سیم‌کارت سفید

سیم‌کارت سفید اصطلاحی است که در ادبیات رسانه‌ای و فضای مجازی ایران برای اشاره به نوعی دسترسی ویژه به اینترنت بدون فیلتر در ایران به‌کار می‌رود. بر اساس گزارش‌ها و گفته‌های کاربران، این عنوان به سیم‌کارت‌هایی گفته می‌شود که شمارهٔ آن‌ها در «فهرست سفید» اپراتورهای تلفن همراه ثبت شده و امکان استفاده از اینترنت بدون اعمال فیلترینگ یا محدودیت‌های معمول را فراهم می‌کنند. این دسترسی معمولاً به برخی افراد یا نهادهای حکومتی نسبت داده می‌شود، هرچند وجود یا سازوکار رسمی آن از سوی اپراتورها یا نهادهای دولتی تأیید نشده است.

ریشه‌شناسی

آنطور که گفته می‌شود، آغاز موج سیم‌کارت‌های بدون فیلتر در دولت دوم حسن روحانی بود.[۱] در شهریور ۱۳۹۸، محمدجواد آذری جهرمی وزیر وقت ارتباطات در اظهارنظری گفته بود: «سطح دسترسی یک پزشک یا استاد دانشگاه نباید با یک کودک برابر باشد».[۲] در همان دوره، اینترنت ویژه‌ای به خبرنگاران ارائه شد تا با آزادی بیشتری به شبکه متصل شوند که البته تعداد قابل توجهی از خبرنگاران زیر بار استفاده از آن نرفتند.[۳] آن زمان دسترسی آن‌ها به اینترنت بین‌الملل، نامحدود و بدون فیلتر بود و حتی در قطعی سراسری اینترنت در سال ۱۳۹۸ هم اتصالشان برقرار ماند.[۱]

با روی کار آمدن دولت رئیسی در سال ۱۴۰۰، بخش قابل توجهی از این سیم‌کارت‌های سفید غیرفعال شد.[۱] در سال ۱۴۰۱، طرحی به نام «گشایش» در دانشگاه صنعتی شریف اجرا شد که دانشجویان و استادان را بر اساس جایگاه علمی به ۷ گروه تقسیم و دسترسی آنها را تفکیک می‌کرد و در خرداد ۱۴۰۲، طرح ارائه اینترنت طبقاتی به استادان و اعضای هیئت علمی دانشگاه‌ها مطرح شد.[۳]

پس از آغاز جنگ ایران و اسرائیل، تعداد درخواست‌ها برای سفید کردن سیم‌کارت‌ها افزایش قابل‌توجهی داشت. طبق آمارهای غیررسمی تا آذر ۱۴۰۴، حدود ۵۰ هزار سیم‌کارت بدون فیلتر در ایران فعال است.[۱]

کارکرد و ویژگی‌ها

طبق گزارش‌های منتشرشده در شبکه‌های اجتماعی و برخی رسانه‌ها، گفته می‌شود سیم‌کارت‌های سفید دارای ویژگی‌های زیر هستند:[۴]

  • ارائهٔ دسترسی به اینترنت بدون فیلتر یا با محدودیت بسیار کمتر نسبت به کاربران عادی؛
  • وابسته‌بودن امکان دسترسی به «کد ملی» ثبت‌شده برای دارندهٔ سیم‌کارت؛
  • امکان دسترسی به اینترنت حتی در دوره‌های اختلال یا قطع گستردهٔ شبکهٔ عمومی؛
  • تعلق داشتن به فهرستی که توسط اپراتورها یا ارائه‌دهندگان اینترنت مدیریت می‌شود و معمولاً به افراد «مورد اعتماد» اختصاص می‌یابد.

جایگاه در بحث «اینترنت طبقاتی»

اصطلاح «سیم‌کارت سفید» معمولاً در چارچوب بحث گسترده‌تر اینترنت طبقاتی در ایران مطرح می‌شود؛ مفهومی که به وجود تفاوت در سطح دسترسی شهروندان به اینترنت آزاد و بدون فیلتر اشاره دارد. منتقدان این وضعیت معتقدند اختصاص دسترسی ویژه به گروهی محدود، تبعیض‌آمیز بوده و با اصول برابری در دسترسی به اطلاعات و خدمات دیجیتال ناسازگار است. در مقابل، منابع رسمی عموماً چنین ادعاهایی را رد یا سکوت کرده‌اند و اطلاعات عمومی دربارهٔ این ساختار محدود است.[۴][۵]

