رفیعه غباش

رفیعه غباش
رفيعة غباش‎‎
رفیعه غباش در حال سخنرانی در جشنوارهٔ ادبیات شرکت هواپیمایی امارات، ۱ فوریهٔ ۲۰۲۴
زادهٔ	۱۳ نوامبر ۱۹۵۶ ‏(۶۹ سال) دبی، امارات متصالحه
ملیت	اماراتی
محل تحصیل	دانشگاه قاهره، دانشگاه لندن
پیشه(ها)	روان‌شناس، همه‌گیرشناس، استاد دانشگاه، نویسنده
سال‌های فعالیت	۱۹۹۲–اکنون

رفیعه غُبّاش (۱۳ نوامبر ۱۹۵۶) روان‌شناس و همه‌گیرشناس اماراتی است که نخستین روان‌پزشک زن در امارات شمرده می‌شود. او رئیس نخستین سازمان عربی زنان علوم و فناوری با نام «شبکهٔ عربی زنان در علوم و فناوری» و همچنین رئیس دانشگاه خلیج عربی (۲۰۰۰–۲۰۰۹)در بحرین بوده است. غباش در سمت‌های مختلفی خدمت کرده، او تحلیل‌گر روانی، پژوهشگر اجتماعی و استاد دانشگاه است و از سال ۱۹۸۰ در حوزه روزنامه‌نگاری فعالیت داشت، باشگاه سینما و باشگاه کودک را تأسیس کرد و کمیته‌ای برای حمایت از جنوب لبنان در دبی در سال ۱۹۸۲ ایجاد نمود، علاوه بر پروژه‌های متعدد دیگر، از جمله بنیان‌گذاری موزهٔ زن در دبی.^[۱][۲]

رفعیه عُبِید غُباش در ۱۳ نوامبر ۱۹۵۶ در دبی زاده شد. او در خانواده‌ای دوستدار علم رشد یافت. مادرش، عوشه بنت حسین بن لوتاه و پدرش عبید غباش هردو از شخصیت‌های برجستهٔ محلی بودند. او چندین برادر و خواهر دارد؛ از جمله غانم غباش، موزه غباش، حسین غباش (دیپلمات) و محمد غباش (شخصیت رسانه‌ای).^[۱] او از مادرش بسیار تأثیر گرفت. در مصاحبه‌ای با بی‌بی‌سی عربی گفت: «مادرم بیشترین تأثیر را بر زندگی من گذاشت و همیشه می‌گفت: تو با حقوق خود به دنیا آمده‌ای و نیازی نیست کسی به تو عطا کند.» رفیعه غباش داستان‌های زیادی دربارهٔ به چالش کشیدن سنت‌های محلی توسط مادرش، در دهه ۱۹۴۰ در جامعهٔ امارات نقل می‌کند. از جمله زمانی که مادرش چهارده ساله بود و تصمیم گرفتند او را بدون پرسیدن نظرش ازدواج دهند، مهمانان مراسم به‌شدت متعجب شدند وقتی او وارد محل جشن شد، تفنگی به دست گرفت، آن را به سمت بالا نشانه رفت و سه بار شلیک کرد و از خواستگار خواست فوراً سالن را ترک کند، پیش از آنکه تفنگ را به سمت او بگیرد.^[۲]

رفیعه تحصیلات ابتدایی خود را در مدرسهٔ قرآن گذراند و سپس در دبی، دبیرستان را به پایان رساند. بعد از آن تصمیم گرفت برای ادامهٔ تحصیل در رشته پزشکی به مصر سفر کند. او هشت سال در دانشکدهٔ پزشکی دانشگاه قاهره تحصیل کرد و مدرک کارشناسی پزشکی و جراحی گرفت. مدتی نیز در بیمارستان قصر العینی کار کرد، سپس به دبی بازگشت و به مدت دو سال در بیمارستان راشد، دورهٔ کارورزی گذراند. به هنگام حضورش در مصر، به نوشتن ادامه داد و چندین مقاله در روزنامه‌های مصری منتشر کرد. پس از فارغ‌التحصیلی، تصمیم گرفت تحصیلاتش را ادامه دهد و راهی بریتانیا شد. او به لندن سفر کرد و نخستین دیپلم خود را در روان‌پزشکی کودک و دومین دیپلم را در روان‌پزشکی عمومی در سال ۱۹۸۸ دریافت کرد. سپس در سال ۱۹۹۲ دکترای اپیدمیولوژی بیماری‌های روانی از دانشگاه لندن شد. در مجموع توانست هشت مدرک تخصصی در رشته‌های مختلف پزشکی از بریتانیا به دست آورد.^[۲][۱]

پس از آن به امارات بازگشت و مسیر علمی خود را در دانشکدهٔ پزشکی و علوم بهداشتی دانشگاه امارات متحدهٔ عربی ادامه داد. او در این دانشکده به‌عنوان مدرس در بخش روان‌پزشکی آغاز به کار کرد و به‌تدریج در سمت‌های مختلف پیشرفت کرد؛ از جمله معاون دانشکده در امور دانشجویان دختر و سپس معاون دانشکده پزشکی و علوم بهداشتی شد. در سال ۱۹۹۹ به مرتبهٔ دانشیاری رسید و به‌عنوان رئیس دانشکدهٔ پزشکی و علوم بهداشتی منصوب شد.^[۱]

