سد شهید کاظمی بوکان
| سد شهید کاظمی بوکان | |
|---|---|
  موقعیت سد شهید کاظمی بوکان در ایران | |
| نام رسمی | سد شهید کاظمی، سد بوکان |
| کشور | ایران  |
| محل | ۲۵ کیلومتری بوکان و ۶۲ کیلومتری شهر سقز |
| آغاز ساخت | مرداد ۱۳۴۶ |
| گشایش | ۴ مهر ۱۳۵۰ |
| سد و سرریزها | |
| گونه سد | مخزنی |
| بر روی رود | زرینه رود |
| ارتفاع از پی | ۵۰ |
| طول تاج | ۷۲۰ |
| مخزن | |
| حجم کل مخزن | ۸۰۰ میلیون متر مکعب |
| سد پاییندست و سرریزها | |
| گونه سد | مخزنی |
| [۱] | |
سد شهید کاظمی بوکان که با نامهای دیگری همچون سد بوکان و سد کوروش کبیر نیز شناخته میشود، یک سد خاکی با هستهٔ رسی است که بر روی رودخانهٔ زرینه رود احداث شده و در فاصلهٔ ۲۵ کیلومتری جنوبشرقی شهر بوکان، در استان آذربایجان غربی قرار دارد.[۲][۳][۴] بخشی از مخزن سد در محدودهٔ استان کردستان و شهرستان سقز واقع شده و حوضهٔ آبریز آن از ارتفاعات چهل چشمه و کیله شین در رشتهکوههای زاگرس، میان شهرهای سقز، بانه و دیواندره سرچشمه میگیرد.
عملیات احداث این سد در سال ۱۳۴۶ با هدف ذخیرهسازی و تأمین آب کشاورزی، شرب و صنعت منطقه توسط یک شرکت اتریشی (پُرر اتریش) آغاز شد و در مهرماه ۱۳۵۰ طی مراسمی با حضور محمد رضا پهلوی در شهر بوکان به بهرهبرداری رسید.[۵] دریاچهٔ پشت سد، علاوه بر نقش تأمین منابع آبی، از جاذبههای طبیعی منطقهٔ بوکان بهشمار میرود.[۶]
افتتاح و نامگذاری
سد بوکان که در زمان افتتاح با نام «سد کوروش کبیر» شناخته میشد، در تاریخ ۴ مهر ۱۳۵۰ با حضور محمدرضاشاه پهلوی به بهرهبرداری رسید.[۷] محمدرضاشاه پهلوی در جریان این مراسم، با اشاره به وضعیت اراضی کشاورزی منطقه، تأکید کرد که «تأمین آب بوکان و توابع آن از اولویتهای عمرانی بوده و اجرای طرحهای آبی در این منطقه مورد توجه قرار خواهد گرفت».[۸]
تا سال ۱۳۵۷ خورشیدی، نام رسمی این سد «سد کوروش کبیر» بود. پس از انقلاب ۱۳۵۷، نام آن به «سد زرینهرود» تغییر یافت؛ با این حال، در اسناد و آرشیوهای مربوط به جنگ ایران و عراق از این سازه با عنوان «سد بوکان» یاد شده است.[۹][۱۰]
در سال ۱۳۸۴، بهمنظور گرامیداشت یاد احمد کاظمی، فرمانده پیشین لشکر ۸ نجف اشرف و قرارگاه حمزه سیدالشهدا در ارومیه، نام سد به «سد شهید کاظمی بوکان» تغییر یافت.[۱۱]
مشخصات سد
سد شهید کاظمی بوکان دارای تاجی به طول ۷۲۰ متر و ارتفاع ۵۰ متر از پی است. در پی اجرای طرح افزایش ارتفاع سد در سال ۱۳۸۴، ظرفیت مخزن آن با افزایشی معادل ۲۳۲ میلیون مترمکعب، به حدود ۷۶۲ میلیون مترمکعب رسید.[۱۲] حجم مفید دریاچهٔ پشت سد حدود ۷۱۸ میلیون مترمکعب گزارش شده است.[۱۳]
این سد نقش مهمی در تأمین منابع آب منطقه ایفا میکند و آب شرب و صنعتی شهرهای بوکان، میاندوآب و بخش قابلتوجهی از تبریز را تأمین مینماید. همچنین، سالانه بیش از ۱۰۰ میلیون مترمکعب آب برای مصارف شرب و صنعت و آبیاری حدود ۵۵ هزار هکتار از اراضی کشاورزی شهرستانهای عجبشیر و آذرشهر از طریق این سد تأمین میشود.[۱۴]
در سال ۱۴۰۲، قرارداد احداث دو نیروگاه برقآبی هر یک با ظرفیت ۴٫۹ مگاوات (در مجموع ۹٫۸ مگاوات) در این سد منعقد شد. بر اساس برآوردها، این نیروگاهها سالانه حدود ۵۴ گیگاواتساعت برق تولید خواهند کرد. اجرای این طرح با هدف بهرهگیری از انرژی جنبشی جریان آب و کاهش تلفات ناشی از تخلیهٔ پاششی آب انجام شده است.[۱۵]
دریاچهٔ پشت سد بوکان علاوه بر کارکردهای تأمین آب و تولید انرژی، محل اجرای طرحهای آبزیپروری نیز بوده است. در این دریاچه گونههایی از کپورماهیان از جمله فیتوفاگ، بیگهد، آمور علفخوار، کپور معمولی و همچنین درصدی از گونههای بومی زیست کرده و مورد بهرهبرداری قرار میگیرند.[۱۶]
دسترسی به سد
دسترسی اصلی به سد شهید کاظمی بوکان از طریق شهر بوکان و جادهٔ آسفالتهٔ منتهی به سد انجام میشود. سایر شهرهای پیرامونی نیز با عبور از بوکان امکان دسترسی زمینی به این سازه را دارند. فاصلهٔ ساختمان سد تا شهر سقز حدود ۶۲ کیلومتر گزارش شده است.[۱۷]
کاهش حجم ذخیره آب
بر اساس گزارشهای منتشرشده در سال ۱۴۰۴، حجم آب ذخیرهشده در پشت سد شهید کاظمی بوکان بهطور قابلتوجهی کاهش یافته است. طبق این گزارشها، میزان ذخیره آب این سد که در سالهای گذشته بیش از یک میلیارد مترمکعب عنوان شده بود، در این سال به حدود ۳۰۷ میلیون مترمکعب رسید.[۱۸]
نگارخانه
در حال احداث سد بوکان/ ۱۳۴۶
تصویر هوایی مخزن سد بوکان
منابع
- ↑ مشخصات سد ،پرتال فرمانداری
- ↑ «از دریاچه سد بوکان چه میدانید؟». www.salameno.com. ۲۰۲۲-۰۳-۱۳. دریافتشده در ۲۰۲۴-۰۴-۱۸.
