نظام پارلمانی

نقشهٔ کشورهای جهان بر پایه نظام‌های حکومت:
نظام‌های پارلمانی؛ رئیس دولت توسط پارلمان انتخاب یا معرفی شده و در برابر آن پاسخگو است.
  پادشاهی مشروطه با پادشاه تشریفاتی
  جمهوری پارلمانی با رئیس‌جمهور تشریفاتی
  جمهوری پارلمانی با رئیس‌جمهور اجرایی
نظام ریاستی: رئیس دولت (رئیس‌جمهور) با رأی مستقیم مردم انتخاب شده و مستقل از پارلمان عمل می‌کند.
  جمهوری ریاستی
نظام‌های ترکیبی:
  جمهوری نیمه‌ریاستی: رئیس‌جمهور اجرایی مستقل از پارلمان است؛ رئیس دولت توسط رئیس‌جمهور منصوب شده و در برابر پارلمان پاسخگو است.
  جمهوری مستقل از مجلس: رئیس دولت (رئیس‌جمهور یا هیئت ریاستی) توسط پارلمان انتخاب می‌شود اما در برابر آن پاسخگو نیست.
سایر نظام‌ها:
  جمهوری دینی: رهبر دینی دارای اختیارات اجرایی و قانون‌گذاری گسترده است.
  پادشاهی نیمه‌مشروطه: پادشاه دارای اختیارات اجرایی یا قانون‌گذاری قابل توجهی است.
  پادشاهی مطلقه: پادشاه دارای قدرت نامحدود است.
  نظام تک‌حزبی: قدرت به‌طور قانونی به یک حزب سیاسی خاص محدود شده است.
  حکومت نظامیان: یک شورای نظامی ادارهٔ کشور را در دست دارد؛ قانون اساسی معلق است.
  دولت‌های بدون مبنای قانونی: هیچ مبنای تعریف‌شده قانونی برای رژیم فعلی وجود ندارد، مانند دولت موقت یا تئوکراسی اسلامی
  سرزمین‌های وابسته یا مناطق بدون دولت محلی
یادداشت: این نمودار نظام‌های حکومتی قانونی را نمایش می‌دهد، نه درجه دموکراسی در عملِ آنها را.

نظام پارلمانی یا نظام مجلسی[۱] نوعی حکمرانی مردم‌سالار است که در آن قوه مجریه مشروعیت مردم‌سالار خود را از قوه مقننه اقتباس کرده و در برابر آن پاسخگو است. نظام پارلمانی نوعی نظام حکومتی است که از تفکیک نسبی قوا ایجاد می‌شود. در رژیم‌های پارلمانی قوه مجریه و قوه مقننه از ابزارهایی برای اثرگذاری و نفوذ بر یکدیگر برخوردارند.

در نظام‌های پارلمانی رئیس کشور و رئیس قوه مجریه دو شخص متفاوت هستند. رئیس کشور که ممکن است رئیس‌جمهور (در نظام‌های جمهوری پارلمانی) (مثل عراق، آلمان، هندوستان، ایتالیا، پاکستان و فنلاند) یا پادشاه (در نظام‌های مشروطه سلطنتی) (مثل ژاپن، اسپانیا و بریتانیا) باشد، نقش مهمی ندارد و از مسئولیت مبراست. رئیس قوه مجریه که معمولاً نخست‌وزیر نامیده می‌شود، به پیشنهاد رئیس کشور و انتخاب پارلمان مشخص می‌شود. اعضای هیئت وزیران در این سیستم حق پیشنهاد قانون به مجلس و شرکت در مذاکرات و مباحثات مجلس نمایندگان یا انحلال پارلمان را دارند و از سوی دیگر پارلمان نیز حق سؤال، استیضاح و دادن رأی عدم اعتماد به آنان را دارد. در تعداد کمی از جمهوری‌های پارلمانی مانند بوتسوانا، آفریقای جنوبی، سورینام، رئیس کشور همزمان رئیس دولت نیز است ولی توسط قوه مقننه انتخاب شده و به آن پاسخگو است.

این برخلاف نظام ریاستی است که رئیس کشور همان رئیس دولت بوده و مهم‌تر از آن قوه مجریه مشروعیت خود را از قوه مقننه نمی‌گیرد.

تاریخچه

شکل امروزی نظام حکمرانی صدراعظم در سده ۱۸ میلادی در پادشاهی بریتانیای کبیر و سوئد رخ داده است.

