آتش‌بس جنگ ایران و اسرائیل

آتش‌بس جنگ ایران و اسرائیل
הפסקת אש מלחמת איראן–ישראל

آتش‌بس جنگ ۱۲ روزه
پست حساب تروث سوشال دونالد ترامپ در اعلام آتش‌بس
مفاد	توقف جنگ ایران و اسرائیل
تاریخ اجرا	۳ تیر ۱۴۰۴
واسطه‌ها	ایالات متحده آمریکا  قطر
گروه‌ها	ایران  اسرائیل

در ساعت ۶:۰۶ بعدازظهر به وقت شرقی آمریکا (یوتی‌سی ۴:۰۰-) در تاریخ ۲ تیر ۱۴۰۴ (۲۳ ژوئن ۲۰۲۵)، دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده آمریکا، اعلام کرد که توافقی برای آتش‌بس بین اسرائیل و ایران در جنگ ایران و اسرائیل تا ساعات آینده لازم الاجرا خواهد شد و این درگیری را «جنگ ۱۲ روزه» نامید.^[۱][۲][۳] وزیر امور خارجه ایران، عباس عراقچی، این ادعا را رد کرد و گفت هیچ پیشنهادی برای آتش‌بس مورد توافق قرار نگرفته است، اما اظهار داشت که ایران عملیات نظامی خود را متوقف خواهد کرد، مشروط بر اینکه اسرائیل نیز تا «ساعت ۴ صبح به وقت تهران» (یوتی‌سی ۳:۳۰+) خصومت‌ها را متوقف کند.^[۴] وزیر دفاع اسرائیل، یواف گالانت نیز در پاسخ اعلام کرد که اسرائیل تهدیدات ایران علیه اسرائیل را از بین برده است و اسرائیل نیز آتش‌بس پیشنهادی دونالد ترامپ را می‌پذیرد. ایران در ساعت ۷:۰۷ صبح به وقت عادی ایران (یوتی‌سی ۳:۳۰+)؛ موشک‌هایی را به سمت اسرائیل پرتاب کرد^[۵] که توسط سیستم یکپارچه دفاعی تیر آهنی اسرائیل رهگیری شد^[۶]؛ در پاسخ ارتش دفاعی اسرائیل نیز دستور از سر گرفته شدن حملات را صادر و علاوه بر مورد هدف قرار دادن تاسیسات نظامی سپاه پاسداران، محمد رضا صدیقی صابر، دانشمند هسته ای وابسته به آژانس انرژی اتمی ایران؛ که پیشتر از حملات به تهران جان سالم به در برده بود؛ را در آستانه اشرفیه، استان گیلان مورد هدف قرار داد.^[۷][۸][۹]در نهایت با تأکید مجدد دونالد ترامپ بر اجرای فوری آتش‌بس، دو طرف حملات به مواضع یکدیگر را متوقف کردند.^[۱۰][۱۱]

با وجود آغاز پرتنش^[۱۲] و نقض اولیه آتش‌بس توسط ایران و حمله تلافی جویانه اسرائیل، این آتش‌بس همچنان پابرجا مانده است،^{[۱۳][۱۴][۱۵][۱۶]} که بخشی از آن به دلیل وساطت مستقیم و مستمر دونالد ترامپ، بوده است.^{[۱۳][۱۷][۱۸]} از حدود ساعت ۷:۳۵ صبح ۲۴ ژوئن به وقت شرقی آمریکا (یوتی‌سی ۴:۰۰-)، هیچ حمله رسمی ای از سوی دو طرف گزارش نشده است.^[۱۹]هر چند که وقوع انفجارهای مشکوکی در شهرهای مختلف ایران، گمانه زنی ها^[۲۰] در رابطه با نقش اسرائیل و موساد در این حملات را تقویت کرده است.^[۲۱][۲۲]با این وجود هیچ‌یک از طرفین تئوری وقوع خرابکاری عمدی^[۲۳] در ایران را تأیید نکرده‌اند.^{[۲۴][۲۵][۲۶][۲۷]}

در تاریخ ۲۳ ژوئن ۲۰۲۵، در واکنش به حملات ایالات متحده به تأسیسات هسته‌ای ایران، ایران موشک‌هایی به پایگاه هوایی العدید در قطر شلیک کرد. پس از این حملات، رئیس‌جمهور ترامپ از آمادگی خود برای آتش‌بس خبر داد و از ایران به دلیل اطلاع‌رسانی پیشاپیش به ایالات متحده و محدود کردن دامنه واکنش خود تشکر کرد. او همچنین اشاره کرد که این حملات تأثیر کمی داشته و آن‌ها را «پاسخی بسیار ضعیف» توصیف کرد.^[۲۸]

