سنای روسیه
| Правительствующiй Сенатъ (روسی) | |
 نشان امپراتوری روسیه | |
 تصویری از ساختمان سنا و سینود در سنت پترزبورگ | |
| دید کلی سازمان | |
|---|---|
| بنیانگذاری | ۵ مارس ۱۷۱۱ |
| سازمان پیشین | |
| برچینش | ۵ دسامبر ۱۹۱۷ |
| سازمان پسین |
|
| حوزهٔ قدرت |  امپراتوری روسیه |
| ستاد | سنت پترزبورگ |
سنای روسیه با نام رسمی سنای حاکم (به روسی: Правительствующiй Сенатъ) بالاترین نهاد قانونگذاری، قضایی و اجرایی در امپراتوری روسیه از سال ۱۷۱۱ تا ۱۹۷ میلادی بود. این نهاد تابع امپراتور روسیه بود و اعضای آن با حکم او منصوب میشدند. سنای روسیه توسط پتر کبیر برای جایگزینی با دومای بویار تأسیس شد و تا پایان امپراتوری روسیه، اگرچه با تغییرات کاربری، پابرجا ماند. ریاست سنای روسیه بر عهده مقامی موسوم به اُوبِر پِروکورور (به روسی: О́бер-прокуро́р) به معنی «دادستان کل» بود که نقش رابط میان امپراتور و سنا را داشت.
سنای روسیه در ۵ مارس ۱۷۱۱ تأسیس شد. مسئولیت اولیه و اصلی آن، اداره کشور در زمانی بود که تزار/امپراتور مشغول لشکرکشیهای نظامی بود و نمیتوانست به اداره امور رسیدگی کند؛ زیرا در روسیه شکل حکومت یکهسالاری تزاری بود که در غیاب تزار حاکم، اداره کشور لنگ میماند و نیاز به تشکیل سازمان قدرتمندی برای حل این موضوع احساس میشد. تأسیس سنا همچنین بخشی از سازماندهی مجدد دولت بود که توسط پتر کبیر (سلطنت: ۱۶۸۹–۱۷۲۵) در جریان اصلاحات داخلیاش انجام شد. تزار پتر آرزو داشت ساختار دولت را بیشتر پاسخگوی خواستههای خود کند و آن را در بهرهبرداری از منابع جامعه برای اهداف نظامیاش مؤثرتر گرداند. در سال ۱۷۲۲، سنای حاکم از یک نهاد حکومتی عالی، تبدیل به یک نهاد نظارتی عالی شد که مسئول حل و فصل اختلافات حقوقی و اداری بود. کاترین کبیر (سلطنت: ۱۷۶۳–۱۷۹۶) با تقسیم سنا به شش بخش با مسئولیتهای دولتی نسبتاً روشن مربوط به نظارت اداری، آن را بیشتر نظاممند کرد.
اصلاحات دولتی انجام شده توسط الکساندر یکم، امپراتور روسیه (سلطنت: ۱۸۰۱–۱۸۲۵) نقش سنای روسیه را از اساس تغییر داد. طبق فرمانهای او در سالهای ۱۸۰۱ و ۱۸۰۲، سنا حق بررسی قضایی و نظارت بر بالاترین سازمانهای دولتی، از جمله وزارتخانههای تازه تأسیس را داشت. هیچ لایحهای بدون تأیید سنای روسیه نمیتوانست به قانون تبدیل شود. با این حال، تنها یک سال بعد، فرمان جدیدی این اختیارات را از سنا سلب نمود. تأسیس سیستم وزارتی و شورای دولتی در سال ۱۸۱۰، نقش سنا را در عمل به شدت تضعیف کرد. در ادامه قرن نوزدهم، سنای حاکم نقش دادگاه عالیِ تجدیدنظر را ایفا و همراه با سایر نهادها، نظارت اداری محدودی را اعمال میکرد. تا سال ۱۹۰۵، سنا که ۴۰ یا ۵۰ عضو آن توسط امپراتور انتخاب میشدند، به ندرت تشکیل جلسه میداد؛ مگر در موارد تشریفاتی. شش دپارتمان که به انبوهی از مسائل قضایی، اجتماعی و سیاسی میپرداختند، همچنان تحت نظارت سنای حاکم فعالیت میکردند.
پس از انقلاب ۱۹۰۵ روسیه، نقش سنای روسیه بار دیگر تغییر کرد. این مجلس اینبار به دادگاه عالی جنایی تبدیل شد که با فساد در بوروکراسی روسیه مقابله میکرد. دپارتمان نخست آن در آمادهسازی برای تشکیل دومای نخست نقش داشت، درحالی که دپارتمان دوم آن به دادگاه عالی تجدیدنظر برای مسائل مربوط به زمین تبدیل شد. سنای حاکم انقلاب اکتبر را به رسمیت نشناخت و بنابراین توسط بلشویکها در ۵ دسامبر ۱۹۱۷ منحل شد. سنای روسیه در طول تاریخ، چندینبار مقر خود را تغییر داد که اصلیترین آنها در سنت پترزبورگ و مسکو بوده است.
منابع
- Zhand P. Shakibi. "Governing Senate" [سنای حاکم]. www.encyclopedia.com (به انگلیسی). Retrieved 2025-04-20.
پیوند به بیرون