فهرست کشورها

آفریقا

کشورارتباط بین قوه مقننه و مجریه
 بوتسواناپارلمان رئیس‌جمهور را برمی‌گزیند که وی کابینه را تعیین می‌کند.
 اتیوپیمجمع فدرال پارلمان هیئت وزیران را برمی‌گزیند.
 موریسمجمع ملی کابینه را برمی‌گزیند.
 سومالیپارلمان فدرال هم رئیس‌جمهور و هم نخست‌وزیر را برمی‌گزیند.
 آفریقای جنوبیپارلمان رئیس‌جمهور را انتخاب می‌کند که وی کابینه را برمی‌گزیند.

آمریکا و کارائیب

کشورارتباط بین قوه مقننه و مجریه
 آنتیگوآ و باربوداپارلمان کابینه را تأیید می‌کند.
 باهاماپارلمان کابینه را تأیید می‌کند.
 باربادوسپارلمان کابینه را تأیید می‌کند.
 بلیزپارلمان کابینه را تأیید می‌کند.
 کانادارهبر حزب اکثریت مجلس عوام نخست‌وزیر را توسط حاکم کل کانادا منصوب می‌کند که وی سپس کابینه را با مشورت نخست‌وزیر منصوب می‌کند.
 دومینیکاپارلمان کابینه را تأیید می‌کند.
 گرنادارهبر حزب اکثریت مجلس نمایندگان نخست‌وزیر را توسط حاکم کل منصوب می‌کند که وی سپس کابینه را با مشورت نخست‌وزیر منصوب می‌کند.
 جامائیکاپارلمان کابینه را منصوب می‌کند.
 سنت کیتس و نویسمجمع ملی نخست‌وزیر را انتخاب می‌کند.
 سنت لوسیاپارلمان نخست‌وزیر را منصوب می‌کند.
 سنت وینسنت و گرنادین‌هامجمع نخست‌وزیر را منصوب می‌کند.
 سوریناممجمع ملی رئیس‌جمهور را انتخاب می‌کند که وی کابینه را منصوب می‌کند.
 ترینیداد و توباگوپارلمان نخست‌وزیر را تأیید می‌کند.

آسیا

کشورارتباط بین قوه مقننه و مجریه
 بنگلادشجاتیو سنگشاد بهابان کابینه را تأیید می‌کند.
 بوتانپارلمان هیئت وزیران را تأیید می‌کند.
 کامبوجپارلمان هیئت وزیران را تأیید می‌کند.
 هندمجلس عوام نخست‌وزیر را تأیید می‌کند که وی کابینه را تشکیل می‌دهد.
 عراقمجلس نمایندگان کابینه را تأیید می‌کند.
 اسرائیلکنست کابینه را تأیید می‌کند.
 ژاپنهر دو مجلس عوام و اعیان نخست‌وزیر را منصوب می‌کنند که وی کابینه را منصوب می‌کند.
 کویتمجمع ملی ولیعهد را تأیید می‌کند که وی نخست‌وزیر را منصوب می‌کند. سپس وی کابینه را منصوب می‌کند.
 قرقیزستانمجمع اعلا کابینه را تأیید می‌کند.
 لبنانپارلمان کابینه را تأیید می‌کند.
 مالزیپارلمان کابینه را منصوب می‌کند.
 میانمارمجمع اتحادیه توسط کالج الکترال رئیس‌جمهور را انتخاب می‌کند که کابینه را تشکیل می‌دهد.
   نپالپارلمان نخست‌وزیر را انتخاب می‌کند که وی کابینه را منصوب می‌کند.
 پاکستانپارلمان کابینه را منصوب می‌کند.
 سنگاپورپارلمان کابینه را تأیید می‌کند.
 تایلندخانه نمایندگان نخست‌وزیر را منصوب می‌کند. سپس وی کابینه را منصوب می‌کند.
 چینکنگره خلق هیئت اجرایی (کابینه) و رئیس‌جمهور را انتخاب می‌کند.

