روحی ارباب

روحی نصرالله ارباب (۱۹۱۴ – ۵ مه ۱۹۷۵ / ۱۲۹۳ – ۱۶ اردیبهشت ۱۳۵۴) نویسندهٔ داستانی و مترجم ایرانی، از پیشگامان ادبیات کودک در ایران بود. او در عشق‌آباد، ترکستان روسیه در خانواده‌ای بهایی به دنیا آمد. تحصیلات ابتدایی و متوسطه را در آنجا گذراند و سپس برای ادامهٔ تحصیلات عالی به لنینگراد رفت، اما آن را به پایان نرساند. او به ایران بازگشت و در سال ۱۹۴۹ مدرک لیسانس حقوق را از دانشگاه تهران دریافت کرد و در همان دانشگاه به عنوان مدرس زبان روسی فعالیت کرد. روحی ارباب به ترجمهٔ ادبیات روسی و جهانی به فارسی نیز پرداخت و در نشر ادبیات کودک نیز سهمی بسزا داشت.^{[۱][۲][۳][۴]}

روحی بن نصرالله ارباب در سال ۱۲۹۳ هجری شمسی (۱۹۱۴ میلادی) یا ۱۲۹۱ هجری شمسی (۱۹۱۲ میلادی) در شهر عشق‌آباد متولد شد، که آن زمان جزو خاک امپراتوری روسیه بود.^[۱]خانوادهٔ او از سوی پدر به بهائیان ایرانی تعلق داشتند که در سال ۱۸۴۴ به عشق‌آباد مهاجرت کرده بودند، در پی فشارهای دینی که ایران در آن زمان شاهد آن بود. برادر بزرگ‌تر او جزو بهائیانی بود که پس از انقلاب بلشویکی سال ۱۹۱۷ تحت سرکوب قرار گرفتند. اموال آنها مصادره شد و تعدادی از آنها بازداشت و به اردوگاه‌های کار اجباری در سیبری تبعید شدند.^[۳]

روحی از سال‌های کودکی علاقه‌مندی زیادی به خواندن و نوشتن نشان داد. تحصیلات ابتدایی خود را در مدرسه‌ای بهائی در همان‌جا به پایان رساند و سپس در مدرسهٔ دولتی برای ادامهٔ تحصیلات متوسطه ثبت‌نام کرد. او در سن ۱۶ سالگی دیپلم خود را دریافت کرد و سپس وارد دانشکدهٔ الکترونیک در شهر لنینگراد شد تا تحصیلات دانشگاهی خود را ادامه دهد. یک سال پس از شروع تحصیلات در دانشگاه، تصمیم به اخراج او از دانشگاه اتخاذ شد و مجبور شد به تنهایی به ایران بازگردد.^[۳][۱]چون پدرش قادر به پرداخت هزینه‌های سفر نبود، ساعت طلایی خود را به او داد و مادرش با دادن روسری‌اش با او وداع کرد. پس از ترک روسیه، پدرش نصرالله توسط بلشویک‌ها بازداشت و در یکی از زندان‌های آنها درگذشت.^[۳]

روحی ارباب پس از بازگشت به ایران، مدت کوتاهی در مشهد اقامت داشت و سپس به تهران نقل مکان کرد و ساعت پدرش را فروخت تا هزینه‌های سفرش را تأمین کند. در این مدت، او با مشکلات بهداشتی، اجتماعی، بیماری، فقر و تنهایی مواجه شد، همچنین از مرگ پدرش، ناپدید شدن برادرش و تبعید مادرش و خانواده برادرش به ایران رنج برد.^[۳]روحی ابتدا در تهران در دفتر یکی از روزنامه‌ها مشغول به کار شد، سپس وارد وزارت مالیه شد. در همین دوران، همزمان با کار و مسئولیت‌های خانوادگی، تحصیلات دانشگاهی خود را ادامه داد و در سال ۱۹۴۹م/ ۱۳۲۸ش موفق به دریافت لیسانس حقوق (رشته قضائی) از دانشگاه تهران شد.^[۱]

روحی ارباب بخش بزرگی از تلاش‌های خود را به ترجمه کتاب‌های کودکان و نوجوانان اختصاص داد و از پیشگامان ترجمه ادبیات کودک در ایران به‌شمار می‌آید.^[۱][۳] از جمله ترجمه‌های مشهور او می‌توان به رمان «بی‌خانمان» از نویسندهٔ فرانسوی هکتور مالو اشاره کرد که در ایران با استقبال گسترده‌ای مواجه شد. همچنین او مجموعه «قصه‌های آندرسن» را که اولین بار در سال ۱۹۵۵م/ ۱۳۳۴ش منتشر شد، ترجمه کرد و در معرفی آثار هانس کریستین اندرسن به خوانندگان ایرانی نقش زیادی داشت. او اولین کسی بود که آثار شارل پرو را به فارسی ترجمه کرد. پس از اخراج از دانشگاه تهران به دلیل باورهای دینی‌اش، روحی بیشتر وقت خود را به ترجمه اختصاص داد. از دیگر آثار برجستهٔ او می‌توان به ترجمه‌های «تاریخ ایران باستان» از ایگور دیاکونوف و «ایران در دوران نخستین پادشاهان هخامنشی» از محمد داندامایف اشاره کرد. علاوه بر این، او آثار ادبی نویسندگانی چون آلکسی تولستوی، لئو تولستوی، ماکسیم گورکی و آنتوان چخوف را نیز از روسی به فارسی ترجمه کرد.^[۳]

روحی ارباب برای تدریس به دانشگاه هاروارد دعوت شد و به ایالات متحده سفر کرد، اما بعد از مدتی به ایران بازگشت. در سال‌های پایانی عمر خود، همچنان به فعالیت‌های ترجمه ادامه داد و در برخی از مذاکرات رسمی میان ایران و اتحاد جماهیر شوروی به عنوان مترجم شرکت داشت.^[۳]

روحی ارباب در ۶۱ سالگی در ۱۶ اردیبهشت ۱۳۵۴ (۵ مه ۱۹۷۵) بر اثر بیماری قلبی درگذشت^[۱] و در قبرستان بهائیان در تهران به خاک سپرده شد.^[۳]