری از ستیزه‌جویان به دو کاروان در گذرگاه خیبر حمله کردند و ۱۳ کامیون را که به سمت افغانستان می‌رفتند، توقیف کردند. یکی از کاروان‌ها متعلق به برنامه جهانی غذا سازمان ملل متحد بود و گندم حمل می‌کرد. دومی برای نیروهای ناتو در نظر گرفته شده بود و یکی از کامیون‌های توقیف شده دو دستگاه هاموی نظامی آمریکا را حمل می‌کرد که آن‌ها نیز توقیف شدند.[۱۲۷]

در ۱۸ آذر ۱۳۸۷، ستیزه‌جویان بیش از ۱۶۰ وسیله نقلیه را که برای نیروهای تحت رهبری آمریکا در افغانستان در نظر گرفته شده بودند، به آتش کشیدند. ستیزه‌جویان حدود ساعت ۲:۳۰ بامداد به ترمینال لجستیک پورت‌وارد (PTL) در شهر شمالی پیشاور حمله کردند، دروازه آن را با یک نارنجک‌انداز راکتی تخریب کرده و یک نگهبان را به ضرب گلوله کشتند. سپس آن‌ها حدود ۱۰۰ وسیله نقلیه، از جمله ۷۰ هاموی، را که اسناد حمل و نقل نشان می‌داد برای نیروهای ائتلاف تحت رهبری آمریکا و ارتش ملی افغانستان ارسال می‌شدند، به آتش کشیدند. همزمان، ستیزه‌جویان حدود ۶۰ وسیله نقلیه دیگر را در انبار فیصل در نزدیکی آن، که مانند پورت‌وارد در جاده کمربندی اطراف پیشاور قرار دارد و کاروان‌ها معمولاً قبل از حرکت به سمت گذرگاه خیبر در آنجا توقف می‌کنند، به آتش کشیدند.[۱۲۸] در ۱۵ بهمن ۱۳۸۷، گروه ستیزه‌جوی دوباره یک پل را در گذرگاه خیبر منفجر کرد و به‌طور موقت یک خط تدارکاتی اصلی برای نیروهای غربی در افغانستان را قطع کرد. پس از این حمله، تدارکات در طول مسیر «برای مدتی» متوقف شد، به گفته ناتو.

حمایت عمومی و عملیات‌های نظامی یکپارچه

آتش‌بس سوات

نیروهای هوابرد پاکستان در سال ۲۰۱۰، عملیات‌های پرش رزمی HALO/HAHO را از هواپیمای سی-۱۳۰ هرکولس نیروی هوایی پاکستان انجام دادند.

از سال‌های ۲۰۰۸ تا ۲۰۰۹، رئیس کمیته رؤسای ستاد مشترک، ژنرال طارق ماجد، با همکاری کارکنان ستاد مشترک (JS HQ) خود، چندین جلسه برنامه‌ریزی برای انجام عملیات‌های جنگ مشترک علیه شبه‌نظامیان تحریک طالبان پاکستان (TTP) برگزار کرد. استراتژی جدیدی از عملیات‌ها و مطالعات نظامی مشترک تحت نظر ژنرال ماجد انجام شد. در این مدت، دولت پاکستان موافقت کرد که قانون «حکم شرعی» (Nizam-e-Adl Regulation) را تحمیل کند و موقتاً تعلیق نظامی را در دره سوات در ایالت خیبر پختونخوا لغو کرد. این تصمیم برای ایالات متحده در افغانستان نگران‌کننده بود، زیرا بر این باور بود که این امر گروه‌های شبه‌نظامی را که با نیروی بین‌المللی کمک به امنیت (ISAF) تحت رهبری ارتش ایالات متحده در افغانستان می‌جنگند، جسورتر خواهد کرد.

دولت ایالات متحده همچنین معتقد بود که این توافق، پناهگاه امن دیگری برای شبه‌نظامیان در فاصله ۸۰ مایل (۱۳۰ کیلومتر) از اسلام‌آباد و همچنین راهرویی بین مرز شمال غربی پاکستان با افغانستان و مرز شمال شرقی با هند فراهم خواهد کرد.

مقامات دولت پاکستان دلیل آوردند که «چنین توافقی تنها راه برای آرام کردن شورش‌های شدید و جلوگیری از تلفات بیشتر غیرنظامیان در دره سوات بود – که زمانی به دلیل پیست اسکی و مناظر کوهستانی به مقصدی محبوب برای گردشگران تبدیل شده بود». امیر حیدر خان هوتی، سروزیر خیبر پختونخوا، اعلام کرد که مقامات محلی قانون اسلامی را در سراسر بخش مالاکند، که سوات را در بر می‌گیرد، اعمال خواهند کرد. مقامات دولتی تأکید کردند که رئیس‌جمهور پاکستان، آصف علی زرداری، به محض برقراری صلح، این توافق را امضا خواهد کرد. با این حال، اندکی پس از نقض این پیمان توسط شبه‌نظامیان تحریک طالبان پاکستان، رئیس‌جمهور زرداری هرگز آن را امضا نکرد.

این توافق یک روز پس از آن حاصل شد که شبه‌نظامیان سوات اعلام کردند به حمایت از روند صلح، آتش‌بس ده‌روزه‌ای را رعایت خواهند کرد. مقامات پاکستانی می‌گویند این قوانین به روحانیون مسلمان اجازه می‌دهد تا به قضات مشاوره دهند، اما حق ندارند تحصیل زنان، موسیقی یا دیگر فعالیت‌هایی را که زمانی توسط طالبان افغان در افغانستان ممنوع شده بود، غیرقانونی اعلام کنند.[۱۲۹]

شکست شبه‌نظامیان در باجوَر

در تاریخ ۱۰ اسفند ۱۳۸۷، نیروهای ارتش پاکستان سرانجام جنگجویان خارجی را در باجوَر، که منطقه‌ای استراتژیک و مهم در مرز افغانستان است، شکست دادند. سرلشکر طارق خان، فرمانده لشکر ۴۰ ارتش، گزارش داد که ارتش و سپاه مرزی پس از یک عملیات شش‌ماهه، بیشتر شبه‌نظامیان را در باجوَر، کوچک‌ترین ناحیه اما یک مسیر اصلی نفوذ به افغانستان، کشته‌اند. تا پایان نبرد باجوَر، ارتش پاکستان بیش از ۱٬۵۰۰ شبه‌نظامی را کشت، در حالی که ۹۷ سرباز خود را از دست داد و ۴۰۴ سرباز به شدت مجروح شدند.[۱۳۰]

در تلافی، در تاریخ ۱۰ فروردین ۱۳۸۸، گروه‌های شبه‌نظامی به آکادمی پلیس در شهر موناوان حمله کردند و افسران پلیس را کشتند و گروگان گرفتند. در عملیاتی که توسط پلیس پنجاب رهبری شد، واحدهای پلیس نخبه موفق شدند آکادمی را بازپس بگیرند. این گروگان‌گیری حدود هشت ساعت طول کشید و با کشته شدن ۱۸ نفر از جمله هشت پلیس، هشت شبه‌نظامی و دو غیرنظامی به پایان رسید. دست‌کم ۹۵ پلیس زخمی و چهار فرد مسلح توسط پلیس نخبه دستگیر شدند.

در حمله‌ای مشابه در تاریخ ۱۵ فروردین ۱۳۸۸، بمب‌گذار انتحاری دیگری به یک اردوگاه نظامی در اسلام‌آباد حمله کرد و هشت سرباز را کشت؛ کمتر از ۲۴ ساعت بعد، دو حمله انتحاری دیگر رخ داد. یک بمب‌گذار بازاری را در مرز با افغانستان هدف قرار داد که ۱۷ نفر را کشت و دیگری به مسجدی در چاکوال، در ایالت پنجاب در شرق پاکستان، حمله کرد و ۲۶ غیرنظامی دیگر را کشت. روز بعد، بیت‌الله محسود، رهبر تحریک طالبان پاکستان، قول داد که هفته‌ای دو حمله انتحاری در کشور انجام خواهد شد تا زمانی که ارتش پاکستان از منطقه مرزی عقب‌نشینی کند و ایالات متحده حملات موشکی خود توسط پهپادهای بدون سرنشین به پایگاه‌های شبه‌نظامیان را متوقف کند.

نقض آتش‌بس سوات توسط شبه‌نظامیان

عملیات‌های بمباران دقیق نیروی هوایی پاکستان (PAF) نقشی حیاتی در شکست تحریک طالبان پاکستان در سوات، در سال ۲۰۰۹ ایفا کرد.

در اسفند ۱۳۸۷، بسیاری از پاکستانی‌ها با پخش ویدیویی در کانال‌های خبری که نشان می‌داد نیروهای مجری قانون شبه‌نظامی علناً دختری ۱۷ ساله را در سوات به اتهام داشتن رابطه شلاق می‌زنند، وحشت‌زده شدند. این دختر مرتکب زنا یا عمل ناشایست نشده بود، بلکه صرفاً به این دلیل شلاق خورد که از خواسته برادرش برای ازدواج با فردی به انتخاب او خودداری کرده بود. اعتراضات علیه تحریک طالبان پاکستان در سراسر کشور در محکومیت این شلاق‌زدن شکل گرفت. راجا ظفرالحق، متفکر محافظه‌کار از مسلم لیگ پاکستان، در کانال‌های خبری حضور یافت و تأکید کرد که «این مجازات سریع شلاق صرفاً به دلیل رد یک پیشنهاد ازدواج کاملاً 'غیر اسلامی' است و هیچ ارتباطی با 'شریعت' ندارد.» وی افزود که محمد به شدت عمل ازدواج اجباری را منع کرده است و در این مورد، دختر با رد پیشنهاد ازدواج کار اشتباهی انجام نداده است.[۱۳۱]

    • دیوان عالی پاکستان با درک حساسیت موضوع، یک تیم پنج نفره را برای تحقیق در مورد منشأ ویدیو منصوب کرد و نتیجه گرفت که ساختگی بوده است، که این امر سوالاتی را در مورد سرویس‌های اطلاعاتی پاکستان ایجاد کرد.[۱۳۲][۱۳۳]

در بونر، تحریک طالبان پاکستان به فعالیت‌های جنایتکارانه خود ادامه داد، و ساکنان گفتند جنگجویان تحریک طالبان پاکستان برای گوشت، گاوها را می‌دزدیدند، سایر دام‌ها را به سرقت می‌بردند، مردان بدون ریش را سرزنش می‌کردند و نوجوانان را به صفوف خود جذب می‌کردند. تحریک طالبان پاکستان همچنین شروع به سرقت وسایل نقلیه متعلق به مقامات دولتی و غارت دفاتر برخی از سازمان‌های غیردولتی محلی بدون هیچ دلیل آشکاری کرد.[۱۳۴] ۱۲ دانش‌آموز بر اثر بمبی که در یک توپ فوتبال جاسازی شده بود، کشته شدند.[۱۳۵]

عملیات صاعقه سیاه

نیروهای هوابرد پاکستان در سال ۲۰۰۹، پس از شکست طالبان، در بلندترین نقطه دره سوات در حال دیده‌بانی.

در تاریخ ۶ اردیبهشت ۱۳۸۸، نیروهای مسلح پاکستان حمله هوابرد استراتژیک و تاکتیکی را با نام رمز «صاعقه سیاه» (Black Thunderstorm) با هدف بازپس‌گیری مناطق بونر، دیر سفلی، سوات و شانگلا از تحریک طالبان آغاز کردند. این عملیات یکپارچه مشترک ارتش، نیروی دریایی و نیروی هوایی به خوبی تمرین و آماده شده بود. هواپیماهای جنگنده نیروی دریایی و نیروی هوایی شروع به بمباران مخفیگاه‌های شبه‌نظامیان کردند، در حالی که ارتش در مخفیگاه‌های شبه‌نظامیان پیشروی می‌کرد. خلبانان جنگنده نیروی دریایی و نیروی هوایی مأموریت‌های بمباران هوایی خود را به صورت مشترک در ارتفاع بالا به مدت ۲۴ ساعت مداوم پرواز کردند تا از اصابت موشک‌های ضدهوایی شبه‌نظامیان در امان بمانند. در مراحل اولیه عملیات یکپارچه، نیروهای زمینی و چتربازان از تکنیک‌های رزمی HALO/HAHO برای کنترل کوه‌ها و تپه‌های استراتژیک بلند اطراف شهرهای تحت کنترل طالبان استفاده کردند.

این عملیات عمدتاً منطقه دیر سفلی را تا ۸ اردیبهشت ۱۳۸۸ و بونر را تا ۱۵ اردیبهشت ۱۳۸۸ از نیروهای شبه‌نظامی پاکسازی کرد. در همان روز، درگیری زمینی در سوات به دلیل کنار گذاشتن تاکتیک‌های شورشی توسط تحریک طالبان و استفاده نیروهای زمینی از تاکتیک‌های ضدشورش به شدت شدید بود. تا ۲۴ اردیبهشت ۱۳۸۸، ارتش تنها شش کیلومتر در جنوب مینگورا، پایتخت تحت کنترل شبه‌نظامیان سوات، فاصله داشت و مقدمات نبرد تمام‌عیار شهری در حال انجام بود.

در ۲ خرداد ۱۳۸۸، نبرد برای مینگورا آغاز شد و تا ۶ خرداد ۱۳۸۸، تقریباً ۷۰ درصد شهر از شبه‌نظامیان پاکسازی شد. در ۹ خرداد ۱۳۸۸، ارتش پاکستان شهر مینگورا را از تحریک طالبان بازپس گرفت و این را یک پیروزی مهم در عملیات خود علیه شبه‌نظامیان اعلام کرد. با این حال، برخی درگیری‌های پراکنده هنوز در حومه شهر ادامه داشت.[۱۳۶][۱۳۷]

در مجموع، طبق اعلام ارتش، ۱۲۸ سرباز و بیش از ۱٬۴۷۵ شبه‌نظامی کشته و ۳۱۷ سرباز در طول عملیات «صاعقه سیاه» زخمی شدند. ۹۵ سرباز و افسر پلیس توسط شبه‌نظامیان اسیر شده بودند که همگی توسط ارتش نجات یافتند. ۱۱۴ جنگجوی خارجی از جمله برخی فرماندهان محلی دستگیر شدند. دست‌کم ۲۳ نفر از شبه‌نظامیان کشته شده، خارجی بودند.

درگیری‌های پراکنده در سراسر سوات تا اواسط خرداد ادامه یافت. در ۲۴ خرداد، پایان عملیات اعلام شد و ارتش کنترل منطقه را به دست آورده بود. تنها هسته‌های کوچکی از مقاومت طالبان باقی مانده بود و ارتش عملیات پاکسازی را آغاز کرد. این وضعیت منجر به بحران پناهجویی در سال ۱۳۸۸ شد و بر اساس تخمین سازمان ملل، تا ۳۱ مرداد ۱۳۸۸، ۱٫۶ میلیون نفر از ۲٫۳ میلیون نفر به خانه‌های خود بازگشته بودند.[۱۳۸][۱۳۹]

محاصره وزیرستان جنوبی

عکسی قدیمی از کوه‌های وزیرستان جنوبی، مخفیگاه اصلی تحریک طالبان پاکستان قبل از رانده شدن به شرق افغانستان توسط ارتش در سال ۲۰۰۹.

