سوت‌زنی

یک سوت ورزشی با نماد کمیسیون بورس و اوراق بهادار آمریکا

سوت‌زنی یا افشاگری (به انگلیسی: Whistleblowing) به فعالیت فردی که معمولاً کارمند یک سازمان است اشاره دارد که در آن دست به افشاگری دربارهٔ فعالیت‌های غیرقانونی، غیراخلاقی، نامشروع، ناامن یا فریبکارانه یک سازمان خصوصی یا دولتی می‌زند. افشاگران می‌توانند از روش‌های درون‌سازمانی یا بیرون‌سازمانی برای انتقال اطلاعات یا افشای ادعاهای خود دست بزنند. بیش از ۸۳٪ از افشاگران به این امید که شرکت خود مشکل را برطرف کند به‌صورت درون‌سازمانی اطلاعات خود را به مدیر مستقیم، مدیر منابع انسانی، واحد انطباق یا یک شخص ثالث بی‌طرف در داخل خود شرکت گزارش می‌دهند.[۱] همچنین افشاگر می‌تواند با ارتباط با نهادهای بیرون‌سازمانی مانند رسانه‌ها، دولت یا نیروهای انتظامی، ادعاهای خود را سوت‌زنی یا افشا کند. برخی کشورها قوانین ویژه‌ای برای تعریف سوت‌زنی و روش‌های مجاز برای آن دارند. افشاگری می‌تواند در بخش خصوصی یا دولتی رخ دهد.

اغلب سوت‌زنان به دلیل افشاگری‌شان مورد تلافی‌جویی مانند اخراج از کار از سازمان خود روبرو می‌شوند. اقدامات دیگری نیز به‌عنوان تلافی‌جویی ممکن است انجام شود: مانند افزایش غیرمنطقی حجم کار، کاهش ساعات کاری، جلوگیری از تکمیل وظایف، تحقیر یا زورگویی. قوانین در بسیاری از کشورها سعی در حمایت از افشاگران و تنظیم فعالیت‌های افشاگری دارند. این قوانین غالباً رویکردهای متفاوتی برای افشاگری در بخش‌های عمومی و خصوصی اتخاذ می‌کنند.

افشاگران همیشه به اهداف خود نمی‌رسند؛ برای اینکه ادعاهای آنها معتبر و موفق باشد باید شواهد محکمی ارائه کنند تا دولت یا نهاد نظارتی بتواند آنها را بررسی و شرکت‌ها یا نهادهای دولتی فاسد را پاسخگو سازد.[۲] افشاگران برای موفقیت در افشاگری خود باید سال‌ها در برابر تلاش‌های هماهنگ و طولانی‌مدتی که ممکن است از سوی سازمان‌ها برای ساکت کردن، بی‌اعتبار ساختن، انزوا و تضعیف وضعیت مالی و روانی‌شان اعمال شود پایداری کنند.

از افشاگران به عنوان «پیامبران در حال انجام وظیفه» یاد شده است. اما بسیاری از آنان شغل خود را از دست می‌دهند، قربانی کارزارهایی برای بی‌اعتبار و منزوی کردن خود می‌شوند، فشارهای مالی و روانی را تحمل می‌کنند و برخی نیز جان خود را از دست می‌دهند. از جمله این نمونه‌ها می‌توان به جان بارنت اشاره کرد که روزی که قرار بود شهادت خود را به عنوان افشاگر علیه شرکت هوافضای بوئینگ ارائه دهد درگذشت و دیوید کلی که دو روز پس از آنکه کمیته‌های اطلاعاتی، امنیتی و امور خارجی پارلمان بریتانیا اعلام کردند که او دربارهٔ ادعاهای مشکوکی که برای قانع‌کردن پارلمان بریتانیا جهت رأی به حمله به عراق مطرح شده بود، مورد بازجویی قرار خواهد گرفت، پیدا شد.

نمای کلی

خاستگاه واژه

این واژه با استفاده از سوت برای آگاه کردن عموم یا جمعیت دربارهٔ مسائلی چون ارتکاب جرم یا نقض قوانین در یک بازی مرتبط است. گفته می‌شود که واژه انگلیسی Whistleblowing را کنشگر آمریکایی رالف نیدر در اوایل دهه ۱۹۷۰ ابداع کرد تا از بار منفی واژه‌هایی مانند «خبرچین» و «زیر آب زن» وجود داشت پرهیز کند. اما در واقع ریشه این واژه به قرن ۱۹ بازمی‌گردد. عبارت «سوت‌زنی» در قرن ۱۹ به مأموران اجرای قانون نسبت داده شد، زیرا آن‌ها برای هشدار دادن به مردم یا همکاران پلیس خود از سوت استفاده می‌کردند. داوران ورزشی که از سوت برای اعلام بازی غیرقانونی یا خطا استفاده می‌کنند نیز به عنوان «سوت‌زن» شناخته می‌شدند.

در سال ۱۸۸۳ یک داستان در گازت جینزویل ویسکانسین یک پلیس را که برای هشدار دادن به شهروندان در مورد یک شورش از سوت استفاده کرده بود «سوت‌زن» نامید. در دهه ۱۹۶۰ روزنامه‌نگاران این واژه را برای اشاره به افرادی مانند رالف نیدر که خلافکاری یا تبه‌کاری را افشا می‌کردند به کار رفت.

