بی‌حرمتی به قبور

هتک حرمت به قبرستان یهودیان در بیلسکو بیاوا، لهستان در ژوئن ۲۰۲۱، که نمونه‌ای از یهودستیزی است.

بی‌حرمتی به قبور شامل اقدام‌های عمدیِ خرابکاری، دزدی یا تخریب در مکان‌هایی است که انسان‌ها در آن‌ها به خاک سپرده شده‌اند، مانند ربودن جسد یا سرقت از قبر. بی‌حرمتی یا هرگونه تعرض به قبور یا نشانه‌های قبور مردگان از دیرباز امری تابو و ممنوع‌شده در نظر گرفته می‌شده است، و در دوران معاصر نیز قانوناً ممنوع اعلام شده است. واژۀ «بی‌حرمتی/قدسیّت‌زدایی/هتک حرمت» به معنای نقض یا تعرض به چیزی است که مقدس شمرده می‌شود.[۱]

تاریخ

دزدی

یکی از اشکال بی‌حرمتی به قبور، سرقت از قبر است. در مصر، بسیاری از آرامگاه‌های درۀ پادشاهان مورد دستبرد قرار گرفته و از اشیای قیمتی آن‌ها غارت شده‌اند. طومارهای پاپیروس مربوط به حدود ۲۰۰۰ پیش از میلاد، گزارش‌هایی از این غارت‌ها را ثبت کرده‌اند. این گزارش‌ها همچنین مجازات‌هایی را که سارقان دریافت می‌کردند، شرح می‌دهند. مجازات‌ها متفاوت بود و می‌توانست شامل بریدن گوش یا بینیِ دزد باشد. یکی از مجازات‌ها نیز اعدام بود.[۲]

متن چینی قرن سوم میلادی لو شی چون‌چیو به عزاداران توصیه می‌کرد که برای جلوگیری از سرقت، تدفین‌های ساده‌تری برنامه‌ریزی کنند.[۳]بسیاری از چینی‌ها با اشیای قیمتی، از جمله جامه‌های تدفین یشمی، به خاک سپرده می‌شدند.[۴] در چینِ معاصر نیز سرقت از قبور همچنان ادامه دارد.[۳]

ربودن جسد

ربودن غیرقانونی اجساد از قبرها، جنازه‌هایی را برای فروش به دانشکده‌های پزشکی فراهم می‌کرد تا در کالبدشکافی‌های مربوط به نمایش‌های آموزشی کالبدشناسی مورد استفاده قرار گیرند. به‌دلیل تابو بودن و نیز ماهیت سرقت‌آمیز این عمل، کالبدشکافی اجساد اغلب به‌طور پنهانی انجام می‌شد.[۵] ربودن جسد تا زمان تصویب قانون کالبدشناسی ۱۸۳۲ در بریتانیا توسط گروه‌هایی موسوم به دوباره‌زنده‌کنندگان رواج داشت. در ایالات متحده، این عمل به پیدایش افسانه‌ای با عنوان پزشکان شبانه انجامید. بسیاری از قبرستان‌ها برای مقابله با این پدیده، دروازه‌ها و حصارهایی نصب کردند.

خرابکاری

قبری در اسرائیل که شعار عرب‌ستیزانۀ «مرگ بر عرب‌ها» با اسپری به عبری روی آن نوشته شده است.

در طول تاریخ، قبور همواره هدف بی‌حرمتی از نوع خرابکاری بوده‌اند. در میانهٔ دهۀ ۱۸۵۰، روستاییان سِلوان سالانه مبلغ ۱۰۰ پوند از یهودیان دریافت می‌کردند تا از بی‌حرمتی به قبور واقع در کوه زیتون جلوگیری کنند.[۶]

در دوران معاصر نیز بی‌حرمتی و خرابکاری در قبرستان‌ها همچنان ادامه دارد.[۷] گاه این خرابکاری‌ها انگیزه‌ای دینی دارند. برای نمونه، قبرستان‌های یهودیان گاه‌وبی‌گاه هدف خرابکاری قرار می‌گیرند.[۸]

در برخی موارد، این بی‌حرمتی‌ها انگیزه‌ای نژادی دارند. مانند واقعۀ سال ۲۰۰۴ که در آن دو نوجوان سفیدپوست به قبر جیمز بِرد جونیور – مرد سیاه‌پوستی که به مرگ کشیده شده بود – در جَسپر، تگزاس بی‌حرمتی کردند. این دو نوجوان پس از نوشتن الفاظ توهین‌آمیز بر روی صفحه‌ای فولادی و واژگون کردن سنگ‌قبر او، به اتهام «خرابکاری کیفری» تحت تعقیب قرار گرفتند.[۹]