به دنبال پیروزی موفقیت‌آمیز و بازپس‌گیری کامل دره سوات، ارتش در تاریخ ۲۶ خرداد ۱۳۸۸، استقرار گسترده نیروهای نظامی را در امتداد مرزهای جنوبی و شرقی وزیرستان جنوبی آغاز کرد. ارتش اکنون در حال گسترش عملیات جاری خود علیه جنگجویان تحریک طالبان در دره سوات بود و نبرد را به پایگاه کوهستانی محسود می‌کشاند. در ۲۷ خرداد ۱۳۸۸، اویس غنی، فرماندار خیبر پختونخوا، بیت‌الله محسود را به عنوان «ریشه همه بدی‌ها» محکوم کرد و نقل کرد که دولت از ارتش خواسته است تا عملیاتی «تمام‌عیار» را برای از بین بردن محسود و ۲۰٬۰۰۰ نفر تخمین زده شده او آغاز کند.

تصمیم اسلام‌آباد برای آغاز عملیات علیه محسود نشان‌دهنده تعمیق عزم پاکستان در برابر شبه‌نظامیان بود. ارتش در سه نوبت مجزا – در سال‌های ۱۳۸۳، ۱۳۸۴ و ۱۳۸۷ – رهبر تحریک طالبان پاکستان را هدف قرار داده بود، اما هر بار پس از امضای توافق‌نامه‌های صلح با محسود، عقب‌نشینی کرده بود. این بار، ارتش از حمایت عمومی نیز برخوردار بود، زیرا موجی از حملات تروریستی، احساسات عمومی را علیه طالبان برگردانده بود.[۱۴۰]

در تاریخ ۲۵ مهر ۱۳۸۸، ارتش عملیات دیگری را به نام عملیات راه نجات آغاز کرد؛ در این عملیات، تیپ‌های رزمی و جت‌های جنگنده، یک حمله گسترده در وزیرستان جنوبی را با مشارکت ۲۸٬۰۰۰ سرباز که از سه جهت در سراسر وزیرستان جنوبی پیشروی می‌کردند، آغاز کردند.[۱۴۱] با شروع حمله هوایی و ارزیابی اطلاعاتی نیروی دریایی در مورد تحریک طالبان پاکستان، اولین شهری که در ۲۷ مهر ۱۳۸۸ به دست ارتش افتاد، کوتکای، زادگاه حکیم‌الله محسود، رهبر تحریک طالبان پاکستان، بود. با این حال، روز بعد، تحریک طالبان پاکستان شهر را بازپس گرفت. نیروها به کوتکای نفوذ کرده بودند، اما مورد حمله متقابل مصممی قرار گرفتند که هفت سرباز از جمله یک سرگرد ارتش را کشت و هفت نفر دیگر را زخمی کرد.[۱۴۲] ارتش توانست پس از روزها بمباران، در ۲ آبان ۱۳۸۸ دوباره شهر را تصرف کند.[۱۴۳]

در ۷ آبان ۱۳۸۸، شهر کانیگورام، که تحت کنترل جنگجویان ازبک از جنبش اسلامی ازبکستان بود، محاصره شد.[۱۴۴] و در ۱۱ آبان ۱۳۸۸، کانیگورام تصرف شد.[۱۴۵]

در ۱۰ آبان ۱۳۸۸، شهرهای ساراروغا و ماکین محاصره شدند،[۱۴۶] و نبرد برای ساراروغا در ۱۲ آبان ۱۳۸۸ آغاز شد.[۱۴۷] درگیری در آنجا تا ۲۶ آبان ۱۳۸۸ ادامه یافت، تا اینکه سرانجام شهر به دست ارتش افتاد. در همان روز، شهر لداه نیز توسط ارتش تصرف شد و نبرد خیابانی در ماکین آغاز گشت. ساراروغا و لداه هر دو در این درگیری‌ها ویران شدند.[۱۴۸]

تا ۳۰ آبان ۱۳۸۸، گزارش‌های روابط عمومی بیناسرویسی (ISPR) نشان داد که بیش از ۵۷۰ جنگجوی خارجی و ۷۶ سرباز در این عملیات کشته شده‌اند.[۱۴۹]

در ۲۱ آذر ۱۳۸۸، ارتش پاکستان پیروزی در وزیرستان جنوبی را اعلام کرد.[۱۵۰]

کشته شدن بیت‌الله محسود و ضدحملات تحریک طالبان پاکستان

در اوایل مرداد ۱۳۸۸، بیت‌الله محسود، رهبر تحریک طالبان، در یک حمله پهپادی کشته شد. این موضوع بعداً توسط مولوی عمر، سخنگوی اصلی دستگیر شده، تأیید شد.[۱۵۱] حکیم‌الله محسود جایگزین او شد.

در اوایل مهر ۱۳۸۸، تحریک طالبان یک رشته حملات بمب‌گذاری را در شهرهای سراسر پاکستان آغاز کرد. هدف این حملات نشان دادن این بود که شبه‌نظامیان تحریک طالبان پاکستان همچنان پس از مرگ رهبرشان یک نیروی جنگنده متحد هستند و همچنین هدف، مختل کردن عملیات نظامی برنامه‌ریزی شده در وزیرستان جنوبی بود. مکان‌های هدف قرار گرفته شامل دفاتر برنامه جهانی غذای سازمان ملل در اسلام‌آباد،[۱۵۲] یک فروشگاه مواد غذایی در پیشاور،[۱۵۳] مقر نظامی در راولپندی، بازاری در شانگلا،[۱۵۴] تأسیسات اطلاعاتی در لاهور،[۱۵۵][۱۵۶] ایستگاه‌های پلیس در کوهات و پیشاور، مرکز اسلامی در دانشگاه بین‌المللی اسلامی در اسلام‌آباد،[۱۵۷] و مجتمع آزمایشگاه‌های علمی هوایی (ASL) در کامرا بودند. آبان ماه با بمب‌گذاری خودرو در بازار مینا، پیشاور، که ۱۱۸ غیرنظامی را کشت، به پایان رسید.[۱۵۸] علاوه بر این، در آبان ماه شاهد بمب‌گذاری‌های انتحاری در بانک ملی پاکستان در راولپندی،[۱۵۹] بازاری در چارسده و شش بمب‌گذاری در پیشاور از جمله مقر منطقه‌ای اطلاعات بیناسرویسی (ISI) و مجتمع قضایی بود.[۱۶۰][۱۶۱][۱۶۲] در سال ۱۳۹۲، رسانه‌ها گزارش دادند که عبدالله عمر، مغز متفکر این حملات زنجیره‌ای در سال ۱۳۸۸، در یک درگیری پلیسی با پلیس پنجاب در سال ۱۳۹۲ به طرز فجیعی کشته شد.[۱۶۳] مقامات رسانه‌ای عبدالله عمر را دانشجوی حقوق دانشگاه بین‌المللی اسلامی و پسر یک سرهنگ ارتش معرفی کردند.[۱۶۳]

عملیات نظامی (۲۰۱۰–۲۰۱۷)

شورش در غرب و شکست طالبان: ۱۳۹۰–۱۳۸۹

در عملیاتی در باجور توسط سپاه مرزی (پاکستان)، روستای سنگر شبه‌نظامیان یعنی دامادولا تا تاریخ ۱۷ بهمن ۱۳۸۸ تصرف و پاکسازی شد.[۱۶۴] باجور تا تاریخ ۳۱ فروردین ۱۳۸۹ منطقهٔ عاری از درگیری اعلام شد.[۱۶۵]

در تاریخ ۳ فروردین ۱۳۸۹، نیروهای مسلح پاکستان یک عملیات برای پاکسازی اورکزی را آغاز کردند.[۱۶۶] مقامات همچنین اعلام کردند که در آینده یک عملیات در وزیرستان شمالی انجام خواهد شد.[۱۶۷] هفته قبل از آن، ارتش پاکستان حدود ۱۵۰ شبه‌نظامی را در درگیری‌های منطقه به هلاکت رساند.[۱۶۸] انتظار می‌رفت که تمام مناطق قبیله‌ای تا خرداد ۱۳۸۹ پاکسازی شوند.[۱۶۹]

در تاریخ ۱۳ خرداد ۱۳۸۹، مقامات پاکستانی پیروزی بر شورشیان در اورکزی و کورم را اعلام کردند.[۱۷۰]

مرگ بن لادن و عملیات نیروی دریایی

نیروی دریایی از هواپیمای پی-۳ سی نقش مهمی در مدیریت عملیات‌های اطلاعات سیگنال علیه طالبان در جنگ وزیرستان ایفا کرد. دو فروند از نه هواپیما در جریان حمله به پایگاه نیروی دریایی مهران منهدم شدند.

در اواخر سال ۱۳۸۹، نومان بشیر دریاسالار و رئیس ستاد نیروی دریایی بسیاری از عملیات‌های زمینی تاکتیکی موفقیت‌آمیز علیه مخفیگاه‌های تحریک طالبان پاکستان را هماهنگ کرد تا از فشار ارتش و نیروی هوایی بر شبه‌نظامیان پشتیبانی کند. بسیاری از عملیات‌های موفقیت‌آمیز توسط نیروی دریایی اجرا شد و قابلیت عملیاتی آن برجستگی بین‌المللی یافت.[۱۷۱] تا سال ۱۳۹۰، نیروهای مسلح پاکستان به دلیل بلایای طبیعی و استقرار در برابر گروه‌های افراطی دچار کمبود نیرو بودند؛ به‌طوری که یک‌سوم ارتش برای نبرد، یک‌سوم دیگر در مرز هند، و باقی‌مانده مشغول آماده‌سازی برای استقرار بودند.[۱۷۲] در تاریخ ۱۱ اردیبهشت ۱۳۹۰، در یک عملیات مخفیانه در ابیت‌آباد (پاکستان)، اسامه بن لادن رهبر القاعده در مجموعه خصوصی خود توسط نیروهای دریایی یگان ویژه نیروی دریایی ایالات متحده (سیلز) پیدا و کشته شد. گروه‌های وابسته به تحریک طالبان پاکستان مسلح از طریق رسانه‌ها سوگند یاد کردند که انتقام مرگ اسامه را از نیروهای مسلح پاکستان بگیرند.

در تاریخ ۱ و ۸ اردیبهشت، الیاس کشمیری از عوامل ارشد القاعده مجموعه‌ای از حملات تروریستی هماهنگ‌شده را علیه حضور نیروی دریایی پاکستان در یگان‌های شمال پاکستان و جنوب پاکستان انجام داد. این حملات شامل حمله به اتوبوس حامل مقامات ارشد نیروی دریایی پاکستان در نزدیکی پایگاه‌های دریایی در کراچی بود. سرانجام، در تاریخ ۱ خرداد، تحریک طالبان پاکستان به پایگاه نیروی دریایی مهران حمله کرد که منجر به کشته شدن ۱۰ افسر نیروی دریایی، زخمی شدن ۳۰ نفر دیگر، و انهدام دو فروند هواپیمای شناسایی نیروی دریایی در طول حمله شد. در پاسخ، اس‌اس‌جی (ان) نیروی دریایی بزرگ‌ترین تلاش‌های تهاجمی خود را از زمان جنگ دریایی هند و پاکستان در سال ۱۹۷۱ آغاز کرد و موفق شد پس از یک تبادل آتش گسترده، کنترل و امنیت پایگاه را دوباره به دست گیرد. این عملیات از لحاظ تاکتیکی موفقیت‌آمیز بود و ضدحمله نیروی دریایی همه شبه‌نظامیان و سرکردگان پشت این عملیات‌ها را به هلاکت رساند. کشمیری مظنون اصلی در عملیات مهران بود. در تاریخ ۱۴ خرداد ۱۳۹۰، الیاس کشمیری در حمله پهپادی آمریکا در وزیرستان جنوبی کشته شد.

در سال ۱۳۹۱، منطقه شمال‌غرب پاکستان بمب‌گذاری‌های دوره‌ای توسط شورشیان را تجربه کرد که منجر به هزاران کشته شد. در تاریخ ۲ دی ۱۳۹۱، یک حمله انتحاری توسط طالبان پاکستانی، بشیر احمد بیلور، وزیر خیبر پختونخوا، و همچنین ۸ نفر دیگر را کشت.[۱۷۳]

درگیری‌های دره تیرا

در دی ۱۳۹۱، دست‌کم ۸۰ شبه‌نظامی و غیرنظامی در درگیری بین تحریک طالبان پاکستان / لشکر اسلام و انصار الاسلام (پاکستان) (یک گروه شبه‌نظامی طرفدار دولت) در دره تیرا در بخش خیبر پاکستان کشته شدند.[۱۷۴][۱۷۵] درگیری بین انصار الاسلام و طالبان پاکستان تا اسفند ادامه یافت و در نتیجه، تقریباً تمام دره تیرا تحت کنترل جنگجویان لشکر اسلام و تحریک طالبان قرار گرفت.[۱۷۴] بیش از ۲۵۰ شبه‌نظامی و غیرنظامی کشته و ۴۰۰ نفر دیگر در این درگیری‌های سه‌ماهه زخمی شدند.[۱۷۶] این درگیری‌ها همچنین حدود ۲۰۰٬۰۰۰ تا ۳۰۰٬۰۰۰ نفر را آواره کرد.[۱۷۶] این امر ارتش پاکستان را مجبور کرد تا عملیات راه‌شهادت را برای ریشه‌کن کردن شورشیان و افراطیون از این منطقه استراتژیک مهم و بازگرداندن صلح و ثبات برای انتخابات پیش روی اردیبهشت آغاز کند.[۱۷۶][۱۷۷]

عملیات راه‌شهادت

عملیات: راه‌شهادت (اردو:راه شهادث)، نام رمز یک عملیات نظامی مشترک بود که در تاریخ ۱۶ فروردین ۱۳۹۲ توسط ارتش پاکستان، با کمک نیروی هوایی پاکستان و نیروی دریایی پاکستان برای پشتیبانی هوایی آغاز شد. این عملیات در هماهنگی نزدیک با کمیته صلح محلی (امان لشکر)، نیروهای ارتش و نیروهای عملیات ویژه، با کمک سپاه مرزی (پاکستان)، برای پاکسازی شبه‌نظامیان تحریک طالبان و لشکر اسلام از دره تیرا در بخش خیبر انجام شد. دست‌کم چهار سرباز پاکستانی و ۱۴ شورشی کشته و ۵ سرباز نیز زخمی شدند.[۱۷۸][۱۷۹] در یک عملیات هوایی بزرگ، نیروی هوایی پاکستان و جت‌های جنگنده نیروی دریایی مخفیگاه‌های گروه ممنوعه لشکر اسلام را بمباران کردند و طبق گزارش‌های اطلاعات نظامی، بسیاری از شبه‌نظامیان با انتقال مجروحان خود از منطقه گریختند.[۱۸۰]