روش‌های سوت‌زنی

روش‌های داخلی

در بیشتر موارد سوت‌زنان افشاگری خود را درون سازمان از طریق گزارش‌دهی ناشناس به مدیریت انجام می‌دهند تا تخلف یک همکار یا مافوق در شرکت خود را گزارش دهند. در سازمان‌هایی این امکان فراهم شده است تا افراد سازمان بتوانند از طریق هات‌لاین یا کانالهای تماس مختلف موجود فساد را گزارش کنند تا رفتار غیرقانونی و غیرقابل قبول فرد دیگری در سازمان را گزارش دهد.[۳] شواهدی وجود دارد که نشان می‌دهد افراد تمایل دارند که اگر در سازمان روش مشخصی برای افشای تبه‌کاری یا فساد وجود داشته باشد و حفظ کامل محرمانگی انجام شود افشاگری را درون سازمان انجام دهند و دست به افشاگری در بیرون از سازمان نزنند.[۴]

مکانیزم‌های گزارش‌دهی ناشناس به عنوان مثال‌هایی که قبلاً ذکر شد، کمک می‌کنند تا جوی ایجاد شود که در آن کارمندان بیشتر احتمال می‌دهند تخلفات احتمالی یا واقعی را بدون ترس از تلافی گزارش دهند یا مشاوره بخواهند. استاندارد مدیریت ضد رشوه جدید ایزو ۳۷۰۰۱ شامل گزارش‌دهی ناشناس به عنوان یکی از معیارهای این استاندارد جدید است.

کانال‌های خارجی

سوت‌زنان خارجی، تخلفات را به افراد یا نهادهای بیرون از سازمان گزارش می‌دهند. در این موارد، بسته به ماهیت اطلاعات، سوت‌زنان ممکن است تخلفات را به وکلا، رسانه‌ها، نهادهای اجرای قانون یا سازمان‌های نظارتی و سایر ارگان‌های محلی، ایالتی یا فدرال گزارش کنند. در برخی موارد، سوت‌زنی خارجی با ارائه پاداش‌های مالی تشویق می‌شود.

کانال‌های شخص ثالث

گاهی اوقات سازمان‌ها از سازمان دیگری برای ایجاد یک کانال گزارش‌دهی امن و ناشناس برای کارمندان خود استفاده می‌کنند که اغلب به عنوان خط ویژه سوت‌زنی شناخته می‌شود. علاوه بر حفاظت از هویت سوت‌زن این خدمات طراحی شده‌اند تا افراد در رأس هرم سازمان را از تخلفات آگاه کنند. گاهی حتی نرم‌افزارهای مدیریتی خاصی طراحی می‌شود که با نرم‌افزارهای درون سازمان یکپارچه شده است که به کارکنان اجازه می‌دهد به‌طور ناشناس گزارش بفرستند.[۵]

اجرای یک راهکار شخص ثالث اغلب ساده‌ترین راه برای سازمان است تا رعایت قوانین را ترویج دهد یا سیاست سوت‌زنی را ارائه دهد که قبلاً وجود نداشته است. تعداد فزاینده‌ای از شرکت‌ها و مقامات از خدمات شخص ثالث استفاده می‌کنند که در آن سوت‌زن نیز برای ارائه‌دهنده خدمات شخص ثالث ناشناس باقی می‌ماند، که این امکان از طریق شماره تلفن‌های رایگان و/یا راه‌حل‌های مبتنی بر وب یا اپلیکیشن که از رمزگذاری نامتقارن استفاده می‌کنند، فراهم می‌شود.

حمایت قانونی از افشاگران

ایران

دولت ایران در سال ۲۰۲۳ اعلام کرد که سوت‌زنی یا افشاگری عمومی دربارهٔ فسادهای مقامات در صورتی که سوت‌زننده نتواند آن را اثبات کند مجازات قانونی خواهد داشت.[۶]

ایالات متحده آمریکا

ادوارد اسنودن، افشاگر آمریکایی

در ایالات متحده آمریکا قانون جاسوسی سال ۱۹۱۷ برای پیگرد قانونی سوت‌زنندگانی مانند ادوارد اسنودن و چلسی منینگ به کار رفته است. در سال ۲۰۱۳ منینگ به جرم نقض قانون جاسوسی و افشای اسناد حساس نظامی به ویکی‌لیکس به ۳۵ سال زندان محکوم شد. در همان سال اسنودن به جرم نقض قانون جاسوسی به دلیل انتشار اسناد محرمانه متعلق به آژانس امنیت ملی متهم شد.

منابع

  1. ↑ Chalouat, Iheb; Carrión-Crespo, Carlos; Licata, Margherita. "Law and practice on protecting whistle-blowers in the public and financial services sectors" (PDF). International Labour Office, Geneva. Retrieved 17 March 2021.
  2. ↑ Martin, Gabrielle (2024-02-14). "U.S. Supreme Court Holds SOX Whistleblowers Not Required to Show Retaliatory Intent (US)". Employment Law Worldview. Retrieved 2024-02-21.
  3. ↑ Rowe, Mary; Wilcox, Linda; Gadlin, Howard (2009). "Dealing with — or Reporting — "Unacceptable" Behavior* (With additional thoughts about the "Bystander Effect")". Journal of the International Ombudsman Association. 2 (1): 52–64.
  4. ↑ Mary Rowe, "Options and choice for conflict resolution in the workplace" in Negotiation: Strategies for Mutual Gain, by Lavinia Hall (ed.), Sage Publications, Inc. , 1993, pp. 105–119.
  5. ↑ Mary Rowe, "Options and choice for conflict resolution in the workplace" in Negotiation: Strategies for Mutual Gain, by Lavinia Hall (ed.), Sage Publications, Inc. , 1993, pp. 105–119.
  6. ↑ "ایرادات شورای نگهبان به طرح حمایت از گزارشگران فساد رفع شد - ایرنا".

کتابشناسی

جستارهای بیرونی

This article is issued from ویکی‌پدیا. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.