اروپا

کشورارتباط بین قوه مقننه و مجریه
 آلبانیپارلمان کابینه را تأیید می‌کند.
 اتریشمجمع ملی می‌تواند کابینه را با رأی عدم اعتماد منحل کند.
 بلژیکپارلمان کابینه را تأیید می‌کند.
 بلغارستانپارلمان هیئت وزیران را منصوب می‌کند.
 کرواسیپارلمان نخست‌وزیر و کابینه منصوب شده توسط وی را تأیید می‌کند.
 جمهوری چکرئیس‌جمهور رهبر بزرگتری حزب یا ائتلاف داخل پارلمان را به عنوان نخست‌وزیر منصوب کرده تا وی کابینه را تشکیل دهد.
 دانمارکپادشاه بر اساس توصیه‌های رهبران احزاب مجلس رهبر کابینه را منصوب می‌کند که وی به احتمال زیاد موفق به تشکیل کابینه می‌شود که توسط اکثریت مجلس رد نشود.
 استونیپارلمان کابینه را منصوب می‌کند.
 فنلاندپارلمان کابینه را منصوب می‌کند.
 آلمانمجلس نمایندگان صدراعظم را منصوب می‌کند که وی کابینه را تشکیل می‌دهد.
 یونانپارلمان کابینه را تأیید می‌کند.
 مجارستانپارلمان کابینه را تأیید می‌کند.
 ایسلندپارلمان کابینه را منصوب می‌کند.
 جمهوری ایرلندپارلمان کابینه را منصوب می‌کند.
 ایتالیاپارلمان به کابینه منصوب شده توسط رئیس‌جمهور رأی اعتماد می‌دهد.
 کوزووپارلمان کابینه را تأیید می‌کند.
 لتونیپارلمان کابینه وزیران را منصوب می‌کند.
 لوکزامبورگمجلس معاونان کابینه را منصوب می‌کند.
 مقدونیه شمالیمجمع دولت را تأیید می‌کند.
 مالتمجلس نمایندگان کابینه را منصوب می‌کند.
 مولدوواپارلمان کابینه را منصوب می‌کند.
 مونته‌نگروپارلمان دولت را منصوب می‌کند.
 هلندمجلس ملی می‌تواند کابینه را طی رأی عدم اعتماد منحل کند.
 نروژپادشاه نماینده مجلس را که بزرگتری حزب را رهبری می‌کند، به عنوان نخست‌وزیر منصوب می‌کند که وی کابینه را تشکیل می‌دهد.
 لهستانپارلمان کابینه را تأیید می‌کند.
 صربستانمجمع ملی دولت را منصوب می‌کند.
 اسلواکیمجمع ملی دولت را تأیید می‌کند.
 اسلوونیمجمع ملی دولت را منصوب می‌کند.
 اسپانیاکنگره معاونان رئیس دولت را انتخاب می‌کند که وی کابینه را تشکیل می‌دهد.
 سوئدپارلمان نخست‌وزیر را انتخاب می‌کند که وی اعضای دیگر دولت را منصوب می‌کند.
 ترکیهمجلس اعلای ملی کابینه را تأیید می‌کند.
 بریتانیاپادشاه نماینده مجلسی را که رهبر بزرگ‌ترین ائتلاف مجلس عوام است، به عنوان نخست‌وزیر منصوب می‌کند که وی کابینه را تشکیل می‌دهد.

اقیانوسیه

کشورارتباط بین قوه مقننه و مجریه
 استرالیارهبر حزب سیاسی که دارای پشتیبانی اکثریت مجلس نمایندگان است، توسط حاکم کل به عنوان نخست‌وزیر منصوب می‌شود که وی سپس کابینه را منصوب می‌کند.
 نیوزیلندپارلمان کابینه را منصوب می‌کند.
 پاپوآ گینه نوپارلمان ملی کابینه را منصوب می‌کند.
 ساموآمجمع قانون‌گذاری کابینه را منصوب می‌کند.
 وانواتوپارلمان کابینه را منصوب می‌کند.

منابع

  1. ↑ «نظام مجلسی» [علوم سیاسی و روابط بین‌الملل] هم‌ارزِ «نظام پارلمانی» (parliamentary system)؛ منبع: گروه واژه‌گزینی. دفتر دوازدهم. فرهنگ واژه‌های مصوب فرهنگستان. تهران: انتشارات فرهنگستان زبان و ادب فارسی. شابک ۹۷۸-۶۰۰-۶۱۴۳-۶۶-۸ (ذیل سرواژهٔ نظام مجلسی)
  • Lijphart, Arend (۱۹۹۲)، Parliamentary versus presidential government، Oxford University Press، شابک ۹۷۸۰۱۹۸۷۸۰۴۴۱
This article is issued from ویکی‌پدیا. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.