انتشار در ایران

در ۲۵ نوامبر ۲۰۲۵، شبکه اجتماعی ایکس (توییتر سابق) قابلیتی را معرفی کرد که به کاربران امکان مشاهده کشور محل ثبت حساب‌های کاربری را می‌دهد. انتشار این اطلاعات موجب شد مشخص شود برخی از حساب‌هایی که به افراد یا نهادهای وابسته به حکومت ایران نسبت داده می‌شوند، از اینترنت بدون فیلتر استفاده می‌کنند. این موضوع در فضای عمومی واکنش‌هایی را در پی داشت؛ زیرا این افراد در گذشته از سیاست‌های محدودسازی اینترنت در ایران حمایت کرده بودند.[۶][۴][۷]

بر اساس گزارش‌های منتشرشده، پس از فعال شدن قابلیت جدید پلتفرم ایکس، موجی از عذرخواهی در میان برخی از وابستگان به حکومت شکل گرفته است. این گزارش اشاره می‌کند که برخی روزنامه‌نگاران، فعالان رسانه‌ای و سیاسی که از دسترسی ویژه به اینترنت بهره‌مند بودند، به‌صورت عمومی عذرخواهی کرده و خواستار تغییر سیم‌کارت‌های خود به حالت «عادی» شده‌اند.[۸][۹] در این میان، افرادی مانند سعید جلیلی و علی‌اصغر شفیعیان (یک مشاور در ریاست جمهوری) به‌عنوان نمونه‌هایی مطرح شده‌اند که در حالی از رانت دسترسی ویژه استفاده می‌کردند که در مواضع علنی خود مدافع سیاست‌های محدودکننده اینترنت بودند.[۹]

براساس گزارش‌ها، بیش از ۵۰ هزار سیم‌کارت سفید در ایران وجود دارد.[۱]

بازتاب رسانه‌ای

واژهٔ «سیم‌کارت سفید» در سال‌های دههٔ ۱۴۰۰ خورشیدی در فضای مجازی به‌طور گسترده مطرح شد و در دوره‌هایی از اختلال یا محدودیت سراسری اینترنت، توجه بیشتری به آن جلب شد. کاربران در شبکه‌های اجتماعی با اشاره به فعالیت بدون محدودیت برخی حساب‌ها، این موضوع را به وجود چنین دسترسی‌هایی نسبت داده‌اند. با این حال، نبود شواهد قابل استناد و نبود شفاف‌سازی رسمی موجب شده این موضوع همچنان مورد بحث و گمانه‌زنی باقی بماند.[۶][۱۰][۱۱][۱۲][۱۳][۱۴]

چهره‌های سرشناس دارنده سیم‌کارت سفید

برخی چهره‌های سرشناس دارنده سیم‌کارت سفید عبارتند از:[۱۵][۱۶][۱۷][۵][۱۸][۱۹][۲۰]