استفادهٔ مجدد از قبر

پارلمان بریتانیا در سال ۱۸۵۷ قانون تدفین را تصویب کرد. با گسترش سریع شهرها در پی انقلاب صنعتی، نگرانی‌هایی به‌وجود آمد مبنی بر اینکه قبور با سرعت زیادی دوباره مورد استفاده قرار می‌گیرند.[۱۰]جرمِ «برهم‌زدن آرامش یک محل تدفین» که در قانون تدفین ۱۸۵۷ گنجانده شد، بر این باور استوار بود که یک قبر باید تا ابد دست‌نخورده باقی بماند.[۱۰][۱۱]بخش ۲۵ قانون تدفین ۱۸۵۷ اعلام کرد که در انگلستان و ولز، برهم‌زدن محل دفن انسان‌ها بدون داشتن مجوز، یا در زمین‌هایی که با آیین‌های کلیسای انگلستان تقدیس شده‌اند بدون اجازهٔ کلیسا، غیرقانونی است.[۱۲]

جابجایی قبرستان

قبرستان‌ها گاه برای استفادهٔ مجدد از زمین آن‌ها در ساخت سازه‌های حمل‌ونقل، ممکن است جابه‌جا می‌شوند.[۱۳] در برخی کشورها، جابه‌جایی قبرستان به‌طور کامل ممنوع است. برای نمونه، در استان آلبرتا در کانادا، «قانون قبرستان» صراحتاً جابه‌جایی قبرستان‌ها یا بیرون آوردن دسته‌جمعی اجساد از قبرهای نشانه‌گذاری‌شده را به هر دلیلی ممنوع می‌کند.[۱۴]

ادرار کردن بر روی قبر

ادرار کردن بر روی قبر شخصی، شکلی از بی‌احترامی شدید به مردگان به شمار می‌آید.[۱۵] در سنّتِ «چِرچ‌یارد وِکی» در قرن هفدهم، از افراد انتظار می‌رفت که با احترام و سکوت در قبرستان قدم بردارند. بنا بر افسانه‌های وِکی، انسان ممکن بود به‌خاطر حتی یک‌بار ادرار کردن در قبرستان، به‌دست «ارواح خشمگین» تنبیه شود یا دچار بیماری گردد.[۱۶]

تخریب قبرستان‌ها

کوه زیتون در اورشلیم

تا پایان سال ۱۹۴۹ و در سراسر دوران حاکمیت اردن بر کرانۀ باختری، برخی از ساکنان عرب اقدام به کندن سنگ‌قبرها و شخم‌زدن زمین‌های قبرستان‌های کوه زیتون کردند، و برآورد می‌شود که در مجموع حدود ۳۸٬۰۰۰ سنگ‌قبر آسیب دیدند. در همین دوره، جاده‌ای از میان قبرستان ساخته شد که در این روند، قبور زیادی – از جمله قبور افراد سرشناس – ویران شدند.[۱۷]در سال ۱۹۶۴، هتل اینترکُنتینِنتال در بالاترین نقطهٔ کوه ساخته شد. همچنین، برای ساخت پارکینگ و یک جایگاه سوخت، [۱۸] قبرها تخریب شدند، و حتی از برخی سنگ‌قبرها برای ساخت توالت‌های یک پادگان ارتش اردن استفاده شد.[۱۹][۲۰][۲۱][۲۲]

تخریب قبرستان‌های اویغورها توسط مقامات چینی

در ژانویۀ ۲۰۲۰، سی‌اِن‌اِن گزارش داد که دولت چین ظاهراً در چارچوب یک کارزار کنترل علیه اقلیت‌های مسلمان و باورهای اسلامی، اقدام به تخریب قبرستان‌های اویغورها کرده است. بنا بر این گزارش، بیش از ۱۰۰ قبرستان سنتی اویغور ویران شده‌اند که بیشتر آن‌ها در دو سال اخیر تخریب شده‌اند.در اکتبر ۲۰۲۰، خبرگزاری فرانسه و تحلیل‌گران تصاویر ماهواره‌ایِ «اِرث‌رایز الاینس» برای نخستین بار خبر تخریب این قبرستان‌ها را منتشر کردند. دست‌کم ۴۵ مورد از این قبرستان‌ها از سال ۲۰۱۴ تاکنون تخریب شده‌اند. [۲۳]