در تاریخ ۱۸ فروردین ۱۳۹۲، مقامات نظامی پاکستان گفتند که دست‌کم ۳۰ شبه‌نظامی مرتبط با طالبان و ۲۳ سرباز از جمله کماندوها در درگیری‌های دره تیرا از تاریخ ۱۶ فروردین کشته شده‌اند. همچنین گزارش شد که تعدادی از اعضای امان لشکر کشته و زخمی شده‌اند. ده‌ها شورشی و سرباز پاکستانی در این عملیات مجروح شدند.[۱۸۱][۱۸۲]

در تاریخ ۱۹ فروردین ۱۳۹۲، مقامات نظامی پاکستان گفتند که دست‌کم ۳۰ سرباز پاکستانی و ۹۷ شبه‌نظامی در طول درگیری شدید با جنگجویان مرتبط با طالبان در دره تیرا از تاریخ ۱۶ فروردین، یعنی روز آغاز عملیات، کشته شدند.[۱۸۳][۱۸۴]

در تاریخ ۲۰ فروردین ۱۳۹۲، روابط عمومی بین‌سرویس‌های پاکستان (ISPR) تأیید کرد که دست‌کم ۲۳ سرباز و ۱۱۰ شورشی در درگیری چهار روزه در دره تیرا در بخش خیبر کشته شده‌اند.[۱۸۵][۱۸۶]

در تاریخ ۲۲ فروردین ۱۳۹۲، دست‌کم ۱۵ شبه‌نظامی و یک سرباز پاکستانی در درگیری‌های بخش جنوبی دره تیرا کشته شدند.[۱۸۷][۱۸۸] مناطق مادا خیل و توت سر از وجود شبه‌نظامیان پاکسازی شدند.[۱۸۹]

در تاریخ ۲۳ فروردین ۱۳۹۲، ۹ سرباز پاکستانی و ۷ شورشی در درگیری‌های منطقه سپاه دره تیرا کشته شدند. نیروهای امنیتی کنترل مناطق سندانه و شیخمل خیل در منطقه سپاه را به دست گرفتند. سه شبه‌نظامی لشکر اسلام نیز دستگیر و ده‌ها نفر دیگر زخمی شدند.[۱۹۰] دو عضو کمیته صلح در انفجار بمبی در همان منطقه کشته و ۲۲ نفر دیگر زخمی شدند.[۱۹۱]

در تاریخ ۲۴ فروردین ۱۳۹۲، روابط عمومی بین‌سرویس‌های ارتش پاکستان (ISPR) اعلام کرد که هفت شبه‌نظامی در تاریخ ۲۳ فروردین در دره تیرا کشته شدند. تلفات وارده به نیروهای امنیتی تأیید نشد.[۱۹۲]

در تاریخ ۲۷ فروردین ۱۳۹۲، یک عضو کمیته صلح زاخاخیل (توحیدالاسلام) در انفجار بمبی در منطقه دری دره تیرا کشته شد.[۱۹۳]

در تاریخ ۱۲ اردیبهشت ۱۳۹۲، چهار شورشی مرتبط با طالبان کشته و پنج نفر دیگر زخمی شدند، پس از آنکه جت‌های جنگنده پاکستانی مخفیگاه‌های تحریک طالبان پاکستان را در دره تیرا هدف قرار دادند.[۱۹۴]

در تاریخ ۱۵ اردیبهشت ۱۳۹۲، روابط عمومی بین‌سرویس‌های ارتش پاکستان (ISPR) اعلام کرد که ۱۶ شورشی و دو سرباز در درگیری‌های شدید در دره تیرا کشته شدند. گزارش شد که سه سرباز نیز زخمی شده‌اند. ارتش همچنین مدعی شد که سنگرهای شبه‌نظامیان در قسمت سُر و سنگهار را تصرف کرده و مقادیر زیادی سلاح و مهمات از شبه‌نظامیان فراری از منطقه به دست آورده است.[۱۹۵]

عملیات خیبر

خروج گروه‌های شبه‌نظامی

گزارش‌های خبری و رسانه‌های اطلاعاتی شروع به پخش خبری کردند مبنی بر اینکه تحریک طالبان و دیگر گروه‌های شبه‌نظامی آسیای مرکزی، به ویژه جنبش اسلامی ازبکستان، اردوگاه‌هایی برپا کرده و صدها جنگجو را از تیر ۱۳۹۲ به بعد برای جنگ در کنار شورشیان مخالف بشار اسد به سوریه اعزام کرده‌اند تا پیوندهای خود با القاعده را مستحکم کنند.[۱۹۶][۱۹۷] به گزارش رویترز، صدها جنگجو برای نبرد در کنار «برادران مجاهد» خود به سوریه رفته بودند.[۱۹۷] رسانه‌ها از بازدید و تأسیس یک پایگاه تحریک طالبان پاکستان در سوریه برای ارزیابی «نیازهای جهاد» خبر دادند.[۱۹۸] دست‌کم ۱۲ متخصص فناوری اطلاعات و جنگ طی دو ماه گذشته برای کمک به مجاهدین به سوریه اعزام شدند. دولت پاکستان در مورد این ادعاها اظهار نظری نکرده است.[۱۹۸]

عملیات وزیرستان شمالی

در تاریخ ۲۸ آذر ۱۳۹۲، ارتش یک عملیات بزرگ را در منطقه میرعلی وزیرستان شمالی پس از یک حمله انتحاری به یک پست بازرسی در منطقه در روز قبل از آن، آغاز کرد. در این عملیات از توپخانه و هلیکوپترهای جنگی استفاده شد. تا تاریخ ۲ دی، بیش از ۳۰ شبه‌نظامی و تا ۷۰ غیرنظامی به ادعای مقامات کشته شدند.[۱۹۹]

درگیری‌های داخلی تحریک طالبان پاکستان

در اسفند ۱۳۹۲، جناح‌های رقیب برای کنترل تحریک طالبان پاکستان با یکدیگر جنگیدند. فرمانده خان سعید سجنا و پیروان حکیم‌الله محسود رهبر فقید تحریک طالبان پاکستان که اکنون تحت فرماندهی مولانا فضل‌الله بودند، در منطقه شک‌توی وزیرستان جنوبی و بعداً در همان منطقه در اوایل فروردین ۱۳۹۳ درگیر شدند.[۲۰۰] این امر آغازگر یک درگیری خونین برای کنترل سازمان شد. پس از چندین درگیری کوچک، حمله بزرگ دیگری در تاریخ ۱۶ اردیبهشت ۱۳۹۳ در منطقه شوال در ناحیه ناآرام وزیرستان شمالی رخ داد.[۲۰۱]

عملیات ضرب عضب

وضعیت نظامی در پاکستان در خرداد ۱۳۹۳، قبل از عملیات ضرب عضب
  تحت کنترل دولت و متحدین
  نفوذ طالبان، القاعده و متحدین

در پاسخ به حمله به فرودگاه جناح در تاریخ ۱۸ خرداد ۱۳۹۳ توسط جنبش اسلامی ازبکستان، ارتش پاکستان عملیاتی را در تاریخ ۲۵ خرداد ۱۳۹۳ علیه شبه‌نظامیان در وزیرستان شمالی، از جمله تحریک طالبان پاکستان، القاعده، جنبش اسلامی ترکستان شرقی، جنبش اسلامی ازبکستان و شبکه حقانی آغاز کرد. حدود ۳۰٬۰۰۰ سرباز در این عملیات شرکت داشتند. این عملیات به عنوان یک «عملیات جامع» توصیف شد که هدف آن پاکسازی شبه‌نظامیان خارجی و محلی پنهان شده در وزیرستان شمالی بود.

در سال ۱۳۹۳، گزارش شد که گروه خدمات ویژه ارتش پاکستان در عملیات جستجوی خود پس از هدف قرار دادن و کشتن عدنان قُلشیر الشُکریجُمه، شهروند سعودی که به عنوان رئیس عملیات جهانی القاعده شناخته می‌شد، موفق بود.[۲۰۲]

تا سال ۱۳۹۳، نرخ تلفات در کل کشور ۴۰٪ کاهش نسبت به سال‌های ۱۳۹۰–۱۳۹۲ داشت، با کاهش‌های بیشتر در خیبر پختونخوا،[۲۰۳] علیرغم اینکه این استان محل وقوع کشتار بزرگی از دانش‌آموزان توسط تروریست‌های تحریک طالبان در آذر ۱۳۹۳ بود.

تا آذر ۱۳۹۴، طبق گزارش روابط عمومی ارتش پاکستان، حدود ۳٬۴۰۰ نفر از طالبان پاکستانی و جنگجویان متحدشان در ۱۸ ماه اول عملیات کشته شدند.[۲۰۴] تا خرداد ۱۳۹۵، طبق گفته مدیر کل روابط عمومی ارتش پاکستان، مجموعاً ۳٬۵۰۰ شبه‌نظامی کشته شدند، از جمله ۹۰۰ تروریست متعلق به لشکر اسلام. ۴۹۰ سرباز نیز در این عملیات دو ساله کشته شدند. یک اقدام نظامی جنبشی انجام شد و دره شوال از شبه‌نظامیان پاکسازی گردید.[۲۰۵]

در تاریخ ۳۱ اردیبهشت ۱۳۹۵، اختر منصور، امیر طالبان، در حمله پهپادی آمریکا در نزدیکی شهر احمدوال در بلوچستان پاکستان، که تقریباً ۳۵ کیلومتر از حریم هوایی افغانستان فاصله داشت، کشته شد.[۲۰۶]

ادامه شورشگری

پس از عملیات ضرب عضب، شبه‌نظامیان از هرگونه فضای سرزمینی محروم شدند و در سراسر کشور به شکل هسته‌های خفته پراکنده شدند. با وجود کاهش چشمگیر تروریسم، هسته‌های خفته همچنان امنیت پاکستان را تهدید می‌کردند. تحریک طالبان پاکستان و وابسته آن جماعت الاحرار عملیات غازی را برای مجازات پاکستان به خاطر عملیات‌های نظامی‌اش در شمال غرب به راه انداختند. ارتش پاکستان در پاسخ به عملیات غازی تحریک طالبان پاکستان، عملیات راد الفساد را آغاز کرد.

از سال ۱۴۰۴، افزایش فعالیت‌های تحریک طالبان پاکستان تلاش‌های پاکستان برای تثبیت موقعیت خود به عنوان یک قدرت نظامی در جنوب آسیا را تهدید کرده است. تحریک طالبان پاکستان به‌طور فزاینده‌ای بر حملات مستقیم علیه نیروهای امنیتی تمرکز کرده و عمدتاً غیرنظامیان را هدف قرار نمی‌دهد، که این امر احتمال واکنش محلی را کاهش می‌دهد. علیرغم استفاده از حملات پهپادی و عملیات‌های هدفمند، ارتش پاکستان تلفات پرسنلی قابل توجهی متحمل شده است و حضور مداوم جنگجویان دولت اسلامی در منطقه، کنترل آن را بیشتر تحت فشار قرار داده است. به گفته اسفندیار میر، عضو ارشد در مرکز استیمسون، تحریک طالبان پاکستان توانسته است تا حدی خود را تثبیت کند که توازن قوا در حال تغییر علیه نیروهای امنیتی پاکستان است و این امر نگرانی‌هایی را در مورد توانایی دولت برای حفظ اقتدار و نفوذ نظامی منطقه‌ای ایجاد کرده است.[۲۰۷]

در مهر ۱۴۰۴، سهیل آفریدی سر وزیر ایالت خیبر پختونخوا دولت فدرال را به دلیل سیاست‌های اشتباه و عدم آزادسازی بودجه‌های ضروری مبارزه با تروریسم و حق‌الزحمه‌های قانونی، مقصر احیای شبه‌نظامی‌گری در این استان دانست.[۲۰۸]

عملیات راد الفساد

در سال ۱۳۹۵، شورشگری از یک جنگ به یک مناقشه با شدت پایین کاهش یافت، اما حملات با تلفات بالا ادامه یافت، از جمله بمب‌گذاری انتحاری سیهوان در سیهوان، سند (ایالت)، در تاریخ ۲۸ بهمن که بیش از ۹۰ نفر را کشت. در تاریخ ۴ اسفند، ارتش پاکستان عملیات راد الفساد را آغاز کرد که هدف آن از بین بردن تروریسم و تثبیت دستاوردهای ضرب عضب است.[۲۰۹] این عملیات در پاسخ به عملیات غازی شبه‌نظامی جماعت الاحرار آغاز شد که در طول همان ماه شاهد چندین حمله بمب کنار جاده‌ای و انتحاری در سراسر پاکستان بود.[۲۱۰] حملات اسلام‌گرایان علیه اهداف دولتی و غیرنظامی ادامه یافت، از جمله بمب‌گذاری در بازاری در پاراچنار در تاریخ ۲ تیر ۱۳۹۶ که بیش از ۷۰ نفر را کشت و بمب‌گذاری انتحاری در مسجدی در پیشاور در تاریخ ۱۳ اسفند ۱۴۰۰ که بیش از ۶۰ نفر را کشت.

برخلاف عملیات‌های نظامی قبلی، راد الفساد محدود به یک منطقه درگیری خاص نبود، بلکه شامل عملیات‌های مبتنی بر اطلاعات علیه هسته‌های خفته، تسهیل‌کنندگان، کمک‌کنندگان و شبه‌نظامیان پراکنده در سراسر کشور می‌شد. پس از سال ۱۳۹۵، نیروهای مسلح پاکستان عمدتاً فضای سرزمینی شبه‌نظامیان را محدود کردند که این امر مانع از فعالیت آزادانه آن‌ها در پاکستان شد. نظارت دقیق ارتش پاکستان آن‌ها را مجبور کرد تا به شکل هسته‌های خفته در مناطق شهری فعالیت کنند در حالی که پناهگاه‌های پراکنده‌ای در مناطق کوهستانی استان‌های غربی پاکستان پیدا کنند. رهبری تحریک طالبان پاکستان به آن سوی افغانستان گریخت و پایگاه خود را در شرق افغانستان هم‌مرز با پاکستان ایجاد کرد و از آنجا به حملات فرامرزی در مناطق مرزی افغانستان و پاکستان ادامه داد.