در ساعت ۶:۰۲ عصر ۲۳ ژوئن به وقت منطقه زمانی شرقی، ترامپ اعلام کرد که توافقی برای آتش‌بس بین ایران و اسرائیل تا ۲۵ ژوئن اجرا خواهد شد و این درگیری را «جنگ ۱۲ روزه» نامید.^[۲۹][۳۰] بر اساس اعلامیه ترامپ از شب دوشنبه، دو طرف توافق کردند که ایران حملات علیه اسرائیل را از نیمه‌شب به وقت شرقی متوقف کند و اسرائیل قرار بود ۱۲ ساعت پس از آن حملات علیه ایران را متوقف کند.^[۳۱] عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران، این ادعا را رد کرد و گفت هیچ پیشنهادی برای آتش‌بس پذیرفته نشده، اما ایران آماده است در صورت توقف حملات اسرائیل تا ساعت ۴ صبح به وقت تهران، عملیات نظامی خود را متوقف کند.^[۳۲] در ساعت ۶:۴۵ صبح ۲۴ ژوئن به وقت تهران، پدافند هوایی ایران به حملات ادامه‌دار اسرائیل به پایتخت پاسخ داد و در ساعت ۷:۰۷ صبح، موشک‌هایی به سمت بئرشبع شلیک کرد که در این حمله موشکی چهار شهروند اسرائیلی کشته شدند.^[۳۳] همان صبح، اسرائیل اعلام کرد که با آتش‌بس دوجانبه‌ای که آمریکا و قطر میانجی‌گری کرده‌اند موافقت کرده و اهداف عملیاتی خود را محقق‌شده می‌داند.^[۳۴]

در ساعت ۰۰:۰۰ به وقت گرینویچ، ترامپ در شبکه‌های اجتماعی اعلام کرد که آتش‌بس برقرار شده و از همه طرف‌ها خواست آن را نقض نکنند.^[۳۵] اما در حدود ساعت ۷:۳۵ به وقت گرینویچ، مقامات اسرائیلی ادعا کردند که ایران موج جدیدی از موشک‌ها را شلیک کرده است. وزیر دفاع اسرائیل، یسرائیل کاتس، به ارتش دستور داد حملات به ایران را از سر بگیرد و گفت ایران آتش‌بس را «کاملاً نقض کرده است».^[۳۶] یک مقام ارتش اسرائیل گزارش داد که دو موشک بالستیک حدود دو ساعت و نیم پس از شروع آتش‌بس به سمت شمال اسرائیل شلیک شده که هر دو توسط پدافند هوایی رهگیری شدند.^[۳۷] اما عبدالرحیم موسوی، رئیس ستاد کل نیروهای مسلح ایران، اتهام نقض آتش‌بس را رد کرد و ادعای اسرائیل دربارهٔ شلیک موشک را نادرست خواند.^[۳۸][۳۹] شورای عالی امنیت ملی ایران هشدار داد که هرگونه تجاوز جدید با پاسخ قاطع، محکم و به‌موقع ایران مواجه خواهد شد.^[۴۰] سپاه پاسداران ادعا کرد که اسرائیل تا ساعت ۵:۳۰ به وقت گرینویچ به حملات خود ادامه داده، هرچند گزارشی از حملات اسرائیل پس از ساعت ۴ صبح به وقت محلی ایران وجود ندارد.^[۴۱]

کمی بعد، ترامپ هر دو طرف را به نقض آتش‌بس متهم کرد و گفت: «ایران آن را نقض کرد، اما اسرائیل هم نقض کرد.»^[۴۲] او به اسرائیل هشدار داد که حملات تلافی‌جویانه به ایران انجام ندهد و خلبانانش را فرابخواند.^[۴۳] اندکی پس از عزیمت با هواپیمای ایر فورس وان به اجلاس سران ناتو در ناتو، ترامپ در تروت سوشال نوشت: «آتش‌بس برقرار است» و «همه هواپیماها به خانه بازگردند».^[۴۴] طبق گزارش آکسیوس به نقل از یک مقام اسرائیلی، ترامپ در تماسی تلفنی با نتانیاهو از او خواست به ایران حمله نکند. نتانیاهو گفت که نمی‌تواند حمله را لغو کند و ایران را مقصر نقض آتش‌بس دانست، اما قول داد حمله را محدود کرده و تنها یک هدف را بزند.^[۴۵] در همان زمان، رسانه‌های ایرانی از شنیده شدن صدای انفجار در تهران و حمله به شهر بابلسر بابلسر خبر دادند. گزارش‌هایی نیز از رادیوی نظامی اسرائیل تأیید کرد که یک تأسیسات راداری نزدیک تهران هدف قرار گرفته است.^[۴۶] ایران از حملات قبلی خود دفاع کرد و گفت موج آخر موشک‌ها چند دقیقه پیش از شروع آتش‌بس شلیک شده بود.^[۴۶] دفتر نتانیاهو نیز بیانیه‌ای منتشر کرد که در آن تخریب یک تأسیسات راداری نزدیک تهران را تأیید و اعلام کرد که نتانیاهو از حملات بیشتر به ایران خودداری خواهد کرد.^[۴۷]