تخریب قبرستان‌ها توسط اسرائیل در نوار غزه

در دسامبر ۲۰۲۳، نیویورک تایمز گزارش داد که نیروهای اسرائیل شش قبرستان در نوار غزه از جمله در شجاعیه، شیخ عجلین و بیت لاهیا را تخریب کردند.[۲۴]ناظر حقوق بشر یورو-مدیترانه گزارش داد که تعداد بیشتری از قبرستان‌های غزه نسبت به گزارش تایمز توسط بولدوزر تخریب و بی‌احترامی شده‌اند. همچنین گزارش شد که چاله‌های بزرگی در قبرستان‌ها ایجاد شده که ده‌ها قبر را در بر گرفته و باقی‌ماندهٔ برخی اجساد پراکنده یا ناپدید شده‌اند. از جمله قبرستان‌های آسیب‌دیده می‌توان به قبرستان شیخ شعبان در میدان فلسطین، شهر غزه (۱۷–۲۰ دسامبر، شامل لگدمال کردن اجساد)، قبرستانی حدود ۱.۷ کیلومتر شرق مرکز خان یونس و قبرستان کلیسای قدیس پرفیریوس در شهر غزه اشاره کرد. تخریب عمدی مکان‌های مذهبی بدون ضرورت نظامی می‌تواند جنایت جنگی بالقوه باشد.[۲۴]ارتش اسرائیل اعلام کرده است که قبور را برای جستجوی اجساد گروگان‌ها کندند، اما هیچ جسدی یافت نشده است.[۲۵]

تخریب قبرستان اعضای خانوادهٔ اسد

در ۱۱ دسامبر ۲۰۲۴، جنگجویان شورشی سوریه قبر رئیس‌جمهور حافظ اسد، پدر بشار اسد، رئیس‌جمهور برکنار شدهٔ سوریه، را در زادگاه خانواده در قرداحه، استان لاذقیه، سوریه تخریب کردند. ویدئوهای وایرال که توسط بی‌بی‌سی تأیید شدند، نشان می‌داد که افراد مسلح در اطراف مقبرهٔ در حال سوختن می‌خواندند و قبور حافظ و پسر بزرگش، باسل اسد، را بی‌حرمتی کردند.[۲۶] ویدئوهایی از افراد مسلح که قبر اسد را آتش زده و بر روی آن ادرار می‌کنند، به‌صورت آنلاین منتشر شد. در ۲۸ آوریل ۲۰۲۵، ویدئوها و عکس‌هایی در شبکه‌های اجتماعی نشان داد که قبر وی توسط افراد ناشناس کنده و اجساد او به مکانی نامعلوم منتقل شده است.[۲۷][۲۸]

نمونه‌ها بر پایۀ کشور

ایران

در پی فتح بغداد توسط صفویان در ۱۶۲۳م، شاه عباس مقبره‌های شخصیت‌های برجستۀ سنی مانند ابوحنیفه و عبدالقادر گیلانی را تخریب کرد و زیورآلات طلای و نقره‌ای زیارتگاه‌ها را برداشت.[۲۹] حاکمان صفوی هر بار وارد بغداد می‌شدند، اهل سنت را می‌کشتند و قبر ابوحنیفه را نبش می‌کردند. نویسندۀ شیعه در سدۀ هفدهم میلادی، نعمت‌الله الجزایری، در کتاب خود «الأنوار النعمانیة» ذکر کرده است که شاه عباس صفوی وقتی بغداد را فتح کرد، دستور داد قبر ابوحنیفه به اصطبل تبدیل شود. او همچنین یک وقف شرعی به نام «بغلتین» (جمع بغلة در عربی به معنای الاغ ماده) انجام داد و دستور داد آنها را در وسط بازار قرار دهند، به‌طوری که هر کس نیاز به تخلیه داشت، از روی آن عبور کرده و به قبر ابوحنیفه می‌رفت تا قضای حاجت کند. [۳۰]

به گفتۀ محسن کدیور، دفن محمدکاظم شریعتمداری، مرجع تقلید منتقد خمینی، درگذشتهٔ ۱۳۶۵ش/ ۱۹۸۶م در کنار آبریزگاه قبرستان نو در قم، «یقینا هتک حرمت وی بوده و شرعا کار قبیحی صورت گرفته است.» [۳۱] در ادامه افزود که « تخریب قبور نویسندگان و فعالان سیاسی منتقد قبیح ونبش قبر آنها مجاز نیست. تخریب قبر رضاشاه پهلوی و هتک حرمت قبر او شرعا مجاز نبوده است. او حق دارد قبرش نام و نشان داشته باشد، و هتک حرمت قبر او مجاز نیست.» [۳۲] نمونۀ مشهور معاصر، تخریب قطعه ۴۱ بهشت زهرا در تهران و تغییر کاربری آن به پارکینگ است. قطعه‌ای که سال‌ها با سنگ‌قبرهای شکسته، پوشیده از گیاهان و تا حدی سوخته، به حال خود رها شده بود و شماری از مخالفان حکومت جمهوری اسلامی ایران از جمله اعضای گروه فرقان، سازمان مجاهدین خلق و برخی نظامیان شرکت‌کننده در کودتای نوژه دفن شده‌اند.[۳۳]