راد الفساد متعهد شد که با شبه‌نظامی‌گری فرامرزی مقابله کند، هسته‌های خفته در مناطق شهری پاکستان را پاکسازی کند، شبه‌نظامیان باقیمانده‌ای را که در سراسر کشور فرار کرده‌اند را ریشه‌کن کند و برنامه اقدام ملی (پاکستان) را پیگیری کند. این عملیات مستلزم انجام عملیات‌های امنیتی گسترده (ضدتروریسم) توسط رنجرز در پنجاب (پاکستان) و سند (ایالت)، و توسط سپاه مرزی (پاکستان) در ایالت بلوچستان و خیبر پختونخوا و تمرکز بر مدیریت مؤثرتر امنیت مرزی بود. خلع سلاح سراسری و کنترل مواد منفجره نیز به عنوان اهداف اضافی این عملیات اعلام شد. برنامه اقدام ملی به عنوان نقطه عطف این عملیات پیگیری شد.[۲۱۱][۲۱۲]

در نتیجه عملیات راد الفساد، تحریک طالبان پاکستان متحمل تلفات سنگینی شد و به گروه‌های انشعابی مختلف تقسیم شد که توانایی‌های عملیاتی آن را تضعیف کرد. طبق گزارش پورتال تروریسم جنوب آسیا (SATP) مستقر در دهلی، سال ۱۳۹۸ آرام‌ترین سال برای پاکستان از زمان آغاز شورشگری در سال ۱۳۸۳ بود. طبق گزارش SATP، حملات انتحاری در پاکستان در سال ۱۳۹۸ به ۸ مورد کاهش یافت، در حالی که در سال ۱۳۸۸ به بالاترین حد خود یعنی ۸۵ مورد رسیده بود. تا سال ۱۴۰۰، بیش از ۳۷۵٬۰۰۰ عملیات علیه تروریست‌ها انجام شده است، از جمله بیش از ۱۵۰٬۰۰۰ مورد در سند، ۳۴٬۰۰۰ مورد در پنجاب، بیش از ۸۰٬۰۰۰ مورد در بلوچستان و بیش از ۹۲٬۰۰۰ مورد در خیبر پختونخوا.[۲۱۳]

این عملیات یک پیروزی تاکتیکی برای پاکستان بود، زیرا کشور شاهد تثبیت دستاوردهای عملیات ضرب عضب با کاهش بیشتر توانایی تروریست‌ها برای انجام فعالیت‌ها علیه پاکستان بود که در کاهش شدید حملات انتحاری و بمب‌های کنار جاده‌ای مشهود بود. با این حال، به دلیل عدم موفقیت عملیات در دستیابی به اهداف برنامه اقدام ملی، یک شکست استراتژیک تلقی می‌شود. کشور در ایجاد صلح پایدار شکست خورد، به ویژه پس از به دست گرفتن قدرت توسط طالبان در افغانستان در مرداد ۱۴۰۰. تغییر سیاسی در افغانستان موج جدیدی از تروریسم را در پاکستان ایجاد کرد. از سال ۱۴۰۰ به بعد، پاکستان شاهد افزایش قابل توجهی در حوادث مرتبط با تروریسم بوده است.[۲۱۴]

مانع مرزی پاکستان و افغانستان

برای تثبیت دستاوردهای عملیات‌های نظامی از سال ۱۳۸۰ تا ۱۳۹۵، رهبری نظامی پاکستان در سال ۱۳۹۵ شروع به ساختن فنس در امتداد مرز ۲۶۱۱ کیلومتری (۱۶۲۲ مایلی) با افغانستان کرد تا از حملات شبه‌نظامیان فرامرزی جلوگیری کند. تا مرداد ۱۴۰۰، ۹۰ درصد از مانع مرزی بین دو کشور – متشکل از فنس‌های دوتایی زنجیره‌ای با ارتفاع ۴ متر (۱۳ فوت) که با فاصله‌ای ۲ متری (۶٫۵ فوت) پر شده از سیم‌های حلقوی خاردار جدا شده‌اند – تکمیل شد.[۲۱۵]

درگیری کورم پاراچنار ۲۰۲۳

نقشه مناطق درگیری کورم در سال ۲۰۲۳

در اردیبهشت ۱۴۰۲، درگیری فرقه‌ای کورم پاراچنار ۲۰۲۳ بین جنگجویان سنی محلی از توری و جنگجویان شیعه بنگاش در ناحیه کورم درگرفت. پس از تشدید درگیری، دولت پاکستان در پاسخ به درخواست دولت خیبر پختونخوا برای مداخله نیروهای مسلح، نیروهای سپاه مرزی (پاکستان) را برای برقراری نظم به منطقه اعزام کرد. پس از استقرار، تمام درگیری‌ها در منطقه در تاریخ ۲۲ تیر ۱۴۰۲ پایان یافت. وضعیت عادی در منطقه ظرف چند روز پس از گفتگوی موفقیت‌آمیز که توسط جرگه با میانجی‌گری مقامات نیروی شبه‌نظامی و مدیریت مدنی انجام شد، بازگشت. ملک‌های پشتون (سران قبایل) توری و بنگاش، با کمک دولت، منجر به گفتگوی موفقیت‌آمیز بین دو جامعه شدند که شکاف بین دو فرقه را پر کرد.[۲۱۶]

عملیات عزم استحکام

پیشینه

راد الفساد در ضدتروریسم موفقیت‌های بزرگی به دست آورد، اما در رسیدگی به ریشه‌های شورشگری که در افراط‌گرایی نهفته بود، شکست خورد. برنامه اقدام ملی ۲۰۱۴ پاکستان قویاً خواستار تکمیل ضدتروریسم با اقدامات مقابله با افراط‌گرایی برای ریشه‌کن کردن شورش در شمال غرب پاکستان شده بود. برخلاف برنامه اقدام ملی، پاکستان از سال ۱۳۹۸ شاهد اجرای کند این برنامه بود، به ویژه در هدف اصلی آن یعنی مبارزه با افراط‌گرایی تحت عملیات راد الفساد. در نتیجه، از زمان سقوط کابل در مرداد ۱۴۰۰، پاکستان با تهدید مجدد تروریسم مواجه شده است، زیرا تحریک طالبان پاکستان به دلیل پیروزی طالبان در افغانستان با دوز تازه‌ای از قدرت تقویت شده است. استخدام‌های جدید، دسترسی آسان به سلاح‌های ساخت ایالات متحده، و یک پناهگاه در سایه طالبان افغان بار دیگر تحریک طالبان پاکستان را برای هدف قرار دادن پاکستان تقویت کرده است. در سال ۱۴۰۲، پاکستان شاهد افزایش حوادث تروریستی بود، به ویژه در ایالت بلوچستان و خیبر پختونخوا پس از آنکه گروه شبه‌نظامی ممنوعه تحریک طالبان پاکستان در آبان ۱۴۰۱ آتش‌بس خود با دولت را لغو کرد.[۲۱۴]

تصویب و آغاز

در تاریخ ۱۸ فروردین ۱۴۰۲، شورای امنیت ملی (پاکستان) تحت رهبری نخست‌وزیر شهباز شریف تصمیم گرفت تا یک عملیات نظامی جدید برای ریشه‌کن کردن شبه‌نظامیانی که مناطق غربی آن را تهدید می‌کنند، آغاز کند. در این جلسه، رهبری نظامی جدید پاکستان شامل رئیس ستاد ارتش عاصم منیر و رئیس کمیته رؤسای ستاد مشترک ساحر شمشاد میرزا نیز حضور داشتند.[۲۱۷]

پس از بیش از یک سال، در تاریخ ۲ تیر ۱۴۰۳، کمیته عالی پاکستان در مورد برنامه اقدام ملی یک عملیات جدید را تصویب کرد که قرار است به اجرای کند برنامه اقدام ملی رسیدگی کند، به ویژه با پرداختن به تعهد آن در مورد بهبود افراط‌گرایی در سراسر پاکستان. هدف این عملیات ریشه‌کن کردن افراط‌گرایی و تروریسم به شکلی جامع و قاطع اعلام شد. این عملیات نه تنها شامل اقدام نظامی خواهد بود، بلکه شامل ارتقای سطح اجتماعی-اقتصادی برای جلوگیری از افراط‌گرایی نیز می‌شود.[۲۱۸]

نخست‌وزیر پاکستان شهباز شریف در تاریخ ۵ تیر ۱۴۰۳ توضیح داد که «این عملیات یک عملیات در مقیاس بزرگ نخواهد بود.» شریف گفت که عملیات عزم استحکام «اشتباه فهمیده» شده و آن را با عملیات‌های نظامی قبلی مانند عملیات ضرب عضب و عملیات راه‌نجات مقایسه کرد. او گفت که شبه‌نظامیان در آن عملیات‌ها به دلیل ایجاد «مناطق ممنوعه» در کشور و به چالش کشیدن حاکمیت دولت کشته شدند، و افزود که آنها آوارگی گسترده‌ای از جمعیت را به وجود آوردند. در حال حاضر، هیچ منطقه ممنوعه‌ای از این دست در کشور وجود ندارد، زیرا توانایی سازمان‌های تروریستی برای انجام عملیات‌های سازمان‌یافته در مقیاس بزرگ در داخل پاکستان به‌طور قاطع با عملیات‌های مسلحانه گذشته شکست داده شده است؛ بنابراین، هیچ عملیات نظامی در مقیاس بزرگی که نیاز به آوارگی جمعیت داشته باشد، در دست بررسی نیست. هدف آن ایجاد روحیه‌ای جدید و انگیزه‌ای در اجرای مداوم برنامه اقدام ملی بازنگری شده است که پس از اجماع ملی در عرصه سیاسی آغاز شد. عملیات عزم استحکام یک چشم‌انداز چند حوزه‌ای، چند عاملی و ملی برای ایجاد صلح و ثبات پایدار در کشور است.[۲۱۹][۲۲۰]

وزیر دفاع پاکستان خواجه آصف در تاریخ ۸ تیر ۱۴۰۳ افزود که پاکستان ممکن است حملات فرامرزی را در داخل افغانستان علیه پایگاه‌های تروریستی که از پناهگاه‌های امن در خاک افغانستان برخوردارند، انجام دهد.[۲۲۱][۲۲۲]

عملیات سربکف

عملیات سربکف در تاریخ ۷ مرداد ۱۴۰۴ در ناحیه باجور، خیبر پختونخوا آغاز شد. این عملیات در تحصیل لویی ماموند آغاز شد، با پشتیبانی هلیکوپترهای جنگی و توپخانه، همراه با مقررات منع رفت و آمد سه روزه در ۱۶ روستا. مقامات قصد داشتند مخفیگاه‌های شبه‌نظامیان را در بحبوحه احیای فعالیت تحریک طالبان پاکستان (TTP) از بین ببرند. مقررات منع رفت و آمد بعداً از ۲۰ تا ۲۳ مرداد در ۲۷ منطقه از تحصیل ماموند تمدید شد.[۲۲۳] در تاریخ ۷ مرداد ۱۴۰۴، مقامات مقررات منع رفت و آمد روزانه را در ۱۶ منطقه از تحصیل لویی ماموند تحت بخش ۱۴۴ اعمال کردند. صبح روز بعد، در تاریخ ۸ مرداد، نیروهای امنیتی عملیات سربکف را با پشتیبانی هلیکوپترها و توپخانه آغاز کردند.[۲۲۴][۲۲۵][۲۲۶]

گزارش‌هایی از تلفات غیرنظامی در طول عملیات‌ها وجود داشته است، از جمله یک حمله خمپاره‌ای در ۲۲ مرداد در ماموند که یک زن و دو فرزندش را کشت،[۲۲۷] و یک حمله هوایی در ۳۱ شهریور در دره تیرا که در آن دست‌کم ۳۰ غیرنظامی، از جمله زنان و کودکان، کشته شدند.[۲۲۸][۲۲۹][۲۳۰] در خرداد ۱۴۰۴، عفو بین‌الملل نگرانی خود را در مورد افزایش حملات پهپادی در خیبر پختونخوا ابراز کرد و از مقامات پاکستانی به دلیل عدم حفاظت از غیرنظامیان انتقاد کرد.[۲۳۱]

چشم‌انداز و تحولات صلح

شاخص توسعه انسانی (HDI) پاکستان، که نشان‌دهنده نابرابری عمده در توسعه اقتصادی کشور است.

از سال ۱۳۸۴، اقدامات عمده‌ای توسط دولت برای بازسازی و توانبخشی مناطق جنگ‌زده مناطق قبیله‌ای فدرال (FATA) و خیبر پختونخوا انجام شده است. مدیر نظامی سازمان ملی مدیریت بلایای طبیعی (NDMA)، سپهبد ندیم احمد، بر اکثر پروژه‌های توسعه اجتماعی-اقتصادی در مناطقی که به شدت تحت تأثیر عملیات‌های نظامی قرار گرفته بودند، نظارت داشت.[۲۳۲] دولت اقدامات بسیاری انجام داد، از جمله ترویج فعالیت‌های سیاسی تحت قانون احزاب سیاسی، ۲۰۰۲، ساخت جاده پیشاور-تورخم و تأسیس بانک سرمایه‌گذاری مناطق قبیله‌ای فدرال، که برای ایجاد رفاه و فرصت‌های شغلی در نظر گرفته شده بود.[۲۳۳] حدود ۱ میلیارد روپیه برای توانبخشی آوارگان داخلی (IDPs) هزینه شد و ۵۰۰ میلیون روپیه فوراً به حساب دولت خیبر پختونخوا برای توسعه اقتصادی در این استان منتقل شد.[۲۳۲]

از سال ۱۳۸۴، تعداد قابل توجهی از آژانس‌های بین‌المللی و تلاش‌های سازمان ملل برای بازسازی مناطق جنگ‌زده تحت تأثیر درگیری‌ها وجود داشته است. از اوایل سال ۱۳۸۳، مؤسسات دولتی عمده‌ای در سطح عمومی برای رهبری بازسازی، توسعه اقتصادی و ایجاد بهبود اقتصادی سریع در مناطق جنگ‌زده مشارکت داشتند، که در زیر فهرست شده‌اند:

  • کمک ایالات متحده
  • دفتر بازسازی ملی (NRB)
  • سازمان ملی مدیریت بلایای طبیعی (NDMA)
  • اداره بازسازی و توانبخشی زمین‌لرزه (ERRA)
  • گروه ویژه حمایت از آوارگان داخلی (SSG)
  • کمیسیون امداد فدرال (FRC)
  • سلول لجستیک ملی (NLC)
  • سازمان کارهای مرزی (FWO)
  • گروه بازسازی نیروی دریایی (NRG)

در چارچوب برنامه ۱۳۸۴–۱۳۹۳، یک پروژه نه‌ساله، بیش از ۲٫۰۶ میلیارد دلار برای بازسازی اقتصادی منطقه مناطق قبیله‌ای فدرال هزینه خواهد شد، و دولت ایالات متحده متعهد شده است که ۷۵۰ میلیون دلار طی یک دوره ۵ ساله ارائه دهد.[۲۳۴] از سال ۱۳۸۸، واحدهای مهندسی ارتش، سازمان کارهای مرزی (پاکستان) (FWO) و سپاه مهندسی و خدمات مهندسی نظامی، برای بازسازی مناطق جنگ‌زده در این منطقه فعال بوده‌اند. عملیات‌های عمده‌ای توسط سازمان کارهای مرزی برای تکمیل دامنه گسترده‌ای از کارها، از جمله ساخت بیش از ۴۰۰ کیلومتر جاده، سد، کانال و کارهای برق‌آبی انجام شد.[۲۳۵] واحدهای مهندسی کار بر روی سد گومال زم در وزیرستان را با کمک مردم قبیله‌ای محلی که برای این پروژه بزرگ به کار گرفته شدند، آغاز کردند.[۲۳۶] ارتش پاکستان فعالیت‌های سیاسی و آموزشی را پس از بازسازی مدارس و کالج‌های آسیب‌دیده در وزیرستان آغاز کرد و از مرداد ۱۳۹۰ به بعد، به تعداد زیادی از نوجوانان و مردان و زنان جوان قبیله‌ای در مؤسسات ارتش پذیرش داد.[۲۳۷]

ادغام خیبر پختونخوا و مناطق قبیله‌ای فدرال

از زمان استقلال پاکستان از بریتانیا در سال ۱۳۲۶، هفت ناحیه مناطق قبیله‌ای فدرال (FATA) توسط افسران سیاسی منصوب شده توسط رئیس‌جمهور پاکستان اداره می‌شدند. این مقامات تقریباً قدرت مطلقی بر نواحی قبیله‌ای خود داشتند. با این حال، بیست و پنجمین متمم قانون اساسی پاکستان مناطق قبیله‌ای فدرال را با خیبر پختونخوا ادغام کرد و هفت آژانس مناطق قبیله‌ای فدرال را به هفت ناحیه تبدیل کرد. این متمم مقررات جنایات مرزی دوران استعمار را با مقررات حکومتی موقت مناطق قبیله‌ای فدرال، ۲۰۱۸ جایگزین کرد و عملاً قانون اساسی پاکستان را بر سرزمین‌های مناطق قبیله‌ای فدرال سابق اعمال کرد.

