روحانی

روحانی کسی است که به دستورها و آموزه‌های دینی آگاهی کامل داشته و کارش تبلیغ، ترویج، حفظ و دفاع از دین است.

در دین مزدیسنا، به فرد روحانی، اصطلاحاً موبد یا مغ گفته می‌شود. ریشه واژه از ترکیب مغبد به معنی فرمانده و مهتر مغان (روحانیون) گرفته شده و نخستین مغبد، کرتیر بوده است.^[۱]

در دین یهودیت، به فرد روحانی، خاخام گفته می‌شود.

در دین مسیحیت، نام‌های گوناگونی برای روحانیان وجود دارد. کاتولیک‌ها به روحانیان مرد، پدر یا کشیش می‌گویند. در کلیسای کاتولیک، روحانیان زن وجود ندارند. در دِیرها یا صومعه‌ها — که محل زندگی و عبادت زنان و مردان تارک دنیاست — مردان، برادر و پدر، و زنان نیز خواهر و مادر، خوانده می‌شوند.

در میان مسیحیان پروتستان، به روحانیان مرد و همچنین زن، کشیش و شبان گفته می‌شود. درحالیکه باید شبان گفته شود و در ایران به اشتباه به همه کسانی که حتی موعظعه می کنند کشیش می نامند و گاهی خودشان خود را کشیش می نامند تا به خود اعتباری دهند در حالیکه از کلمه کشیش باید فقط برای کلیساهای سنتی برای مردان استفاده شود.

در اسلام، به روحانیان شیعه، آخوند، ملّا، شیخ، حجت‌الاسلام و المسلمین و در مراتب بالاتر، آیت‌الله و آیت‌الله‌العظمی گفته می‌شود؛ اما به روحانیان سنّی، ماموستا و در مراتب بالا، مولوی و در مراتب بالاتر، مولانا خطاب می‌شوند. ماموستا، واژه‌ای کُردی و به معنای استاد و معلم است که در مناطق کردنشین، به عالمان دینی گفته می‌شود. واژه مولوی، از اضافه شدن «ی» به کلمه «مولا»، تشکیل شده است. این اصطلاح، در بخش‌های شرقی ایران و نیز کشورهای شرق ایران، برای کسانی که در علوم دینی، به درجات بالا رسیده‌اند، استفاده می‌شود. مولانا به معنای بزرگ و سرور ما، می‌باشد که بیشتر برای افراد فاضل و بزرگ‌مرتبه به کار می‌برند. رتبه مولانا، از مولوی بالاتر است.^[۲]

در دین بهائیت، روحانی وجود ندارد؛ بلکه همه بهائیان، موظف به تبلیغ دین هستند.

• روحانی‌گرایی