در سال ۲۰۰۰، رفیعه غباش به‌عنوان رئیس دانشگاه خلیج عربی در بحرین برگزیده شد و به این ترتیب نخستین زنی بود که این منصب را به عهده گرفت. انتخاب او با حمایت و معرفی دولت امارات صورت گرفت. در نخستین سال ریاستش، نظارت بر چندین پروژه مهم را بر عهده گرفت؛ از جمله تأسیس مرکزی در دانشگاه خلیج که به پزشکی مولکولی و بیماری‌های ژنتیکی اختصاص داشت. او دربارهٔ این پروژه کتابی تألیف کرد و در همان ابتدا موفق شد ۵ میلیون دلار بودجه برای آن جذب کند. همچنین از پادشاه بحرین حمایت دریافت کرد تا بتواند طرح‌هایش را در دانشگاه عملی کند. او زمینی دو برابر وسعت دانشگاه برای اجرای پروژه‌های پزشکی در اختیارش گذاشت. در ادامه، این مرکز با حمایت امیره جواهره، همسر پادشاه فهد بن عبدالعزیز و با هزینه‌ای حدود ۲۰۰ میلیون درهم تأسیس شد. در دوران ریاست خود، همچنین برگزاری جشن ۲۵مین سالگرد تأسیس دانشگاه خلیج عربی در بحرین را مدیریت کرد و برای اجرای آن توانست پشتیبانی پادشاهان و امیران را جلب کند. او موفق شد شیخ محمد بن راشد آل مکتوم را برای حضور در این رویداد دعوت کند.^[۱]

رفیعه غباش، موزهٔ زن در دبی را در ۲۰۱۲ بنیان‌گذاری کرد، موزه‌ای فرهنگی که به نمایش دستاوردها و تاریخ زنان برجسته در تاریخ امارات متحده عربی می‌پردازد. او توانست مکانی مناسب برای این موزه انتخاب کند، خانه‌ای قدیمی به نام «بِیتُ البَنات» که برای فروش گذاشته شده بود. نام این خانه به معنای «خانهٔ دختران» است و گفته می‌شد محل سکونت زنانی بوده که ازدواج نکرده‌اند. او تصمیم گرفت پروژهٔ موزهٔ خود را در همین مکان تأسیس کند. او همچنین تصمیم گرفت یاد مادرش را جاودانه کند و خانه‌ای را که مادرش بر ساحل دریا در دبی ساخته بود، به موزه‌ای برای نمایش دستاوردهای او به‌عنوان زنی کم‌نظیر در عصر خود تبدیل نماید. این موزه با نام «للإبداع بیت» (خانه‌ای برای خلاقیت) در منطقهٔ الحمریهٔ دبی تأسیس شد و به مرکزی فرهنگی و خلاق تبدیل گردید. همچنین بخشی از وسایل شخصی مادرش و نامه‌های او در این موزه به نمایش گذاشته شده است.^[۱]

یکی از مهم‌ترین مشارکت‌های غباش، ایجاد نخستین شبکه برای زنانی است که در علوم و فناوری عربی فعالیت می‌کنند. هدف این شبکه، تبادل تجربیات، پژوهش‌ها و معرفی دستاوردهای آنان در محافل بین‌المللی است.^[۱]

از جمله جوایزی که دریافت کرده است:^[۳]

• جایزه راشد برای برتری علمی دو بار در سال‌های ۱۹۸۸ و ۱۹۹۲.^[۳]
• جایزه مؤسسهٔ فرهنگی العویس برای تحقیقات سه بار در سال‌های ۱۹۹۲، ۱۹۹۴ و ۱۹۹۵.^[۳]
• جایزهٔ دستاورد زن در خاورمیانه در حوزهٔ آموزش از مؤسسه داتا ماتکس در سال ۲۰۰۲. ^[۱]
• جایزه حمدان بن راشد آل مکتوم در زمینهٔ علوم پزشکی در سال‌های ۲۰۰۳–۲۰۰۴.^[۳]

همچنین توسط مؤسسه «عطاء النساء» به عنوان زنِ دارای بیشترین خدمت و فداکاری در سال ۲۰۱۱ انتخاب شد.^[۳]

از جمله کتاب‌های او:^[۱]

• الطب في الإمارات العربية المتحدة: النشأة والتطور [پزشکی در امارات متحدۀ عربی: پیدایش و گسترش]: ۱۹۹۷.
• رسائل نفسية واجتماعية - رسائل حزينة، 1 - الاكتئاب [نامه‌های روانی و اجتماعی - نامه‌های غمناک، ۱ - افسردگی]: ۱۹۹۸.
• أوراق تاريخية من حياة الشاعر حسين بن ناصر آل لوتاه [برگه‌هایی تاریخی از زندگی شاعر حسین بن ناصر آل لوتا]: ۲۰۰۹.
• عوشة بنت خليفة السويدي: الأعمال الكاملة والسيرة الذاتية [عوشه بنت خلیفه السویدی: آثار کامل و زندگی‌نامه]: ۲۰۱۱.
• موسوعة المرأة الإماراتية [دانشنامۀ زن اماراتی]: ۲۰۱۸.
• امرأة سبقت عصرها [زنی فراتر از زمانه خود]: ۲۰۱۸.
• حضر بعد رحيله: المفكر الدكتور حسين غباش [پس از درگذشت: متفکر دکتر حسین غباش]: ۲۰۲۱.