گزارش مؤسسه مطالعه جنگ (ISW) نتیجه‌گیری کرد که عملیات‌های اسرائیل، دولت ایران را وادار به پذیرش آتش‌بس کرد و به اسرائیل امکان داد تا به یکی از اهداف کلیدی خود دست یابد، هرچند حملات محدود به تحمیل هزینه بر جبهه مقاومت بود و نه تلاش برای سرنگونی رژیم. این گزارش خاطرنشان کرد که اسرائیل به‌صورت نظام‌مند امنیت داخلی ایران را در سطح ملی هدف قرار نداد و عمدتاً بر تأسیسات در پایتخت ایران، تهران، تمرکز داشت. در عوض، اسرائیل قصد داشت به ایران نشان دهد که توانایی و اراده لازم برای ایجاد خسارت جدی را دارد، در صورتی که ایران بخواهد درگیری‌ها را ادامه دهد یا گسترش دهد. این گزارش با استناد به برآورد مؤسسه علوم و امنیت بین‌المللی، ارزیابی کرد که توانایی‌های غنی‌سازی ایران به دلیل حملات آمریکا و اسرائیل به شدت محدود شده و «از دست دادن تعداد زیادی سانتریفیوژ و تأسیسات» فعالیت‌های هسته‌ای ایران را برای آینده قابل پیش‌بینی مختل خواهد کرد. همچنین مؤسسه مطالعه جنگ گزارش داد که اقدامات بازدارنده و حملات اسرائیل به پرتابگرها، حجم حملات موشک‌های بالستیک به اسرائیل را کاهش داد و ایران را مجبور کرد به رگبارهای «بسیار کمتر» و «کوچک‌تر» متکی شود؛ این تلاش‌های اسرائیل، ایران را بیش از پیش به تسلیم واداشت.^[۵۴]

تریتا پارسی، کارشناس مسائل ایران و یکی از بنیانگذاران و معاون اجرایی مؤسسه کشورداری مسئولانه کویینسی، معتقد است که علیرغم تأکید اسرائیل بر هدف قرار دادن تأسیسات هسته‌ای ایران، این کشور تلاش واضحی برای تضعیف و احتمالاً سرنگونی ساختار حکومت ایران انجام داده است و نتانیاهو به دنبال فرصتی دیگر برای از سرگیری این مأموریت است. او گفت: «دلیل اینکه اسرائیلی‌ها دوباره می‌خواهند حمله کنند این است که می‌خواهند مطمئن شوند ایران را به سوریه یا لبنان بعدی تبدیل می‌کنند – کشورهای که اسرائیل هر زمان بخواهد می‌تواند به آنها حمله کند بدون اینکه به حساب بیاورد.»^[۵۵]

بامو نوری، استاد روابط بین‌الملل، در مقاله‌ای برای The Conversation اظهار می‌کند که روز بعد از حملات آمریکا، نتانیاهو با ترامپ در مورد آتش‌بس صحبت کرد، زیرا او می‌خواست از جنگ طولانی فرسایشی که اسرائیل قادر به تحمل آن نبود جلوگیری کند و در حال حاضر به دنبال یک استراتژی خروج بود.^[۵۶]

بر اساس برخی منابع، تهران از قطر، عربستان سعودی و عمان خواسته بود که از ترامپ بخواهند که از اسرائیل خواستار آتش‌بس فوری با ایران شود و در ازای آن انعطاف‌پذیری در مذاکرات هسته‌ای ارائه دهد.^[۵۷] منابع دیگر می‌گویند که پس از حملات تلافی‌جویانه ایران به یک پایگاه آمریکایی در قطر، ترامپ از امیر قطر خواست تا میانجی‌گری برای توافق آتش‌بس با ایران انجام دهد.^[۳۲][۵۸] ترامپ بعدها گفت: «اسرائیل و ایران تقریباً همزمان به من آمدند و گفتند: 'صلح!'»^[۵۹]

• انفجارها در ایران پس از جنگ ایران و اسرائیل