بیست و پنجمین متمم به یک تغییردهنده بازی در شورش خیبر پختونخوا تبدیل شده است، زیرا مناطقی که به عنوان دژهای شورش عمل می‌کردند، تحت مدیریت محلی خیبر پختونخوا قرار گرفته‌اند. ادارات استانی و فدرال حضور خود را تثبیت کرده و شروع به تحکیم کنترل پاکستان بر این مناطق کرده‌اند که قبلاً خارج از صلاحیت پاکستان بودند. حدود ۳۷٬۴۲۸ نیروی پلیس پس از آموزش برای حفظ نظم و قانون در نواحی قبیله‌ای استخدام و مستقر شدند.[۲۱۳]

تلفات

تلفات ناشی از خشونت‌های تروریستی در پاکستان (۲۰۰۰–۲۰۱۸)

در یک گزارش توجیهی به پارلمان‌نشینان در تاریخ ۲۷ مهر ۱۳۹۰، روابط عمومی بین‌سرویس‌ها (ISPR) اعلام کرد که در مجموع حدود ۳٬۰۹۷ سرباز و پرسنل کشته و ۷۲۱ نفر دیگر در جنگ علیه تروریسم برای همیشه ناتوان شده‌اند. سازمان اطلاعات نظامی (ISI) ۶۳ نفر از پرسنل خود را در حملات هدفمند به تأسیسات سازمان اطلاعات نظامی از دست داد. در همان گزارش دولتی، تأیید شد که از سال ۱۳۸۰ در مجموع حدود ۴۰٬۳۰۹ پاکستانی، اعم از نظامی و غیرنظامی، جان خود را در این درگیری از دست داده‌اند.[۲۳۸]

علاوه بر این، تحریک طالبان پاکستان و گروه‌های شبه‌نظامی آسیای مرکزی متحمل تعداد سرسام‌آوری از تلفات انسانی شدند، و طبق گزارش‌ها حدود ۲۰٬۷۴۲ شبه‌نظامی تا بهمن ۱۳۸۸ کشته یا دستگیر شده بودند.[۲۳۹] در میان این افراد، تا آبان ۱۳۸۶، ۴۸۸ جنگجوی خارجی کشته، ۲۴ نفر دیگر دستگیر و ۳۲۴ نفر مجروح شده بودند.[۲۴۰] ۲۲۰ پلیس در درگیری‌های سال‌های ۱۳۸۵ و ۱۳۸۶ کشته شدند.[۲۴۱] قبل از شروع درگیری تمام‌عیار در سال ۱۳۸۱، منابع خبری مستقل تنها چهار حادثه مرگ نیروهای پاکستانی در سال‌های ۱۳۸۰ و ۱۳۸۱ را گزارش کردند که در مجموع ۲۰ سرباز و پلیس در آن‌ها کشته شدند.[۲۴۲][۲۴۳][۲۴۴][۲۴۵]

داده‌های گردآوری‌شده توسط وب‌سایت مستقل پورتال تروریسم جنوب آسیا نشان می‌دهد که حدود ۶۳٬۸۷۲ نفر در سراسر پاکستان کشته شده‌اند که شامل دست‌کم ۳۴٬۱۰۶ تروریست، ۷٬۱۱۸ پرسنل نیروهای امنیتی و ۲۲٬۶۴۸+ غیرنظامی از سال ۱۳۷۸ تا اردیبهشت ۱۳۹۸ است.[۲۴۶]

نوشاد علی خان از بخش تحقیقات و تحلیل دولت پاکستان،[۲۴۷] پلیس خیبر پختونخوا در مقاله خود با عنوان حملات انتحاری و تروریستی و اقدامات پلیس در خیبر پختونخوا، پاکستان[۲۴۸] جزئیات فعالیت‌های مختلف تروریست‌ها در طول سال ۱۳۸۶ را ارائه کرده است. بر این اساس، ۴۸۳ پرونده با ۵۳۳ کشته و ۱۲۹۰ زخمی ثبت شده است. به همین ترتیب، ۲۹ حمله انتحاری ثبت شده است که منجر به ۲۴۷ کشته و ۶۹۵ زخمی شده است. در همین دوره، ۸۳ اقدام به عملیات تروریستی توسط پلیس خیبر پختونخوا خنثی شد.[۲۴۸]

بین دی تا مرداد ۱۴۰۴، پلیس خیبر پختونخوا ۶۰۵ حادثه مرتبط با امنیت را ثبت کرد که منجر به کشته شدن دست‌کم ۱۳۸ غیرنظامی و ۷۹ پرسنل پلیس شد؛ تنها در مرداد، ۱۲۹ حادثه ثبت شد، از جمله کشته شدن شش نفر از اعضای ارتش پاکستان و پاسگاه فدرال.[۲۳۱]

مسائل مربوط به کهنه‌سربازان جنگ

پاکستان معادل خاص خود را برای وزارت امور کهنه‌سربازان ایالات متحده ندارد. همچنین هیچ وزارتخانه فدرالی وجود ندارد که به امور کهنه‌سربازان رسیدگی کند. بیشتر نیروهای پیاده‌نظام پاکستان از خانواده‌های کم‌درآمد و فقیر، عمدتاً از مناطق روستایی کشور می‌آیند. آنها از زمان استخدامشان، و برای بیشتر موارد، تا زمان ترک خدمت یا مرگشان ناشناخته باقی می‌مانند. از آنجا که شبکه‌ای از حمایت وجود ندارد که به کهنه‌سربازان ارائه شود، برخی معتقدند که کهنه‌سربازان پاکستان با مسائلی مشابه مسائلی که کهنه‌سربازان جنگ ویتنام با آن مواجه بودند، روبرو هستند. سیاستمداران به ندرت در سخنرانی‌ها یا بیانیه‌ها از کهنه‌سربازان نام می‌برند. این بدان دلیل است که جامعه مدنی به ندرت در مورد چالش‌های جسمی و روانی که کهنه‌سربازان پاکستان با آن روبرو هستند، می‌پرسد یا چیزی می‌شنود. نحوه ادغام مجدد کهنه‌سربازان در جامعه، مسئله‌ای است که هنوز باید به آن پرداخته شود.[۲۴۹]

نقش ایالات متحده

دریادار نومان بشیر فرمانده نیروی دریایی پاکستان برای تقویت شراکت با ایالات متحده با ژنرال دیوید پترائوس دست می‌دهد.

کامرون مانتر سفیر ایالات متحده، مقابله با احساسات ضدآمریکایی در این کشور را دشوار می‌دانست، به ویژه پس از حادثه ریموند دیویس.[۲۵۰]الگو:Relevance inline احساسات ضدآمریکایی در پاکستان یکی از قوی‌ترین‌ها در جهان است.[۲۵۱] احساسات ضدآمریکایی در نتیجه حملات پهپادی هواپیماهای بدون سرنشین که توسط رئیس‌جمهور جرج دابلیو. بوش معرفی شد[۲۵۲] و توسط رئیس‌جمهور باراک اوباما به عنوان سیاست ضدتروریسم او ادامه یافت، افزایش یافته است.[۲۵۳]الگو:Relevance inline تا سال ۱۳۸۸، تقریباً ۶۰٪ تا ۸۰٪ پاکستانی‌ها ایالات متحده را یک کشور متخاصم دشمن می‌دانستند.[۲۵۴]الگو:Relevance inline احساسات ضدآمریکایی عمدتاً به عنوان واکنشی از سوی کسانی که منتقد فعالیت‌های سازمان سیا در پاکستان هستند، مانند آشکار شدن بدنام حادثه ریموند آلن دیویس و نفوذهای آمریکا از مرز افغانستان مانند حمله ناتو در پاکستان در سال ۲۰۱۱، تحریک شده است. اعتبار دولت اوباما در این کشور تضعیف شد و علاوه بر این، تقریباً ۴ از ۱۰ پاکستانی معتقدند که کمک‌های نظامی و اقتصادی ایالات متحده تأثیر منفی بر کشورشان دارد؛ تنها ۱ از ۱۰ نفر معتقد است که این تأثیر مثبت بوده است. در سال ۱۳۸۸، پاکستان ۱۰۰۰ کیت بمب هدایت‌شونده لیزری و ۱۸ جت جنگنده اف-۱۶ از ایالات متحده خریداری کرد.[۲۵۵]

اقتصاد و هزینه جنگ

مطالعات و تحقیقات انجام شده توسط اقتصاددانان برجسته و کارشناسان مالی پاکستان نشان می‌دهد که جنگ به اقتصاد ملی پاکستان «بسیار سخت» ضربه زده است، و پیامدهای ناشی از جنگ بر اقتصاد ملی کشور برای برنامه‌ریزان نظامی و اقتصادی پاکستان تعجب‌آور و غیرمنتظره بود.[۲۵۶] مؤسسات اقتصادی دولت پاکستان این درگیری را «تروریسم اقتصادی» نامیدند و به گفته مقامات پاکستانی، هزینه غیرمستقیم و مستقیم جنگ در سال‌های ۱۳۸۰–۱۳۸۱ حدود ۲٫۶۷ میلیارد دلار بود که تا سال‌های ۱۳۸۸–۱۳۸۹ به ۱۳٫۶ میلیارد دلار رسید و پیش‌بینی می‌شد در سال مالی ۱۳۸۹–۱۳۹۰ به ۱۷٫۸ میلیارد دلار افزایش یابد.[۲۵۷] نسبت سرمایه‌گذاری ملی به تولید ناخالص داخلی کشور از ۲۲٫۵٪ در سال‌های ۱۳۸۴–۱۳۸۵ به ۱۳٫۴٪ در سال‌های ۱۳۸۹–۱۳۹۰ کاهش یافته است که پیامدهای جدی برای توانایی اقتصاد در ایجاد شغل دارد.[۲۳۴] روزنامه برجسته انگلیسی زبان، ملت انتقاد شدیدی به ایالات متحده وارد کرد و نقش ایالات متحده را «تروریسم اقتصادی» در جنوب آسیا نامید.[۲۵۸]

رکود اقتصادی در طول دوران درگیری. رشد تولید ناخالص داخلی به صورت تصاعدی به ۸٫۹۶٪ (۱۳۸۳) رسید و سپس به ۱٫۲۱٪ (۱۳۸۷–۱۳۸۸) کاهش یافت.
نمودار اجتماعی-اقتصادی: جنگ به اقتصاد ملی پاکستان ضربه بسیار سختی زد و به‌طور کلی ۶۵ میلیون نفر را تحت تأثیر قرار داد.

تا آبان ۱۳۹۵، این درگیری، و همچنین تروریسم در پاکستان، ۱۱۸٫۳ میلیارد دلار برای پاکستان هزینه داشت.[۲۵۹] به گفته کنگره ایالات متحده و رسانه‌های پاکستانی، پاکستان حدود ۱۸ میلیارد دلار از ایالات متحده برای پشتیبانی لجستیکی که برای عملیات‌های مبارزه با تروریسم از سال ۱۳۸۰ تا ۱۳۸۸ ارائه کرد، و برای عملیات نظامی خود عمدتاً در وزیرستان و سایر مناطق قبیله‌ای در امتداد خط دیورند دریافت کرده است. دولت بوش همچنین یک بسته کمکی پنج ساله اضافی به ارزش ۳ میلیارد دلار به پاکستان پیشنهاد کرد تا به متحد خط مقدم در 'جنگ علیه تروریسم' تبدیل شود. اقساط سالانه هر کدام ۶۰۰ میلیون دلار که به‌طور مساوی بین کمک نظامی و اقتصادی تقسیم می‌شد، از سال ۱۳۸۳ آغاز شد.[۱۰۰]

در سال ۱۳۸۷، رئیس‌جمهور باراک اوباما متعهد شد که به حمایت از پاکستان ادامه دهد و گفت که سالانه ۱٫۵ میلیارد دلار کمک اقتصادی برای پنج سال آینده به پاکستان ارائه خواهد شد. اوباما با رونمایی از یک استراتژی جدید ایالات متحده برای شکست طالبان و القاعده، گفت که پاکستان باید «شریک قوی‌تری» در از بین بردن پناهگاه‌های امن القاعده باشد.[۲۶۰] علاوه بر این، رئیس‌جمهور اوباما همچنین برنامه‌ریزی کرده بود که ۲٫۸ میلیارد دلار کمک اضافی برای ارتش پاکستان پیشنهاد کند تا 'جنگ علیه تروریسم' به رهبری ایالات متحده در امتداد مرز پاکستان و افغانستان را تشدید کند. کمک نظامی علاوه بر کمک غیرنظامی سالانه ۱٫۵ میلیارد دلار برای پنج سال آینده از سال ۱۳۸۷ به بعد خواهد بود.[۲۶۱]

رئیس‌جمهور مشرف در خودزندگی‌نامه خود نوشت که ایالات متحده میلیون‌ها دلار به دولت پاکستان به عنوان پاداش برای دستگیری عوامل القاعده از مناطق قبیله‌ای هم‌مرز با افغانستان پرداخت کرده است. حدود ۳۵۹ نفر از آنها برای پیگرد قانونی به ایالات متحده تحویل داده شدند.[۱۰۰]

جستارهای وابسته

یادداشت‌ها

  1. Collaboration with the TTP in 2007.
  2. Collaboration with the TTP in 2015.
  3. pro Al-Qaeda factions
  4. the group lost territories in 2015[۳۵] & active until 2017 in Waziristan[۳۶]
  5. pro-Islamic State factions[۸]

برای مطالعهٔ بیشتر

  • Tellis, Ashley J. (2008). "Pakistan and the War on Terror: Conflicted Goals, Compromised Performance" (PDF). Carnegie Endowment for International Peace.
  • Jane Perlez, Pir Zubair Shah (2 October 2008). "Confronting Taliban, Pakistan finds itself at War". The New York Times.
  • Farooq, Umar (11 February 2013). "Civilians bear brunt of Pakistan's war in the northwest". Foreign Policy.