- ↑ «سد شهید کاظمی بوکان». پایگاه مرکز اطلاعات علمی جهاد دانشگاهی ایران. ۱۳۹۷. دریافتشده در ۱۰ اسفند ۱۳۹۹.
- ↑ «سد شهید کاظمی بوکان». شرکت مدیریت منابع آب ایران. ۱۳۹۶. بایگانیشده از اصلی در ۱۶ ژوئیه ۲۰۲۰. دریافتشده در ۱۰ اسفند ۱۳۹۹.
- ↑ «از دریاچه سد بوکان چه میدانید؟». www.salameno.com. ۲۰۲۲-۰۳-۱۳. دریافتشده در ۲۰۲۴-۰۴-۱۸.
- ↑ «دریاچه سد شهید کاظمی (بوکان) - تلاقی مهندسی و طبیعت در قلب آذربایجان غربی». www.climbers.ir. دریافتشده در ۲۰۲۶-۰۱-۰۷.
- ↑ «جزئیات افتتاح سد کوروش در بوکان». سردار بوکان.
- ↑ «جزئیات افتتاح سد کوروش در بوکان». سردار بوکان.
- ↑ مقدس، خبرگزاری دفاع (۱۴۰۲/۰۳/۲۱–۰۴:۲۵). «نقش شهید کاوه در آزادسازی سد بوکان و محور راهبردی پیرانشهر/ راز محبوبیت شهید در میان نیروهایش». fa. دریافتشده در 2025-04-08. تاریخ وارد شده در
|تاریخ=را بررسی کنید (کمک) - ↑ استانی، سردبیر. «سستی در عبادت تأثیر نامطلوبی در پیروزیها دارد». safireaflak.ir. دریافتشده در ۲۰۲۵-۰۴-۰۸.
- ↑ «مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی».
- ↑ «در مراسمی با حضور وزیر نیرو، طرح افزایش ارتفاع سد شهید کاظمی بوکان به بهرهبرداری رسید». شبکه خبری آب ایران. بایگانیشده از اصلی در ۱۶ سپتامبر ۲۰۱۵. دریافتشده در ۲۶ نوامبر ۲۰۱۱.
- ↑ «راهاندازی مجدد مراکز علمی تعطیل شده از برنامههای مهم وزارت نیروست». ایرنا. ۲۳ خرداد ۱۳۹۳. دریافتشده در ۲۴ خرداد ۱۳۹۳.
- ↑ «سد شهید کاظمی بوکان در پی بارندگیهای اخیرسرریز شد». پورتال استانداری آذربایجان غربی. بایگانیشده از اصلی در ۲۴ سپتامبر ۲۰۱۵. دریافتشده در ۲ دسامبر ۲۰۱۳.
- ↑ «سد بوکان به نیروگاه برق آبی ۹٫۸ مگاواتی مجهز میشود». www.irna.ir. دریافتشده در ۲۰۲۴-۰۴-۱۸.
- ↑ «صید ماهی در دریاچه پشت سد شهید کاظمی سقز آغاز شد». www.irna.ir. دریافتشده در ۲۰۲۴-۰۴-۱۸.
- ↑ «دریاچه سد شهید کاظمی (دریاچه زرینه رود)+آدرس+نقشه جاهای دیدنی کردستان +عکس | کوچیتا». سامانه جامع گردشگری کوچیتا. بایگانیشده از اصلی در ۱۰ ژوئیه ۲۰۲۱. دریافتشده در ۲۰۲۱-۰۷-۱۰.
- ↑ SNN.IR، خبرگزاری دانشجو | (۲۰۲۵-۱۱-۱۱). «ورودی آب سد شهید کاظمی بوکان یکسوم شد؛ موجودی سد دوستی در مرز بحران + فیلم». fa. دریافتشده در ۲۰۲۵-۱۱-۱۱.