قانون

در بسیاری از موارد، بی‌حرمتی یا تخریب قبرستان‌ها و اجساد انسانی برخلاف قانون است. این شامل کندن سنگ‌قبرها، رها کردن زباله، مزاحمت یا دست‌کاری قبر می‌شود. همچنین افراد مجاز به باز کردن هیچ مخزن حاوی اجساد، پوشاندن یا نابود کردن آن‌ها نیستند. در بسیاری از موارد، چنین اعمالی جرم کیفری سنگین (جنایت) محسوب می‌شوند.[۳۴] برای نمونه، مطابق با قانون جزایی نیویورک § 145.23: بی‌حرمتی به قبرستان شامل تلاش برای خرابکاری، رنگ‌پاشی یا سرقت از مکان‌های دفن انسانی می‌باشد.[۳۵]

بر اساس پروندهٔ حقوقی ایالات متحده دنجرفیلد علیه ویلیامز, 26 App. D.C. 508 (دادگاه ناحیه واشینگتن دی سی، 1906)، تا زمانی که مردم تشخیص دهند یک محدوده به‌عنوان قبرستان مورد استفاده قرار می‌گیرد، آن مکان مقدس باقی می‌ماند، حتی اگر دفن جدیدی در آن صورت نگیرد و قبور مورد غفلت واقع شده باشند.[۳۶]