منابع

  1. 1 2 Lieven, Anatol (2017). "Counter-Insurgency in Pakistan: The Role of Legitimacy". Small Wars & Insurgencies. 28: 166–190. doi:10.1080/09592318.2016.1266128. S2CID 151355749.
  2. "US Drone Kills Afghan-Based Pakistani Taliban Commander". Voice of America (VOA). 4 July 2018.
  3. 1 2 3 4 "Database – KPK from 2005 to present". Retrieved 24 May 2019.
  4. 1 2 3 4 "Database – FATA from 2005 to present". Retrieved 24 May 2019.
  5. "President signs 'Constitutional Amendment' to merge FATA with KP". nation.com.pk. 31 May 2018. Archived from the original on 31 May 2018. Retrieved 31 May 2018.
  6. 1 2 3 "Pakistan Taliban splinter group vows allegiance to Islamic State". Reuters. 18 November 2014. Archived from the original on 19 November 2014. Retrieved 19 November 2014.
  7. "ISIS Now Has Military Allies in 11 Countries – NYMag". Daily Intelligencer. 23 November 2014. Archived from the original on 26 June 2015. Retrieved 25 November 2014.
  8. 1 2 3 Says, Battu (31 March 2015). "Uzbek militants in Afghanistan pledge allegiance to ISIS in beheading video". The Khaama Press News Agency. Archived from the original on 13 July 2015. Retrieved 6 July 2015.
  9. 1 2 3 Mehsud, Katharine Houreld (12 March 2015). "Pakistani splinter group rejoins Taliban amid fears of isolation". Reuters. Archived from the original on 19 August 2017. Retrieved 3 July 2017.
  10. "TTP extends ceasefire till May 30 after 'successful' talks". The Express Tribune (به انگلیسی). 18 May 2022. Retrieved 18 May 2022.
  11. Khan, Tahir (18 May 2022). "TTP extends ceasefire until May 30 as talks continue in Afghanistan". DAWN.COM (به انگلیسی). Retrieved 18 May 2022.
  12. "Pakistan Taliban extend truce for more talks with government". Washington Post. Retrieved 18 May 2022.
  13. "Pakistan Taliban ends ceasefire with gov't, threatens new attacks".
  14. "Taliban militants in Pakistan end ceasefire with government – spokesman". Reuters. November 28, 202.
  15. "Govt decides to evict over 1m foreigners illegally residing in Pakistan: State media". 2 October 2023.
  16. Roul, A. (2016). How Operation Zarb-e-Azb Changed Pakistan’s Tribal Areas. Jamestown Foundation Terrorism Monitor, 14(12), 5–7.
  17. Khan, S.R. and Khan, A. (2020). From War to Peace: The Challenges and Opportunities in Pakistan’s Counter-Terrorism Environment Post Operation Zarb-e-Azb. Journal of Policing, Intelligence and Counter Terrorism, 15(2), 121–139
  18. "Pakistan: Reported US strikes 2018". The Bureau of Investigates Journalism. Retrieved 2019-04-23.
  19. "Top Pakistan Taliban leader killed in Afghanistan roadside attack". الجزیره (به انگلیسی). 8 August 2022.
  20. "Former Pakistani Taliban No 2 arrested in Afghanistan: Reports". Archived from the original on 19 February 2013.
  21. "Taliban leader killed in firefight with police". Express Tribune. 26 August 2010. Archived from the original on 30 October 2010. Retrieved 26 March 2011.
  22. "US missile strike 'kills al-Qaeda chief' in Pakistan". BBC News. 28 سپتامبر 2010. Archived from the original on 23 December 2018. Retrieved 21 July 2018.
  23. Sophia Saifi, Ben Brumfield and Susan Candiotti (6 December 2014). "Pakistan kills al Qaeda leader on FBI most wanted list". CNN. Archived from the original on 26 July 2015. Retrieved 6 July 2015.
  24. Arif Rafiq. "What Happened to ISIS's Afghanistan-Pakistan Province?". The Diplomat. Archived from the original on 3 February 2016. Retrieved 2 February 2016.
  25. "Released Gitmo detainee joins ISISNov. 19, 2014 – 2:30 – Former Taliban commander named chief of ISIS in Khorasa". fox news. Archived from the original on 28 January 2015. Retrieved 23 November 2014.
  26. "Local support for dreaded Islamic State growing in Pakistan: Report". The Times of India. Archived from the original on 17 November 2014. Retrieved 23 November 2014.
  27. "IMU announces death of emir, names new leader". The Long War Journal. 4 August 2014. Archived from the original on 4 June 2015. Retrieved 2 April 2015.
  28. "Emergence of 'Ittehad-ul-Mujahideen Pakistan': A New Militant Alliance Challenges TTP's Monopoly. Weekly Report 11-17 April,2025". Pakistan Institute for Conflict and Security Studies (به انگلیسی). 2023-11-23. Retrieved 2025-10-02.
  29. "In June 2025, Ittihad-ul-Mujahideen Pakistan (IMP) Executed 77 Attacks In Pakistani Tribal Districts, Killing And Wounding 125 Pakistani Soldiers". MEMRI (به انگلیسی). Retrieved 2025-08-12.
  30. "Terrorism Update Details - lashkar-e-islam-announces-new-outfit-'ittihad-ul-mujahideen-pakistan'-in-collaboration-with-two-other-fractions-of-ttp". satp.org. Retrieved 2025-08-12.
  31. "Jihadist Narratives in the Aftermath of India's Airstrikes on Pakistan" (به انگلیسی). Retrieved 2025-08-12.
  32. Kumar, Bhaswar (2024-03-20). "From friend to foe: How Hafiz Gul Bahadur brought Pak, Afghanistan to blows". Business Standard. Retrieved 2024-10-01.
  33. Khattak, Daud (2024-07-25). "New Extremist Groups – At Least In Name – Enter Pakistan's Militant Scene". Radio Free Europe/Radio Liberty (به انگلیسی). Retrieved 2024-10-02.
  34. "Pakistan Airbase In Mianwali Under Attack By Tehreek-e-Jihad; Loud Explosions And Smoke..." 2023-11-04. Archived from the original on 2023-11-04. Retrieved 2023-11-04.
  35. "Pakistan says has eliminated Uighur militants from territory". Reuters. 18 October 2015.
  36. Bennett-Jones, Owen (8 March 2017). "North Waziristan: What happened after militants lost the battle?". BBC News. Retrieved 3 May 2020.
  37. "IS Delineates "Khorasan Province" from "Pakistan Province" in Attack Claims, One Involving Targeted Killing in Rawalpindi". Jihadist Threat. SITE Intelligence Group. 24 November 2021. Archived from the original on 18 November 2022. Retrieved 9 September 2022.
  38. Khalid, M Saeed (10 September 2017). "The on-off partnership". The News International. Archived from the original on 19 September 2017. Retrieved 20 September 2017.
  39. Barnes, Julian E. (23 January 2010). "Pentagon chief defends arms sales to India, Pakistan". Los Angeles Times. Archived from the original on 26 January 2010. Retrieved 26 March 2011.
  40. "Pakistan, Saudi Arabia Cleared for U.S. Arms Buys". Armscontrol.org. 11 September 2001. Archived from the original on 6 April 2012. Retrieved 17 December 2011.
  41. "American Dead in Pakistan Bombing Were Special Forces – ABC News". USA: ABC. 3 February 2010. Archived from the original on 25 January 2011. Retrieved 26 March 2011.
  42. Bennett-Jones, Owen (25 April 2014). "Pakistan army eyes Taliban talks with unease". BBC News. Archived from the original on 4 July 2014. Retrieved 4 July 2014.
  43. "A Profile of Mangal Bagh" (PDF). TheLongWarJournal. Archived (PDF) from the original on 24 January 2013. Retrieved 24 December 2012.
  44. "Pak Taliban claims to be using Afghan soil". Rediff News. 26 June 2012. Archived from the original on 24 February 2013. Retrieved 24 December 2012.
  45. "Al-Qaeda map: Isis, Boko Haram and other affiliates' strongholds across Africa and Asia". 12 June 2014. Archived from the original on 29 August 2014. Retrieved 29 August 2014.
  46. "Wayback Machine" (PDF). www.mipt.org.
  47. Crawford, Neta C. "Update on the Human Costs of War for Afghanistan and Pakistan, 2001 to mid-2016" (PDF). Brown University. Watson Institute for International and Public Affairs. Archived (PDF) from the original on 8 September 2017. Retrieved 20 September 2017. The war in Pakistan, which began as Al Qaeda and the Taliban fled from Afghanistan into the northwest region of Pakistan in 2001, has caused almost 62,000 deaths and an additional 67,000 injuries.
  48. "U.S. Fatalities in and around Afghanistan". iCasualties. 9 September 2005. Archived from the original on 6 April 2010. Retrieved 4 July 2010.
  49. 1 2 "Human and Budgetary Costs to Date of the U.S. War in Afghanistan, 2001–2022 | Figures | Costs of War". The Costs of War (به انگلیسی). Retrieved 2021-09-02.
  50. "Database – Uppsala Conflict Data Program (UCDP)". Retrieved 23 May 2019.
  51. "Red Cross 'gravely concerned' about conditions in Swat Valley". CNN. 31 May 2009. Archived from the original on 29 October 2013. Retrieved 26 March 2011. Pakistan's Swat Valley, where a month long offensive against the Taliban has displaced more than 2 million civilians.
  52. "In source: "A majority of the more than 70,000-plus civilians killed in this violence were Pashtuns, while more than 6 million members of the ethnic group have endured displacement since the onset of conflict in 2003."". Rfe/Rl. Gandhara. 27 May 2019. Retrieved 27 May 2019.
  53. ROBERT MACKEY (23 May 2011). "Before Attack, Pakistan's Navy Boasted of Role in Fight Against Taliban". The New York Times. Archived from the original on 17 June 2012. Retrieved 13 November 2012.
  54. 1 2 Varun Vira and Anthony Cordesman "Pakistan: Violence versus Stability: A Net Assessment." بایگانی‌شده در ۱۲ اکتبر ۲۰۱۷ توسط Wayback Machine Center for Strategic and International Studies, 25 July 2011.
  55. "The War in Pakistan". The Washington Post. 25 January 2006. Archived from the original on 1 April 2012. Retrieved 19 October 2008.
  56. Abbas, Zaffar (2004-09-10). "Pakistan's undeclared war". BBC (به انگلیسی). Archived from the original on 2008-09-15. Retrieved 2022-05-08.
  57. 1 2 3 "Pakistan Primer Pt. 1" بایگانی‌شده در ۲۹ سپتامبر ۲۰۱۵ توسط Wayback Machine The Rise of the Pakistani Taliban, Global Bearings, 27 October 2011.
  58. David Montero (22 June 2006). "Killing scares media away from Waziristan". Christian Science Monitor. Archived from the original on 18 June 2009. Retrieved 25 August 2008.
  59. "Pakistan attacks Waziristan compound". Al Jazeera. 16 March 2006. Archived from the original on 18 June 2009. Retrieved 25 August 2008.
  60. "Chinese hostages freed". Dawn News. 24 June 2007. Retrieved 19 April 2016.
  61. Declan Walsh (11 July 2007). "Red Mosque siege declared over". The Guardian. London. Retrieved 10 May 2008.
  62. 1 2 "Govt warned against US operation in Fata". Dawn News archives, 2002. 6 May 2002. Archived from the original on 1 July 2013. Retrieved 1 July 2013.
  63. 1 2 3 "Tribesmen allow army to enter Shawal". Dawn News, May 2002. 6 June 2002. Archived from the original on 1 July 2013. Retrieved 1 July 2013.
  64. 1 2 "Occupation of sovereign states by US flayed". Dawn 2003, 10 August. 10 August 2003. Archived from the original on 21 October 2013. Retrieved 1 July 2013.
  65. "Wana operation condemned". Dawn, 10 2003. 6 October 2003. Archived from the original on 21 October 2013. Retrieved 1 July 2013.
  66. 1 2 Rohde, David (10 سپتامبر 2006). "Al Qaeda Finds Its Center of Gravity". The New York Times. Archived from the original on 13 November 2013. Retrieved 12 September 2006.
  67. 1 2 Zulfiqar Ali (16 March 2004). "Musharraf warns against failure of Wana operation". Dawn news, area studies, Zulfiqar Ali. Archived from the original on 2 December 2013. Retrieved 2 July 2013.
  68. Khan, Ismail (19 March 2004). "Al Zawahiri believed surrounded: Intensity of resistance indicates presence of high-value target, says Musharraf". Dawn News, 2004 Area studies, Khan. Archived from the original on 2 July 2013. Retrieved 2 July 2013.
  69. Khan, Ismail (26 March 2004). "Army winding up operation: Corps Commander". Dawn, 26 March 2004. Archived from the original on 2 July 2013. Retrieved 2 July 2013.
  70. "Top Al Qaeda leader hurt, hiding in Wana: ISPR". Dawn News, 28 March 2004. 28 March 2004. Archived from the original on 2 July 2013. Retrieved 2 July 2013.
  71. 1 2 3 4 Ismail Khan (28 March 2004). "Militants agree to set free hostages: Uzbek warlord hurt while fleeing". Dawn News, 28 March 2004 by Ismail Khan. Archived from the original on 2 July 2013. Retrieved 2 July 2013.
  72. Syed Irfan Raza & Dilawar Khan Wazir (6 October 2004). "More Troops depolyed". Dawn News Archives 2004. Archived from the original on 20 October 2013. Retrieved 7 June 2013.
  73. 1 2 Arshad Sharif (3 October 2004). "New JCSC chief, VCOAS appointed". Dawn.com. Archived from the original on 20 October 2013. Retrieved 7 June 2013.
  74. "Extremism greatest threat: president". Dawn, 17 April 2007. 17 April 2007. Archived from the original on 20 October 2013. Retrieved 8 June 2013.
  75. 1 2 "Waziristan truce went wrong: Gen Ehsan". Dawn, Our Correspondent. 3 November 2007. Archived from the original on 20 October 2013. Retrieved 8 June 2013.
  76. 1 2 3 Raza, Syed Irfan (5 May 2005). "Al Qaeda's number three Faraj Al Libbi arrested". Dawn News area studies archives, 2005. Archived from the original on 29 March 2013. Retrieved 2 July 2013.
  77. John Diamond (4 May 2005). "Pakistan reports arrest of Osama bin Laden's operations chief". USA Today. Archived from the original on 18 June 2009. Retrieved 22 August 2017.
  78. 1 2 Anwarullah Khan (14 January 2006). "Attack in Bajaur Agency kills 18: Raid believed to be made by US aircraft". Dawn News archives, area studies 2006. Archived from the original on 2 July 2013. Retrieved 2 July 2013.
  79. "'Policemen killed' in Waziristan". BBC News. 22 ژوئن 2006. Archived from the original on 19 August 2008. Retrieved 7 August 2006.
  80. "Forces, militants heading for truce". Dawn. 22 June 2006. Archived from the original on 28 June 2006.
  81. "Jirga brokers peace deal between rival tribes". Dawn Area. 22 June 2006. Archived from the original on 2 July 2013. Retrieved 2 July 2013.
  82. 1 2 Gul, Pazir (6 September 2006). "Waziristan accord signed". Dawn News archives, area studies, 2006. Archived from the original on 2 July 2013. Retrieved 2 July 2013.
  83. "Pakistan, Taliban militants sign peace agreement". Fr.jpost.com. Associated Press. 2 September 2006. Retrieved 26 March 2011.
  84. "Waziristan accord signed". Dawn.com. Archived from the original on 26 December 2008. Retrieved 26 March 2011.
