چهارگانه اسکندریه

چهارگانهٔ اسکندریه (به انگلیسی: The Alexandria Quartet) عنوان مجموعه‌ای از چهار رمان به قلم نویسندهٔ بریتانیایی، لارنس دارل، است که در سال‌های ۱۹۵۷ تا ۱۹۶۰ منتشر شدند. در سه جلد اول این مجموعه سیر اتفاقاتی واحد در شهر اسکندریهٔ مصر، پیش و حین جنگ جهانی دوم، از نظرگاه راویانی متفاوت بیان می‌شود. جلد آخر مروری است بر همهٔ  آن اتفاقات، شش سال پس از روی دادن‌شان.

این مجموعه سال ۱۹۶۲ در قالب یک کتاب واحد منتشر شد و دارل این فرصت را برای بازبینی غنیمت شمرد. او در توضیح این تغییرات در پیشگفتارش می‌نویسد:

«در این ویراست ممکن شد تا شماری از خطاهای کوچکی را که خوانندگان و منتقدان تذکر داده بودند، تصحیح کنم و چند بَند کوتاه را، که در مرحلهٔ  چرک‌نویس از رمان حذف کرده بودم، برگردانم. این تغییرات چندان بزرگ نیستند. از بالتازار و مونت‌‌آلیو چهار پنج خط کم شد، بخشی کوچک به کلیا و ترجمهٔ  تازه‌ای از ک. پ. کاوافی اضافه شد.»

چهار رمان از این قرارند:

1. ژوستین (۱۹۵۷)
2. بالتازار (۱۹۵۸)
3. مونت‌آلیو (۱۹۵۸)
4. کلیا (۱۹۶۰)

جلد اول، ژوستین، چنین آغاز می‌شود:

«امروز سطح دریا با هجوم پرشورِ باد دوباره بالاست. می‌شود طُرفه‌های بهار را در دل زمستان حس کرد. آسمان تا نیمروز چون مروارید برهنهٔ  تفته، جیرجیرک‌ها پناه‌جسته از باد و آفتاب، و حالا بادی که چنارهای عظیم را غارت، چنارهای عظیم را از برگ‌وبار تهی می‌کند. من همراه بچه، بچهٔ  مِلیسا، و چند کتاب به این جزیره گریخته‌ام. نمی‌دانم چرا کلمهٔ  «گریختن» به زبانم می‌آید. اهالی به‌شوخی می‌گویند فقط آدمی ناخوش‌احوال چنین محل دورافتاده‌ای را برای ازنوساختن برمی‌گزیند. پس این‌طور هم می‌شود گفت که به این‌جا آمده‌ام تا خود را مداوا کنم. شب‌ها که باد می‌غرد و بچه در گهوارهٔ  چوبی‌اش، کنار هیمه‌سوزِ هوهوکنان آرمیده، چراغی می‌گیرانم و با فکر دوستانم -ژوستین و نسیم، ملیسا و بالتازار- پرسه می‌زنم. زنجیره‌های آهنین خاطره را حلقه‌به‌حلقه رد می‌کنم و به شهری بازمی‌گردم که همه‌مان اندک‌زمانی ساکنش بودیم. شهری که با ما چون دارودرختش رفتار کرد و کشمکش‌هایی در ما برانگیخت که از آنِ او بود و ما به‌اشتباه از آنِ خود پنداشتیم: اسکندریهٔ عزیز!»^[۱]

مادرن لایبرری در سال ۱۹۹۸ چهارگانهٔ اسکندریه را در ردهٔ هفتادم فهرست صدگانهٔ بهترین رمان‌های انگلیسی‌زبان قرن بیستم قرار داد.^[۲]

خاطره کردکریمی چهارگانه را به فارسی ترجمه و نشر برج آن را با رعایت حق کپی در پاییز ۱۴۰۳ منتشر کرده است. گفته می‌شود که احمد میرعلایی نیز جلد اول این مجموعه رمان را ترجمه کرده بود، اما این ترجمه به چاپ نرسید.