کابینه سیاه

دولت سه‌ماهه‌ای که سید ضیاءالدین طباطبایی پس از کودتای سوم اسفند ۱۲۹۹ تشکیل داد، به دلیل فشاری که به مخالفان خود آورد، در رسانه‌های زمان خود به کابینه سیاه مشهور شد.

پس از انقلاب ۱۹۱۷ و سقوط تزارها دولت روس در تاریخ ۲۴ دی ماه ۱۲۹۹ نیروهای خود را از نواحی شمال به عقب راندند، احمد شاه همزمان با تهدید انگلیسی‌ها به عقب‌نشینی و خروج از ایران به دولت سپهسالار دستور داد که به تقویت کابینه خود بپردازد؛ ولی از آنجا که کشور در شرایط خوبی به سر نمی‌برد و هرج و مرج ایران را چنان در آستانه سقوط قرار داده بود که اگر نیروی انگلیس در حوالی قزوین پایگاه نداشت، بلشویک‌های گیلان می‌توانستند به آسانی به طهران حمله کنند و دولت حتی توانایی دفاع از پایتخت را هم نداشت. در چنین شرایطی سیدضیاءالدین، رضاخان میرپنج، ماژور مسعودخان، سرهنگ احمد آقاخان، امیراحمدی و کلنل کاظم خان سیاح با هدف نجات ایران یا به گفته سید ضیاالدین خدمت به ایران به هم همقسم شده و تصمیم به کودتا و برکناری دولت سپهدار رشتی گرفتند.

دولت سیدضیاء پس از فرمان احمدشاه در تاریخ ۳ اسفند ۱۲۹۹ آغاز به کار کرد و به عنوان دولت برآمده از انقلاب دست به اصلاحات اقتصادی وتقویت ارتش برای کنترل امنیت وسرکوب تجزیه طلبان زد اما از آنجا که کودتا با مخالفت جمعی از نمایندگان مجلس و وابستگان قاجار روبرو گردید سیدضیاء دستور بازداشت آن اشخاص را داد، بطوری که دولتش به کابینه سیاه اشتهار یافت. سرانجام کابینه سیاه در تاریخ ۱۴ خرداد ۱۳۰۰ با استعفای سید ضیاءالدین طباطبایی در کمتر از سه ماه بکار خود پایان داد.

علی‌اکبر داور مدیر روزنامهٔ مرد آزاد، در سرمقالهٔ روزنامهٔ خود (شماره ۱۸، ۴ حوت [اسفند] ۱۳۰۱) نوشت:^[۱]

...مقصود ما این نبود که جز با دست رئیس کابینهٔ سیاه ایران اصلاح نمی‌شود. عقیدهٔ ما این نیست که آنچه در دورهٔ حکومت نودروزه شده، تمام آن اعمال ممدوح و بجا بود. بدون طرفداری از یک شخص معیّنی، ما می‌گفتیم و باز تکرار می‌کنیم: سبک حکومت را باید تغییر داد. سلیقهٔ سیاسی زمامداران عادی ما خراب است. این سلیقه ایران را معدوم خواهد کرد. حکومت را باید از این سلسلهٔ کهنه‌فکر گرفت و به دست‌های جوانی سپرد که اگر لیاقتشان هم محقّق نیست، لااقل بی‌عرضه‌بودنشان مسلّم نباشد. اگر این کفر است، ما اقرار داریم ما این کفر را گفته‌ایم.