  85. "News". Telegraph.co.uk. Archived from the original on 19 April 2008. Retrieved 6 July 2015.
  86. "Some See Pakistan's Truce As a Defeat". Fox News. Archived from the original on 8 July 2015. Retrieved 6 July 2015.
  87. "The emerging age of drone wars". CBS News. Retrieved 10 October 2011. و بیش از یک بار ایالات متحده مرتکب اشتباه شده است – شاید فاجعه‌بارترین آن در ۳۰ اکتبر ۲۰۰۶، زمانی بود که یک حمله هواپیمای بدون سرنشین اشتباهی، یک مدرسه شبانه‌روزی اسلامی را در چناگای پاکستان نابود کرد و ۸۲ نفر را کشت.
  88. "A Closer Look at the Chingai Airstrike in Bajaur, Pakistan". Long war journal. Retrieved 30 October 2016. در واقع، این حمله توسط پهپادهای پردیتور انجام شده است. یک منبع اطلاعاتی آمریکایی به ما اطلاع می‌دهد که ارتش پاکستان توانایی انجام حملات دقیق شبانه مانند این حمله را ندارد.
  89. "MNA resigns in protest against air strike". Dawn news. 31 October 2006.
  90. Dlavar Khan Wazir (8 November 2006). "Rockets rain on Wana during governor's visit: Aurakzai not targeted: spokesman". Dawn news, area studies. Archived from the original on 2 July 2013. Retrieved 2 July 2013.
  91. 1 2 3 Khan, Ismail (8 November 2006). "Suicide attack on army base: 40 troops dead; search on for bomber's aide". Dawn News, area studies, Ismail Khan. Archived from the original on 2 July 2013. Retrieved 2 July 2013.
  92. "Pakistani troops 'flee border post'". Al Jazeera. 17 January 2008. Archived from the original on 19 January 2008. Retrieved on 18 January 2008.
  93. "Pakistan attacks hit aid group, military HQ". CNN. 25 February 2008. Archived from the original on 12 October 2008. Retrieved 19 October 2008.
  94. "Kohat GOC, six other officers die in copter crash: Technical fault caused accident: ISPR" بایگانی‌شده در ۹ سپتامبر ۲۰۰۹ توسط Wayback Machine Dawn, 7 February 2008
  95. 1 2 3 "Armed Forces guardian of national integrity: General Tariq Majid". Aaj TV Headlines. 13 December 2007. Archived from the original on 14 May 2014. Retrieved 9 March 2013.
  96. Zaffar Abbas. "Taliban ousted, but Spinkai is now a ghost town" بایگانی‌شده در ۳۰ آوریل ۲۰۰۹ توسط Wayback Machine Dawn, 19 May 2008
  97. "BBC NEWS | South Asia | Pakistani militants 'call truce'". News.bbc.co.uk. Archived from the original on 19 August 2008. Retrieved 19 October 2008.
  98. "Al Jazeera English – News – Pakistan Troops To Vacate Swat". English.aljazeera.net. Archived from the original on 27 May 2008. Retrieved 19 October 2008.
  99. "Baitullah men storm Jandola -DAWN – Top Stories; June 24, 2008". Dawn.com. Archived from the original on 18 September 2008. Retrieved 19 October 2008.
  100. 1 2 3 "Pakistan: $1 billion from U.S. to fight terror". Aki/Dawn. 14 November 2006. Retrieved 24 November 2006.
  101. "BLA claims responsibility for several deadly attacks in Balochistan". 25 Nov 2008. Archived from the original on 27 May 2022. Retrieved 8 May 2022.
  102. Laura King & Zulfiqar Ali (10 August 2008). "Pakistan fighting ends as troops withdraw". Los Angeles Times. Archived from the original on 24 September 2008. Retrieved 19 October 2008.
  103. "Taliban militants kill nine policemen in Pakistan – Yahoo! India News". In.news.yahoo.com. Retrieved 19 October 2008.
  104. "'Dozens die' in Pakistan clashes". news.bbc.co.uk. 10 August 2008. Archived from the original on 19 August 2008. Retrieved 19 October 2008.
  105. "Twin suicide bombers hit factory in Pakistan". Archived from the original on 15 June 2011. Retrieved 24 March 2009.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:پیوند نامناسب (link)
  106. David Montero (September 2008). "Pakistani tribesmen organize private armies to fight Taliban". Christian Science Monitor. Csmonitor.com. Archived from the original on 18 November 2010. Retrieved 19 October 2008.
  107. Saeed Shah (26 September 2008). "Pakistani tribesmen organize to fight Taliban insurgents". McClatchy Washington Bureau. Archived from the original on 28 September 2008. Retrieved 19 October 2008.
  108. "U.S. hopes to arm Pakistani tribes against Al Qaeda". International Herald Tribune. Archived from the original on 19 November 2007. Retrieved 19 October 2008.
  109. Eric Schmitt, Mark Mazzetti And Carlotta Gall (19 November 2007). "U.S. Hopes to Use Pakistani Tribes Against Al Qaeda". The New York Times. Archived from the original on 24 October 2014. Retrieved 19 October 2008.
  110. "U.S. -Pakistan Dialogue". 2 July 2008. Retrieved 15 May 2019.
  111. "Pakistani Army Says 60 Suspected Militants Killed". Fox News. 23 September 2008. Archived from the original on 3 November 2008. Retrieved 19 October 2008.
  112. Habib Khan (23 September 2008). "Pakistan army says 60 suspected militants killed". Associated Press. Retrieved 19 October 2008.
  113. "PAF capable of mid-air refuelling". نیشن (پاکستان). 11 اوت 2009. Archived from the original on 13 May 2013. Retrieved 15 June 2013.
  114. "The Standard – Hong Kong's First Free English Newspaper". Thestandard.com.hk. Archived from the original on 17 June 2009. Retrieved 19 October 2008.
  115. "Pakistan says five top militants among 1,000 dead in offensive-Pakistan-World-The Times of India". تایمز هند. Archived from the original on 27 September 2008. Retrieved 26 September 2008.
  116. 1 2 "AFP: Pakistan says 1,000 militants killed near Afghan border". 26 September 2008. Archived from the original on 29 September 2008. Retrieved 19 October 2008.
  117. "Pakistan says 1,000 militants killed in Bajaur campaign". In.reuters.com. 26 September 2008. Archived from the original on 29 September 2008. Retrieved 19 October 2008.
  118. "Pak security forces kill 16 militants". Outlookindia.com. 23 October 2008. Archived from the original on 17 June 2009. Retrieved 26 March 2011.
  119. "Archive | Your Source of News on the World Wide Web". Dawn.Com. Archived from the original on 27 October 2008. Retrieved 26 March 2011.
  120. Suspected US Missile Strike Hits Taliban Commander's House بایگانی‌شده در ۱۳ سپتامبر ۲۰۰۸ توسط Wayback Machine – Voice of America, 8 September 2008
  121. Perlez, J. & Shah, P.Z. 2008, 'US attack on Taliban kills 23 in Pakistan' بایگانی‌شده در ۱۲ سپتامبر ۲۰۰۸ توسط Wayback Machine most of the people killed in these attacks are civilians. , International Herald Tribune, 9 September. Retrieved on 10 September 2008.
  122. "AFP: Taliban militants behead four in Pakistan: officials". 11 October 2008. Archived from the original on 8 July 2009. Retrieved 19 October 2008.
  123. "Four pro-govt tribal elders beheaded -DAWN – Top Stories; October 11, 2008". Dawn.com. Archived from the original on 17 October 2008. Retrieved 19 October 2008.
  124. "Dozens killed in Pakistan bombing". BBC. 10 October 2008. Archived from the original on 13 October 2008. Retrieved 19 October 2008.
  125. "The News International: Latest News Breaking, Pakistan News". wayback.archive-it.org. Archived from the original on 2006-04-22.
  126. "Pakistan and Taliban battle for key tunnel – Times Online". wayback.vefsafn.is. Archived from the original on 2010-04-17.
  127. "Militants grab U.S. military Humvees in ambush". CNN. 11 November 2008. Archived from the original on 27 April 2010. Retrieved 26 March 2011.
  128. "US and Nato Humvees destroyed as Islamists attack Afghan supply bases". Archived from the original on 14 August 2011. Retrieved 2 February 2009.
  129. "Sharia imposed on northwest Pakistan in deal with Taleban – Times Online". wayback.vefsafn.is. Archived from the original on 2010-04-17.
  130. "Troops defeat Taliban in Pakistan's Bajaur region". The Indian Express. 1 March 2009. Archived from the original on 18 June 2009. Retrieved 26 March 2011.
  131. "Taliban Invasion Is About Power, Not Islam in Pakistan". Help The Middle Class. 10 May 2009. Archived from the original on 11 July 2011. Retrieved 26 March 2011.
  132. "Video of Swat girl flogging was fake: report,2/25/2011 6:10:35 AM". thearynews.com. Archived from the original on 2 July 2015. Retrieved 6 July 2015.
  133. "Swat girl flogging video 'fake': Pak probe team". The Indian Express. 19 April 2009. Archived from the original on 20 January 2011. Retrieved 26 March 2011.
  134. "Stop the Taliban now – or we will". Archived from the original on 10 May 2011. Retrieved 19 May 2009.
  135. "Football Bomb Kills 12 Children in Northern Pakistan While Another Four Die As Grenade Explodes". News.sky.com. Archived from the original on 11 July 2012. Retrieved 27 March 2011.
  136. Reza Sayah (30 May 2009). "Pakistan secures key Swat Valley city". CNN. Archived from the original on 26 January 2012. Retrieved 26 March 2011.
  137. "South Asia | Pakistan army 'regains' Swat city". BBC News. 30 May 2009. Archived from the original on 2 June 2009. Retrieved 26 March 2011.
  138. "1.6 million Pakistani refugees return home: UN". The Times of India. 22 August 2009. Archived from the original on 28 July 2012. Retrieved 26 March 2011.
  139. "1.3 million displaced Pakistanis return home: UN". Sify. 19 August 2009. Archived from the original on 21 January 2016. Retrieved 17 December 2011.
  140. Waraich, Omar (16 June 2009). "Pakistan's Next Fight? Taliban Leader Baitullah Mehsud". TIME. Archived from the original on 14 February 2011. Retrieved 26 March 2011.
  141. "Pakistan forces move on Taliban". BBC News. 17 October 2009.
  142. "Taliban retake town as Pakistan offensive runs into trouble". McClatchy. Archived from the original on 22 October 2009. Retrieved 27 March 2011.
  143. "South Asia | Pakistan 'takes key Taliban town'". BBC News. 24 October 2009. Archived from the original on 10 February 2012. Retrieved 27 March 2011.
  144. "Latest news and today's top stories". Yahoo! News UK. Retrieved 19 November 2009.
  145. "Pakistan takes Taliban stronghold". BBC News. 2 نوامبر 2009. Archived from the original on 5 November 2009. Retrieved 19 November 2009.
  146. Bill Roggio (1 November 2009). "Pakistani Army surrounds major Taliban strongholds in South Waziristan". The Long War Journal. Archived from the original on 21 June 2010. Retrieved 27 March 2011.
  147. Bill Roggio (3 November 2009). "Pakistan captures two Taliban strongholds in South Waziristan". The Long War Journal. Archived from the original on 21 June 2010. Retrieved 27 March 2011.
  148. "Search Results main taliban bases in south waziristan captured army szh DAWN". Archived from the original on 19 November 2009.
  149. "Six Pakistani troops, 14 Taliban killed in clashes – Summary". Earth Times News. 21 November 2009. Archived from the original on 21 September 2012. Retrieved 27 March 2011.
  150. "Taliban driven out of key battleground: Pakistan PM". AFP. 12 December 2009. Archived from the original on 18 December 2009. Retrieved 27 March 2011.
  151. "Search Results tehrik i taliban spokesman mohmand qs". Archived from the original on 20 August 2009. {{cite web}}: Text "DAWN.COM" ignored (help); Text "Latest news, Breaking news, Pakistan News, World news, business, sport and multimedia" ignored (help)
  152. "Washington TV". Televisionwashington.com. Archived from the original on 5 October 2009. Retrieved 27 March 2011.
  153. http://www.boston.com/news/world/asia/articles/2009/10/15/major_attacks_in_pakistan_so_far_in_october/
  154. "Pakistan blast toll reaches 45". Malaysia News.Net. 13 October 2009. Archived from the original on 23 July 2011. Retrieved 27 March 2011.
  155. "41 killed in terror strikes targeting security forces in Pakistan – Economic Times". Economictimes.indiatimes.com. 15 October 2009. Archived from the original on 12 October 2017. Retrieved 27 March 2011.
  156. "One killed, nine injured in Peshawar car bomb attack". Malaysia News.Net. 15 October 2009. Archived from the original on 23 July 2011. Retrieved 27 March 2011.
  157. "Schools across Pakistan close after deadly suicide blasts". CNN. 21 October 2009. Archived from the original on 20 April 2010. Retrieved 27 March 2011.
  158. "Search Results explosion heard peshawar qs DAWN". Archived from the original on 1 November 2009.
  159. Hussain, Shaiq (2 November 2009). "Suicide bombing kills 35, injures dozens in Pakistan". The Washington Post. Archived from the original on 11 November 2012. Retrieved 27 March 2011.
  160. "Pakistan bombings kill 18 as spy agency hit". Sify. 13 November 2009. Archived from the original on 30 September 2012. Retrieved 27 March 2011.
  161. "15 Pakistanis Killed in Peshawar Suicide Bombing, November 14, 2009". United Nations. 14 November 2009. Archived from the original on 25 July 2011. Retrieved 27 March 2011.
  162. http://www.brandonsun.com/story.php?story_id=170038
  163. 1 2 Amir Mir (17 June 2013). "Why did a soldier's son join the Taliban?". The news International, 2013. Archived from the original on 18 July 2013. Retrieved 19 July 2013.
  164. "Security forces seize control of damadola ss". Dawn.com. Archived from the original on 18 April 2010. Retrieved 27 March 2011.
  165. "Bajaur declared conflict free zone". Dawn.com. Archived from the original on 24 June 2010. Retrieved 27 March 2011.
  166. "Pakistan's Orakzai offensive". Gcreport.com. 29 March 2010. Archived from the original on 11 July 2011. Retrieved 27 March 2011.
  167. "Accord for operation in North Waziristan". Dawn.com. Archived from the original on 23 May 2010. Retrieved 27 March 2011.
  168. "31 militants killed in Pakistan's Orakzai tribal area – People's Daily Online". People's Daily. 30 March 2010. Archived from the original on 5 June 2011. Retrieved 27 March 2011.
  169. "Pakistani general: Al Qaida-Taliban haven to be cleared by June". Archived from the original on 7 April 2010. Retrieved 14 October 2014.
  170. "Anti-Taliban operations successful: Pakistan". The Hindu. Chennai, India. 3 ژوئن 2010. Archived from the original on 7 November 2012. Retrieved 4 August 2010.
  171. "War on terror will continue: PM". GEO TV. 24 May 2011. Archived from the original on 6 August 2012. Retrieved 9 March 2013.