جستارهای وابسته

پی‌نوشت و منبع

  1. 1 2 3 4 5 «شبح اینترنت طبقاتی در شهر؛ ۵۰ هزار سیم‌کارت سفید در کشور وجود دارد». زومیت. ۲۰۲۵-۱۱-۲۶. دریافت‌شده در ۲۰۲۵-۱۱-۲۸.
  2. ↑ «وزیر ارتباطات: دسترسی به اینترنت در کشور باید سطح‌بندی شود». ایران اینترنشنال. ۲۰۱۹-۰۹-۰۳. دریافت‌شده در ۲۰۲۵-۱۱-۲۸.
  3. 1 2 «اینترنت طبقاتی؛ دیواری که تا ثریا کج می‌رود». دیجیاتو. دریافت‌شده در ۲۰۲۵-۱۱-۲۸.
  4. 1 2 3 کشاورزنیا، نرگس (۲۰۲۵-۱۱-۲۴). «به روز رسانی ایکس پرده از سیم‌کارت‌های سفید برداشت؛ افشای تبعیض گسترده دیجیتال - فیلتربان». filter.watch. دریافت‌شده در ۲۰۲۵-۱۱-۲۵.
  5. 1 2 «سیم‌کارت سفید؛ اینترنت برای خواص، فیلتر برای عموم». BBC News فارسی. ۲۰۲۵-۱۱-۲۸. دریافت‌شده در ۲۰۲۵-۱۱-۲۹.
  6. 1 2 روشناوند، فرشید نوروزی (۲۰۲۵-۱۱-۲۴). «جنجال بر سر قابلیت جدید ایکس؛ سیم‌کارت سفید برای وابستگان حکومت، فیلتر برای مردم». www.iranintl.com. دریافت‌شده در ۲۰۲۵-۱۱-۲۵.
  7. ↑ «به‌روزرسانی جدید «ایکس» آبروی مدافعان فیلترینگ را برد/ اینترنت آزاد برای عده‌ای خاص، محدودیت‌ها برای مردم». خبرآنلاین. ۲۰۲۵-۱۱-۲۴. دریافت‌شده در ۲۰۲۵-۱۱-۲۵.
  8. ↑ «موج عذرخواهی در میان وابستگان به حکومت به‌دلیل استفاده از سیم‌کارت بدون فیلترینگ». www.iranintl.com. ۲۰۲۵-۱۱-۲۵. دریافت‌شده در ۲۰۲۵-۱۱-۲۵.
  9. 1 2 «سیم‌کارت سفید؛ تبعیض دیجیتال و رسوایی بزرگ جمهوری اسلامی». iranwire.com. دریافت‌شده در ۲۰۲۵-۱۱-۲۹.
  10. ↑ آنلاین، اقتصاد (۱۴۰۴/۰۹/۰۳–۱۰:۲۰). «سیم‌کارت‌های سفید در توییتر جنجال به پا کردند». fa. دریافت‌شده در 2025-11-25. تاریخ وارد شده در |تاریخ= را بررسی کنید (کمک)
  11. ↑ «افشاگری تازه دربارهٔ ثابتی/ سیم‌کارت سفید و آیفون برای منتقد فیلترینگِ مردم». Fararu | فرارو. ۲۰۲۵-۱۱-۲۵. دریافت‌شده در ۲۰۲۵-۱۱-۲۵.
  12. ↑ «پس لرزه افشا سیم کارت و اینترنت سفید مدافعان فیلترینگ». روزنامه دنیای اقتصاد. ۲۰۲۵-۱۱-۲۵. دریافت‌شده در ۲۰۲۵-۱۱-۲۵.
  13. ↑ «واکنش رئیس امور اطلاع‌رسانی دولت به جنجال سیم کارت‌های سفید». خبرآنلاین. ۲۰۲۵-۱۱-۲۵. دریافت‌شده در ۲۰۲۵-۱۱-۲۵.
  14. ↑ «شریف زارچی: سیمکارت سفید نمونه وقیحانه تبعیض سیستماتیک». Fararu | فرارو. ۲۰۲۵-۱۱-۲۵. دریافت‌شده در ۲۰۲۵-۱۱-۲۵.
  15. ↑ «قابلیت جدید ایکس؛ چه کسانی در ایران از اینترنت بدون فیلتر استفاده می‌کنند؟». یورو نیوز. دریافت‌شده در ۲۰۲۵-۱۱-۲۵.
  16. ↑ «پشت صحنه توئیتری شدن برخی هنرمندان ایرانی در میانه اعتراضات». ایرنا. ۱۲ مهر ۱۴۰۱.
  17. ↑ «این بازیگر و خواننده مشهور نیز سیمکارت سفید دارند». اقتصاد آنلاین. دریافت‌شده در ۲۰۲۵-۱۱-۲۵.
  18. ↑ «دوقطبی‌های سیاه و سفید/ بررسی اختلافات اخیر در فضای مجازی برای سیم‌کارت‌های با محدودیت کمتر و نقشی که دولت پزشکیان باید ایفا کند». هم‌میهن. ۲۰۲۵-۱۱-۲۹. دریافت‌شده در ۲۰۲۵-۱۱-۲۹.
  19. ↑ آنلاین، اقتصاد (۱۴۰۴/۰۹/۰۸–۰۸:۲۳). «توضیحات علیرضا قربانی دربارهٔ سیم‌کارت سفید». fa. دریافت‌شده در 2025-11-29. تاریخ وارد شده در |تاریخ= را بررسی کنید (کمک)
  20. ↑ «انتشار فیلم عروسی دختر شمخانی با خط سفید + عکس». شهر خبر. ۲۰۲۵-۱۲-۰۱. دریافت‌شده در ۲۰۲۵-۱۲-۰۱.
This article is issued from ویکی‌پدیا. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.