محسن مبصر
محسن مبصر | |
|---|---|
 | |
| رئیس سازمان پدافند غیرنظامی معاون نخستوزیر ایران | |
| دوره مسئولیت ۲۶ شهریور ۱۳۵۰ – ۱۶ مرداد ۱۳۵۶ | |
| نخستوزیر | امیرعباس هویدا |
| اطلاعات شخصی | |
| زاده | ۱۲۹۶ روستای سردرود تبریز، قاجار |
| درگذشته | ۱۳۷۵ لندن، انگلستان |
| خدمات نظامی | |
| خدمت/شاخه | ارتش شاهنشاهی ایران |
| درجه | سپهبد |
سپهبد محسن مُبَصِّر (۱۲۹۶ روستای سردرود تبریز - ۱۳۷۵ لندن) نظامی و رئیس شهربانی (۱۳۴۳–۱۳۴۹) بود.
تولد و تحصیلات
محسن مبصر، فرزند میرزا عبدالعلیخان مبصّرالدّوله، متولد ۱۲۹۶ در تبریز (روستای سردرود) است. او تحصیلات عالی خود را در دانشکدۀ افسری (تهران) و در رستۀ توپخانه به پایان برد.[۱]
مدارج اداری و نظامی
وی در ارتش، مدارج مختلفی را مانند ریاست رکن ۲ رضائیه، ریاست بازرسی سازمان صنایع نظامی، ریاست ستاد فرماندهی نظامی تهران، اتاشۀ نظامی ایران در کشورهای عربی، ریاست ادارۀ بسیج همگانی ستاد کل ارتش گذراند و در سال ۱۳۳۹ با درجۀ سرتیپی به ریاست پلیس تهران منصوب شد.[۱][۲]
وی قسمت زیادی از دوران خدمت خود را به مبارزه با نفوذ حزب توده در ارتش اختصاص داد. مهمترین دستاورد او در این مبارزه، نقش مؤثر در کشف شبکۀ نظامی حزب توده بود. کشف این توطئه، منجر به دستگیری های گستردۀ دیگر اعضای توده شد که در شبکۀ نظامی نبودند. بنا به ادعای خود مبصر، وی با مشورتهایی که به تیمور بختیار داد، یکی از پایهگذاران ساواک بهشمار میرود؛ با این حال، بعد از تأسیس ساواک، علیرغم اصرار تیمور بختیار، به آن سازمان نمیپیوندد.[۳]
وی در زمان ریاست بر ادارۀ اطلاعات و تجسس رکن ۲ ارتش، پس از ترور تیمسار رزمآرا، دفترچهای را از خانهاش پیدا کرد که در آن دفترچه، دلایلی بر نقش رزمآرا در ترور شاه در سال ۱۳۲۷ نوشته شده است.[۴]
مبصر در سال ۱۳۴۱ با درجۀ سرلشکری به معاونت کل شهربانی کل کشور منصوب شد و در سال ۱۳۴۳ به ریاست شهربانی انتخاب شد و تا سال ۱۳۴۹ در این سمت باقی ماند. بنا به اظهارات خود مبصر در مصاحبه با پروژۀ تاریخ شفاهی ایران، وی بعد از اظهار تنفر و انزجار شاه از هیپیها و چند بار درخواست مستقیم او از مبصر جهت برخورد با آنها، تصمیم به مقابله با این سبک از مد و سبک زندگی میگیرد؛ بنابراین طی دستوری به مأموران شهربانی، هیپیها در خیابانْ دستگیر و مقداری از موی سر آنها تراشیده میشد تا خودشان مجبور شوند بقیۀ موی سر را اصلاح کنند. در اجرای این عملیات، فرهاد مشکات، رهبر ارکستر نیز بهصورت ناشناس، دچار پاسبانی میشود و درست در شبی که کنسرتی با حضور ملکه فرح دیبا داشته، موی سرش تراشیده میشود، که در همان شب به ملکه شکایت میکند و فرح دیبا نیز به شاه گلایه میکند. طبق اظهارات خود مبصر، وی حاضر به معرفی شخص دیگری، بهطور مثال، خود پاسبانی که موی سر مشکات را تراشیده بوده، بهعنوان مقصر نمیشود و مسئولیت این اشتباه را میپذیرد، که در نهایت، منجر به برکناری وی میشود.[۵]
مبصر پس از کنار رفتن از شهربانی، به ریاست هیأت مشاوران ستاد بزرگ ارتشتاران برگزیده شد و تا زمان حضور در دولت، در این هیأت مشغول به کار بود. وی سپس در دولت امیرعباس هویدا، طی سالهای ۱۳۵۱–۱۳۵۲ به معاونت نخستوزیری و سرپرستی سازمان دفاع غیرنظامی منصوب شد. او در سال ۱۳۵۲ بازنشسته شد.[۱] وی بعد از انقلاب، به ترکیه و سپس به انگلستان رفت و در سال ۱۳۷۵ در لندن درگذشت.[۶]
وی خاطرات خود را در کتابی بهنام «پژوهش در لندن» بهنشر رسانید.[۷]
منابع
- 1 2 3 عاقلی، باقر، شرح حال رجال سیاسی و نظامیمعاصر ایران، ج۳، ص۱۳۴۵، تهران، نشر گفتار، چاپ اول ۱۳۸۰.
- ↑ طلوعی، محمود، بازیگران عصر پهلوی از فروغی تا فردوست، ج۱، ص۳۷۹، تهران، نشر علم، چاپ دوم، ۱۳۷۳.
- ↑ تاریخ شفاهی ایران در دانشگاه هاروارد مصاحبه با محسن مبصر نوار شماره یک و دو
- ↑ فردوست، حسین، ظهور و سقوط سلطنت پهلوی، ج۱، ص۱۶۷، تهران، انتشارات اطلاعات، چاپ ششم، ۱۳۷۳.
- ↑ تاریخ شفاهی ایران در دانشگاه هاروارد مصاحبه با محسن مبصر نوار شماره ۸
- ↑ فردوست، حسین، ظهور و سقوط سلطنت پهلوی، ج۱، ص۶۱۷، تهران، انتشارات اطلاعات، چاپ ششم، ۱۳۷۳
- ↑ ↑ مبصر، محسن، پژوهش، ص۳۸۶، لندن، انتشارات پکا، چاپ اول، ۱۹۹۶ م، زندگینامه، بیش.