  172. Garamone, Jim. "Fight Against Extremists Stretches Pakistan's Military." American Forces Press Service, 20 April 2011.
  173. "Nation mourns Bashir Ahmed Bilour". The News International. 23 December 2012. Archived from the original on 23 December 2012. Retrieved 23 December 2012.
  174. 1 2 "Pakistani Taliban overrun rival faction's headquarters, dozens killed". 20 March 2013. Archived from the original on 25 March 2013. Retrieved 8 April 2013.
  175. "80 killed in clashes between rival militant groups in Pak". 28 January 2013. Archived from the original on 13 May 2014. Retrieved 8 April 2013.
  176. 1 2 3 "Militant infighting compels thousands to flee Tirah Valley". 26 March 2013. Archived from the original on 18 May 2013. Retrieved 8 April 2013.
  177. "Fall of Tirah Valley". 27 March 2013. Archived from the original on 29 March 2013. Retrieved 9 April 2013.
  178. "Pakistan army starts offensive in NW; 4 troops die". U.S. News & World Report. 5 April 2013. Archived from the original on 8 April 2013. Retrieved 8 April 2013.
  179. "Tirah Valley clash leaves 14 militants, 4 security officials dead". The Express Tribune. 5 April 2013. Archived from the original on 8 April 2013. Retrieved 8 April 2013.
  180. "Warplanes pound militant hideouts in FATA, 8 killed". GEO News, 2013. Archived from the original on 14 May 2014. Retrieved 16 July 2013.
  181. "Tirah valley operation intensifies, 23 soldiers killed". Dawn. 7 April 2013. Archived from the original on 8 April 2013. Retrieved 9 April 2013.
  182. "30 militants, 23 soldiers killed in Pak clashes". The Statesman. 8 April 2013. Archived from the original on 12 May 2013. Retrieved 9 April 2013.
  183. "30 Pakistan soldiers killed in northwest valley". Khaleej Times. 8 April 2013. Archived from the original on 9 May 2013. Retrieved 11 April 2013.
  184. "30 Pakistani soldiers killed in northwest valley". 8 April 2013. Archived from the original on 13 April 2013. Retrieved 11 April 2013.
  185. "ISPR confirms deaths of 23 soldiers in Tirah Valley offensive". Dawn. 9 April 2013. Archived from the original on 11 April 2013. Retrieved 12 April 2013.
  186. "110 militants, 23 soldiers killed in Tirah fighting: officials". The News International. 10 April 2013. Archived from the original on 12 April 2013. Retrieved 12 April 2013.
  187. "At least 15 militants killed in Khyber's Tirah valley, one soldier killed". Dawn. 11 April 2013. Archived from the original on 12 April 2013. Retrieved 13 April 2013.
  188. "Fighting rages in NW Pakistan, 15 militants, one soldier killed – army". 11 April 2013. Archived from the original on 8 May 2013. Retrieved 13 April 2013.
  189. "Report: Tirah Operation- Day 6". 12 April 2013. Archived from the original on 14 April 2013. Retrieved 13 April 2013.
  190. "Nine soldiers, 7 militants killed in Tirah". Dawn. 12 April 2013. Archived from the original on 13 April 2013. Retrieved 19 April 2013.
  191. "TTP denies Mangal Bagh appointed Khyber militant chief". Dawn. 11 April 2013. Archived from the original on 13 April 2013. Retrieved 19 April 2013.
  192. "Seven militants killed in Tirah, Khyber Agency during last 24 hours". Daily Times (Pakistan). 14 April 2013. Archived from the original on 18 April 2013. Retrieved 19 April 2013.
  193. "Member of lashkar killed in Tirah blast". The News International. 16 April 2013. Archived from the original on 16 June 2013. Retrieved 19 April 2013.
  194. "Four militants killed, five injured in Tirah strikes". Dawn. 1 May 2013. Archived from the original on 2 May 2013. Retrieved 2 May 2013.
  195. "Troops kill 16 militants in Tirah valley: Military". Express Tribune. 5 May 2013. Archived from the original on 8 May 2013. Retrieved 5 May 2013.
  196. Riggio, Bill (12 July 2013). "Pakistani Taliban establish 'base' inside Syria". Long War Journal 2013. Archived from the original on 15 July 2013. Retrieved 16 July 2013.
  197. 1 2 Pakistan Taliban set up camps in Syria, join anti-Assad war بایگانی‌شده در ۱۴ ژوئیه ۲۰۱۳ توسط Wayback Machine. Reuters. Retrieved on 22 August 2013.
  198. 1 2 Wali, Ahmed. (12 July 2013) BBC News – Pakistan Taliban 'sets up a base in Syria' بایگانی‌شده در ۳ ژوئن ۲۰۱۸ توسط Wayback Machine. bbc.co.uk. Retrieved on 22 August 2013.
  199. "Pakistani army launches offensive in North Waziristan". 23 December 2013. Archived from the original on 24 December 2013. Retrieved 23 December 2013.
  200. "12 militants killed in clashes between rival Taliban factions". 6 May 2014. Archived from the original on 7 May 2014. Retrieved 6 May 2014.
  201. "14 killed as Taliban infighting erupts again in Waziristan". 6 May 2014. Archived from the original on 7 May 2014.
  202. Operation Zarb-e-Azb
  203. Thompson, Julia (22 December 2014). "A Small Measure of Progress". Foreign Policy. Archived from the original on 12 April 2017. Retrieved 12 March 2017.
  204. "3,400 militants killed in Operation Zarb-e-Azb: ISPR". Express Tribune. 12 December 2015. Archived from the original on 21 September 2017. Retrieved 20 September 2017.
  205. "490 soldiers, 3,500 militants killed in Operation Zarb-e-Azb so far: DG ISPR". Express Tribune. 15 June 2016. Archived from the original on 21 September 2017. Retrieved 21 September 2017.
  206. Jon Boone, Kiyya Baloch (29 May 2016). "Family of driver killed in US strike on Taliban leader file criminal case". The Guardian. Archived from the original on 21 September 2017. Retrieved 21 September 2017.
  207. Peltier, Elian; ur-Rehman, Zia (2025-10-06). "Pakistan Fights Its Fiercest Taliban Insurgency in a Decade". The New York Times.
  208. "Afridi faults Centre for terror resurgence". The Express Tribune (به انگلیسی). 2025-10-21. Retrieved 2025-10-21.
  209. "Pakistan Army launches 'Operation Radd-ul-Fasaad' across the country". Dawn. 22 February 2017. Archived from the original on 23 February 2017. Retrieved 22 February 2017.
  210. "Army launches Operation Radd-ul-Fasaad against terrorists across the country". Express Tribune. 22 February 2017. Archived from the original on 23 February 2017. Retrieved 22 February 2017.
  211. Shah, Kriti M. (2017-03-31). "Radd-ul-Fasaad: Assessing Pakistan's New Counterterrorism Operation". South Asian Voices (به انگلیسی). Retrieved 2024-06-28.
  212. "Three years of Operation Radd-ul-Fasaad completed". Dunya News (به انگلیسی). 2008-02-14. Retrieved 2024-06-28.
  213. 1 2 Rehman, Laiq Ur (2021-02-22). "Radd-ul-Fasad was aimed at destroying support base of terrorists: DG ISPR". ARY NEWS (به انگلیسی). Retrieved 2024-06-28.
  214. 1 2 Hussain, Abid. "What explains the dramatic rise in armed attacks in Pakistan?". Al Jazeera (به انگلیسی). Retrieved 2024-06-28.
  215. "Pakistan army completes 90% of fence along Afghan border". Associated Press. August 4, 2021.
  216. "Kurram warring tribes strike one-year peace agreement". The Frontier Post (به انگلیسی). Retrieved 2023-11-17.
  217. "NSC approves multi-pronged comprehensive operation against terrorism" (به انگلیسی). 2023-04-07. Retrieved 2024-06-28.
  218. "Govt approves Operation Azm-e-Istehkam to eliminate terrorism". The Nation (به انگلیسی). 2024-06-23. Retrieved 2024-06-28.
  219. "Azm-e-Istehkam not a 'large-scale military operation,' clarifies PM Sharif amid growing criticism". Arab News PK (به انگلیسی). 2024-06-25. Retrieved 2024-06-28.
  220. "Operation Azm-e-Istehkam to energise IBOs without population displacement: PM Shehbaz". Brecorder (به انگلیسی). APP. 2024-06-25. Retrieved 2024-06-28.
  221. "Azm-e-Istehkam can target terrorist hideouts in Afghanistan: Khawaja Asif". Aaj English TV (به انگلیسی). 2024-06-27. Retrieved 2024-06-28.
  222. "TTP hideouts in Afghanistan can be targeted under Azm-e-Istehkam: Asif". The Express Tribune (به انگلیسی). 2024-06-27. Retrieved 2024-06-28.
  223. "Three-day curfew imposed in Bajaur".
  224. "Curfew imposed as 3-day operation against militants begins in Bajaur: Official". 29 July 2025.
  225. "Section 144 imposed in Bajaur amid security concerns". 30 July 2025.
  226. "Curfew imposed as forces launch 'Operation Sarbakaf' in Bajaur". 30 July 2025.
  227. "Mortar kills 2 children and their mother in northwest Pakistan where troops are targeting militants". Associated Press News. 13 August 2025.
  228. "30 Killed As Pak Air Force Drops 8 Bombs On Khyber Pakhtunkhwa Village". NDTV (به انگلیسی). Archived from the original on 2025-09-29. Retrieved 2025-11-11.
  229. "Pakistan bombards its own village, killing 30 including women and children in khyber Pakhtunkhwa region". Wion (به انگلیسی). Retrieved 2025-09-26.
  230. Ojha, Arvind (2025-09-22). "30 killed as Pakistan Air Force bombs village in Khyber Pakhtunkhwa". India Today (به انگلیسی). Retrieved 2025-11-11.
  231. 1 2 Raj Kaul, Aditya (2025-09-22). "30 Killed As Pak Air Force Drops 8 Bombs On Khyber Pakhtunkhwa Village". NDTV.
  232. 1 2 "Int'l Donors conference to be called for IDPs: Gilani". Associate Press of Pakistan. 11 May 2009. Archived from the original on 19 February 2012. Retrieved 9 December 2012.
  233. "Development projects: FATA ACS highlights initiative". Tribune Express, 2012. 25 November 2012. Archived from the original on 10 January 2014. Retrieved 9 December 2012.
  234. 1 2 "FATA Development (2000–2015)". Ministry of Finance. Government of Pakistan (Public Domain). Archived from the original on 3 February 2014. Retrieved 9 December 2012.
  235. "Federally Administered Tribal Areas (FATA) Development Works". FWO. PA. Archived from the original on 11 January 2012. Retrieved 9 December 2012.
  236. "South Waziristan free of terrorists: Army". Daily Pakistan. 2 July 2010. Archived from the original on 14 July 2010. Retrieved 9 December 2012.
  237. Muhammad Faisal Ali (1 April 2012). "S. Waziristan marching on road to progress: army". DAWN. Archived from the original on 10 January 2014. Retrieved 9 December 2012.
  238. Iftikhar A. Khan. "Pakistan lost two brigades in war on terror" Dawn, 20 October 2011 بایگانی‌شده در ۲۱ اکتبر ۲۰۱۱ توسط Wayback Machine
  239. "Global war on terror claims 30,000 Pakistani casualties". ummid.com. Archived from the original on 5 May 2011. Retrieved 26 March 2011.
  240. "600 Pakistan security men killed in 28 suicide attacks after Lal Masjid operation". Topnews. Archived from the original on 19 September 2008. Retrieved 19 October 2008.
  241. Rondeaux, Candace (4 February 2009). "Taliban Destroys a Key Bridge in Pakistan". The Washington Post. Archived from the original on 11 November 2012. Retrieved 2 July 2009.
  242. "AL QAEDA PRISONERS KILL 6 GUARDS, FLEE". Daily News. New York. 20 December 2001. Archived from the original on 18 June 2009. Retrieved 27 March 2011.
  243. "Ten Pakistani Soldiers, Two Suspected Al Qaeda Fighters Killed in Gunbattle". Fox News. 26 June 2002. Archived from the original on 26 October 2012. Retrieved 27 March 2011.
  244. "18 Christians killed Assailants spray bullets in Pak church". The Tribune. India. 29 October 2001. Archived from the original on 12 October 2017. Retrieved 21 September 2017.
  245. "7 Killed in Shootout Between Pakistani Forces and Suspected al-Qaida | News". Voice of America. 3 July 2002. Archived from the original on 25 August 2009. Retrieved 27 March 2011.
  246. "Fatalities in Terrorist Violence in Pakistan 2003–2017". South Asia Terrorism Portal. Archived from the original on 7 January 2016. Retrieved 21 September 2017.
  247. "Computerization of Police Stations in District Swat". NWFP.gov.PK. Archived from the original on 10 July 2006. Retrieved 3 July 2009.
  248. 1 2 Suicide and Terrorist attacks بایگانی‌شده در ۱۱ ژانویه ۲۰۰۹ توسط Wayback Machine, Pakistan Society of Criminology
  249. "Foot soldiers: Our forgotten war veterans". tribune.com.pk. 12 September 2011. Archived from the original on 7 July 2015. Retrieved 6 July 2015.
  250. Tara McKelvey (20 November 2012). "A Former Ambassador to Pakistan Speaks Out". Daily Beast. Archived from the original on 23 November 2012. Retrieved 23 November 2012.
  251. "Strongest anti-American sentiment in Serbia, Pakistan". B92. 7 July 2009. Archived from the original on 8 June 2011. Retrieved 5 December 2012.
  252. GHUND, YUKKA (22 ژانویه 2006). "Pakistan seeks to quell anti-American sentiments". USA Today/The Associated Press. Archived from the original on 26 May 2010. Retrieved 21 August 2010.
  253. Stack, Liam (8 ژوئیه 2009). "Fresh drone attacks in Pakistan reignite debate". The Christian Science Monitor. Archived from the original on 21 November 2010. Retrieved 21 August 2010.
  254. "Pakistan's flood victims give USAID chief an earful". CNN. 25 اوت 2010. Archived from the original on 29 August 2010. Retrieved 25 August 2010.
  255. Shalal-Esa, Andrea (2 مارس 2010). "US to send Pakistan laser-guided bomb kits". Reuters. Archived from the original on 13 November 2010. Retrieved 3 July 2017.
  256. Sohail Ahmed. "Pakistan's economy hit hard by war on terro". Central Asia Online. Archived from the original on 18 May 2013. Retrieved 5 December 2012.
  257. "Cost of War on Terror for Pakistan Economy". Economic Affairs Secretariat. Government of Pakistan (Public Domain). Archived from the original on 15 May 2014. Retrieved 5 December 2012.
  258. Hali, S.M (7 March 2012). "Economic Terrorism". The Nation. Archived from the original on 21 July 2012. Retrieved 5 December 2012.
  259. "'War on terror' has cost Pakistan $118bn: SBP". Dawn. خبرگزاری فرانسه. 19 November 2016. Archived from the original on 21 May 2017. Retrieved 28 April 2017.
  260. "Obama unveils new US policy for Pakistan, Afghanistan". Archived from the original on 1 April 2009. Retrieved 2 July 2009.
  261. "Obama to propose 28 billion dollars military aid for Pakistan". Thaindian News. Thaindian.com. 31 March 2009. Archived from the original on 27 January 2012. Retrieved 27 March 2011.

پیوند به بیرون