منابع

  1. ↑ "desecrate". Merriam Webster's. Merriam Webster's Unabridged Dictionary. Archived from the original on 8 December 2021. Retrieved 7 December 2021.
  2. ↑ Tutankhamun : Egypt's Boy Pharaoh. Bruxelles, Belgique: 50 Minutes. 2015. ISBN 978-2808007382. Archived from the original on 26 February 2022. Retrieved 7 December 2021.
  3. 1 2 Qin, Amy (July 15, 2017). "Tomb Robbing, Perilous but Alluring, Makes Comeback in China". New York Times. Archived from the original on December 7, 2021. Retrieved December 7, 2021.
  4. ↑ Paul van Els (2018). The Wenzi: Creativity and Intertextuality in Early Chinese Philosophy. Studies in the History of Chinese Texts. Brill. p. 12.
  5. ↑ "Body Snatchers". National Archives. The National Archives. Archived from the original on 7 December 2021. Retrieved 7 December 2021.
  6. ↑ Menashe Har-El (2004). Golden Jerusalem. Gefen Publishing House Ltd. p. 244. ISBN 978-9652292544. Archived from the original on 2021-12-07. Retrieved 2021-12-07.
  7. ↑ Kepley-Steward, Kristy (4 March 2019). "Update: Graham County cemetery vandalism suspect arrested, charged". Associated Press. Archived from the original on 7 December 2021. Retrieved 7 December 2021.
  8. ↑ Reich, Aaron (13 July 2020). "Dozens of graves in Europe's oldest Jewish cemetery vandalized, desecrated". Jpost Inc. Archived from the original on 7 December 2021. Retrieved 7 December 2021.
  9. ↑ "State briefs: White Teens Charged in Grave Desecration". Chron. 12 May 2004. Archived from the original on 9 January 2022. Retrieved 9 January 2022.
  10. 1 2 Edemariam, Aida (17 May 2011). "The nation's cemeteries are nearly full". The Guardian (به انگلیسی). Archived from the original on 22 May 2018. Retrieved 21 May 2018.
  11. ↑ Woodthorpe, Kate (2010). "Private Grief in Public Spaces. Interpreting Memorialisation in the Contemporary Cemetery". In Hockey, Jennifer Lorna; Komaromy, Carol; Woodthorpe, Kate (eds.). The matter of death : space, place and materiality. Houndmills, Basingstoke, Hampshire: Palgrave Macmillan. pp. 117–132. ISBN 978-0230224162. OCLC 620092674.
  12. ↑ Fairbairn, C (2017). "Reuse of Graves. House of Commons Briefing Paper 04060" (PDF). House of Commons. Archived (PDF) from the original on 18 June 2017. Retrieved 21 May 2018.
  13. ↑ "O'Hare Growth May Mean Moving a Cemetery". بایگانی‌شده در ۲۰۲۱-۱۲-۰۷ توسط Wayback Machine NPR, November 19, 2005. Accessed July 13, 2009.
  14. ↑ "Cemetery Act of Alberta". Archived from the original on January 6, 2019. Retrieved July 13, 2009.
  15. ↑ Gantt, Darin (24 July 2014). "Modell family wants to press charges against grave urinator". Pro football Talk. Archived from the original on 6 December 2021. Retrieved 6 December 2021.
  16. ↑ Pocs, Eva (2019). Body, soul, spirits and supernatural communication. Newcastle upon Tyne, UK: Cambridge Scholars Publishing. pp. 180–181. ISBN 978-1527522312. Archived from the original on 26 February 2022. Retrieved 9 January 2022.
  17. ↑ Ferrari, Silvio; Benzo, Andrea (2016-04-15). "Between Cultural Diversity and Common Heritage: Legal and Religious Perspectives on the Sacred Places of the Mediterranean" (به انگلیسی). Routledge. ISBN 9781317175025.
  18. ↑ Bronner, Ethan; Kershner, Isabel (2009-05-10). "Parks Fortify Israel's Claim to Jerusalem". The New York Times. Retrieved 2010-03-27.
  19. ↑ Alon, Amos (1995). Jerusalem: Battlegrounds of Memory. New York: Kodansha Int'l. p. 75. ISBN 1-56836-099-1. After 1967, it was discovered that tombstones had been removed from the ancient cemetery to pave the latrines of a nearby Jordanian army barrack.
  20. ↑ Meron Benvenisti (1996). City of Stone: The Hidden History of Jerusalem. University of California Press. p. 228. ISBN 978-0-520-91868-9.
  21. ↑ Har-El, Menashe. Golden Jerusalem, Gefen Publishing House Ltd, 2004, p. 126. شابک ‎۹۶۵−۲۲۹−۲۵۴−۰. "The majority (50,000 of the 70,000) was desecrated by the Arabs during the nineteen years of Jordanian rule in eastern Jerusalem."
  22. ↑ Tessler, Mark A. A History of the Israeli-Palestinian conflict, Indiana University Press, 1994. p. 329. شابک ‎۰−۲۵۳−۲۰۸۷۳−۴.
  23. ↑ Rivers, Matt (2020-01-02). "More than 100 Uyghur graveyards demolished by Chinese authorities". CNN (به انگلیسی). Retrieved 2024-03-06.
  24. 1 2 Koettl, Christoph; Triebert, Christiaan (14 December 2023). "Satellite Imagery and Video Shows Some Gazan Cemeteries Razed by Israeli Forces". New York Times. Retrieved 16 January 2024.
  25. ↑ "IDF indicates it dug up graves in Gaza to search for hostages' bodies". The Times of Israel.
  26. ↑ "Syria rebels burn tomb of Bashar al-Assad's father". British Broadcasting Corporation.
  27. ↑ "Grave of ex-Syrian dictator Hafez al-Assad exhumed in Qardaha". 2025.
  28. ↑ ARTSAKH.news (2025-04-28). "Assad's father's remains were removed from the grave and taken away". ARTSAKH.news (به انگلیسی). Retrieved 2025-04-29.
  29. ↑ https://www.cambridge.org/core/journals/iranian-studies/article/shah-abbas-i-the-myth-the-monarch-and-the-man/4102A723B06829F28A511A11A07990FB
  30. ↑ فهمی، احمد (۲۰۲۰). هندسة الصراع .. النشأة والدوافع (به عربی). ریاض، عربستان سعودی: آفاق المعرفة للنشر. ص. ۱۷۲. شابک ۹۷۸۶۰۳۰۳۳۰۳۳۱.
  31. ↑ https://kadivar.com/tag/هتک-حرمت-قبور/
  32. ↑ https://kadivar.com/tag/هتک-حرمت-قبور/
  33. ↑ https://www.bbc.com/persian/articles/cly6ezw9kkxo
  34. ↑ "Chapter 92: Cemeteries". Code Library. American Legal Publishing. Archived from the original on 9 December 2021. Retrieved 7 December 2021.
  35. ↑ "New York Consolidated Laws, Penal Law – PEN § 145.23 Cemetery desecration in the first degree". Codes Find Law. Thomson Reuters. Archived from the original on 7 December 2021. Retrieved 7 December 2021.
در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ بی‌حرمتی به قبور موجود است.
This article is issued from ویکی‌پدیا. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.