تفنگ ورندل
| تفنگ ورندل (Werndl–Holub) | |
|---|---|
 تفنگ ورندل مدل ۱۸۶۷ (نمونهٔ نگهداریشده در موزهٔ ارتش سوئد) | |
| نوع | تفنگ تکتیر با مکانیزم خزانهای |
| خاستگاه | اتریش-مجارستان |
| تاریخچه تولید | |
| طراح | یوزف ورندل و کارل هولوب |
| تاریخ طراحی | ۱۸۶۷ |
| تاریخ تولید | ۱۸۶۷–دهههای بعد |
| ویژگیها | |
| وزن | حدود ۴٫۳–۴٫۵ کیلوگرم |
| طول | حدود ۱٫۲۸–۱٫۳۰ متر |
| طول | حدود ۸۴–۸۵ سانتیمتر |
تفنگ ورندل (به انگلیسی: Werndl–Holub rifle) با نام رسمی M1867 Werndl–Holub، نوعی تفنگ تکتیر با مکانیزم بارگذاری از عقب (خزانهای) ساخت اتریش-مجارستان است که در سال ۱۸۶۷ توسط یوزف ورندل (Josef Werndl) و کارل هولوب (Karl Holub) طراحی شد. این تفنگ نخستینبار همان سال در ارتش اتریش–مجارستان به خدمت گرفته شد و از سلاحهای شاخص دوران گذار از تفنگهای سرپر به تفنگهای خزانهای بهشمار میرفت.[۱]
مشخصات فنی
- کالیبر: ۱۱٫۱۵ میلیمتر (11.15×42mmR؛ برخی بعداً برای 11.15×58mmR بازچکان شدند).[۲]
- وزن: حدود ۴٫۳–۴٫۵ کیلوگرم
- طول: حدود ۱٫۲۸–۱٫۳۰ متر
- طول لوله: حدود ۸۴–۸۵ سانتیمتر
- سرعت دهانه: حدود ۴۲۰–۴۳۹ متر بر ثانیه
- برد مؤثر: حدود ۳۰۰ متر
- نرخ آتش عملیاتی: حدود ۱۲–۱۴ شلیک نشانهدار در دقیقه
- سیستم قفل: درام چرخان (Rotating drum breechblock)
- تغذیه: تکتیر (Single-shot)
خدمت در امپراتوری اتریش–مجارستان
مدل M1867 در ۲۸ ژوئیهٔ ۱۸۶۷ رسماً وارد خدمت ارتش اتریش–مجارستان شد و در مراحل نخست جایگزین تفنگهای قدیمیتر لورنتس (Lorenz rifle) گردید. تا نوامبر ۱۸۷۰ بیش از ۳۱۶٬۰۰۰ قبضه از آن ساخته شد و در سالهای بعد در نسخههای بهبود یافته مانند M1867/77 نیز تولید شد. با معرفی تفنگهای جدیدتر مانلیشر (Mannlicher rifle), ورندل از خدمت خط مقدم کنار رفت و تا جنگ جهانی اول تنها در واحدهای پشتیبانی و ذخیره باقی ماند.[۱][۲]
ورود به ایران در دورهٔ قاجار
در دوران ناصرالدینشاه قاجار و در چارچوب اصلاحات نظامی و مأموریت نظامی اتریش-مجارستان در ایران، بخشی از تسلیحات وارداتی ایران از نوع تفنگ ورندل بود.[۳][۴] طبق منابع ایرانیکا، ایران برای کاهش وابستگی به روسیه و بریتانیا، در نیمهٔ دوم قرن نوزدهم از کشورهای دیگر اروپایی از جمله اتریش سلاح خریداری کرد و گروهی از افسران اتریشی را برای آموزش پیادهنظام و توپخانه دعوت نمود. این همکاری که به «دههٔ اتریشی در ایران» شهرت یافت، سبب تجهیز برخی یگانها به تفنگ ورندل شد.[۵]
استفاده در اصفهان (ظلالسلطان)
ظلالسلطان، فرزند ناصرالدینشاه و حاکم اصفهان، تحت تأثیر آموزشها و تجهیزات نظامی اتریشی، نیرویی منظم و مجهز در این شهر تشکیل داد.[۶] او چهار سربازخانه، دو توپخانهٔ پیاده و سواره و چند انبار تسلیحات نظامی ایجاد کرد و ارتشی بالغ بر ۲۱٬۰۰۰ نفر شامل ۷٬۰۰۰ سوارهنظام و ده آتشبار توپخانه سازمان داد.[۶] نیروهای او یونیفورمهایی به سبک اتریشی بر تن داشتند و از تفنگهای ورندل و دیگر سلاحهای اروپایی استفاده میکردند. مشاهدات سیاحان خارجی همچون مارک سایکس (Mark Sykes) نیز استفاده از تسلیحات اتریشی را در میان این نیروها گزارش کردهاند.[۷]
ارزیابی تاریخی
بهجز گزارشهای عمومی از واردات سلاحهای اتریشی، جزئیات عددی قراردادها و مسیرهای گمرکی ورود تفنگ ورندل به ایران هنوز در منابع آرشیوی بهصورت کامل روشن نشدهاست. بررسی دقیقتر آرشیوهای وزارت جنگ ایران و بایگانیهای اتریشی میتواند ابعاد دقیق این واردات را مشخص سازد.[۳][۴]
جستارهای وابسته
منابع
- 1 2 «Werndl–Holub rifle». Wikipedia. دریافتشده در ۲۰۲۵-۱۱-۰۱.
- 1 2 «M1867 Werndl». MilitaryRifles.com. دریافتشده در ۲۰۲۵-۱۱-۰۱.
- 1 2 Floor، Willem (۲۰۰۹). Firearms i. History. Encyclopaedia Iranica.
- 1 2 Floor، Willem (۲۰۰۹). Army v. The Nineteenth Century. Encyclopaedia Iranica.
- ↑ «The Austrian Decade in Persia». Leiden University Repository. دریافتشده در ۲۰۲۵-۱۱-۰۱.
- 1 2
- ↑ سایکس، مارک (۱۹۰۲). دههزار میل در ایران. ص. ۲۹۰–۲۹۱.