اسد خان

Asaf-ud-Daula اسد خان
پرتره اسد خان در مجموعه سلطنتی، حدود ۱۷۰۰ میلادی
وزیر اعظم امپراتوری گورکانی
دوره مسئولیت ۱۶۷۶ – ۱۷۰۷
پادشاه	اورنگ زیب
وکیل مطلق امپراتور گورکانی
دوره مسئولیت ۱۷۰۷ – ?
پادشاه	بهادرشاه یکم، جهاندار شاه
صوبه‌دار گجرات
دوره مسئولیت ۱۷۱۲ – ?
پادشاه	جهاندار شاه
اطلاعات شخصی
زاده	محمد ابراهیم ح. 1626/31
درگذشته	۱۵ ژوئن ۱۷۱۶ (aged 84–90)
فرزندان	ذوالفقار خان نصرت جنگ عنایت خان
والدین	ذولفقار خان
خدمات نظامی
جنگ‌ها/عملیات‌	محاصره جینجی

اسد خان (حدود ۱۶۲۶/۱۶۳۱–۱۵ ژوئن ۱۷۱۶)، با نام اصلی محمد ابراهیم، از اشراف عالی‌رتبه امپراتوری مغول در دوران سلطنت اورنگ زیب و بهادر شاه بود. او به خاطر تصدی سمت وزیر (نخست‌وزیر) امپراتور اورنگ زیب در دوره ۱۶۷۶–۱۷۰۷ شناخته می‌شود و بازیگر مهمی در سیاست‌های دربار مغول بود.

اسد خان حدود سال ۱۶۲۶ یا ۱۶۳۱ با نام محمد ابراهیم در خانواده‌ای معتبر در ایران صفوی به دنیا آمد. پدربزرگش، به نام ذوالفقار خان، در زمان سلطنت شاه عباس اول صفوی، بیگلربیگی شیروان بود. با این حال، او حدود سال ۱۶۰۰ توسط شاه عباس اعدام شد و خانواده از چشم افتادند.^[۱]

متعاقباً، پدر اسدخان، خانلر، که با لقب ذوالفقار خان قرامانلو شناخته می‌شد، در اواخر سلطنت جهانگیر، امپراتور مغول، به هند مهاجرت کرد. او در دربار امپراتور شاه جهان پذیرفته شد و با دختر صادق خان، برادرزن اشراف‌زاده مغول، آصف خان، ازدواج کرد. اسدخان پسر ارشد ذوالفقار خان قرامانلو بود که از آنها به دنیا آمد.^[۲]

اسد خان در سال ۱۶۵۴، در بیست و هفتمین سال سلطنت شاه جهان، امپراتور مغول، به خدمت امپراتوری مغول درآمد. در زمان جانشین شاه جهان، اورنگ زیب، اسد خان تا سال ۱۶۷۰، سمت بخش دوم (حقوق‌بگیر) را بر عهده داشت، تا اینکه به معاونت وزیر منصوب شد. او این سمت را تا سال ۱۶۷۶، زمانی که خود وزیر شد، حفظ کرد.

از دهه ۱۶۸۰ به بعد، اشراف اورنگ زیب به دو جناح اصلی تقسیم شدند؛ اسد خان و پسر بانفوذش ذوالفقار خان به عنوان رهبران یک جناح ظهور کردند، در حالی که غازی الدین خان و چین قلیچ خان رهبری جناح دیگر را بر عهده داشتند. این جناح‌ها سیاست اشراف را تا پایان سلطنت اورنگ زیب تعیین می‌کردند.^[۳]

از سال ۱۶۸۴، اسد خان در دکن خدمت کرد. او شهرهای کورنول و جودپه را تصرف کرد تا خطوط تدارکاتی را برای تسهیل محاصره جینجی که توسط پسرش ذوالفقار خان رهبری می‌شد، تأمین کند. در سال ۱۶۹۱، اورنگ زیب، اسد خان و شاهزاده کام بخش را برای کمک به ذوالفقار خان در محاصره به جینجی فرستاد. پس از مشکلاتی که در تأمین امنیت قلعه وجود داشت، کام بخش مخفیانه و برخلاف دستور مستقیم اورنگ زیب، مذاکراتی را با دشمن آغاز کرد. اسد خان و پسرش از این موضوع مطلع شدند و به راحتی او را دستگیر کردند. سپس با او بدرفتاری شد و گفته می‌شود که اسد خان مستقیماً با کام بخش بدرفتاری کرده است. اورنگ زیب پس از آن تهدید کرد که اسد خان را از مقام وزیر برکنار خواهد کرد، اما هرگز به این کار عمل نکرد. مونس فاروقی این رویداد را به عنوان نمونه‌ای از چگونگی محافظت اورنگ زیب از اشراف خود، گاهی به قیمت جان شاهزادگان سلطنتی، برجسته می‌کند.^[۴]

تصور می‌شود که اورنگ زیب در آخرین وصیت‌نامه خود، اسد خان را پس از مرگش به‌طور نامحدود به عنوان وزیر منصوب کرده باشد. در کشمکش جانشینی پس از مرگ اورنگ زیب، اسد خان و پسرش با شاهزاده اعظم شاه متحد شدند. با این حال، شاهزاده محمد معظم او را در نبرد جاجو شکست داد و به عنوان بهادر شاه بر تخت سلطنت نشست. بهادر شاه به عنوان امپراتور، با دادن مقام وزیر به منعم خان، در پی تضعیف نفوذ اسد خان و ذوالفقار خان بود و به دوره تصدی اسد خان به عنوان وزیر در سال ۱۷۰۷ پایان داد. در عوض، به اسد خان مقام والای وکیل مطلق داده شد که از زمان سلطنت شاه جهان استفاده نمی‌شد. این امر باعث نارضایتی اسد خان شد و او همچنان می‌توانست برای کنترل جزئی بر پست وزیر مذاکره کند. رتبه اسد خان نیز به ۸۰۰۰ اسب افزایش یافت و عنوان آصف الدوله به او اعطا شد.

در سال ۱۷۱۲، پسرش جهاندار شاه جانشین بهادر شاه شد که در زمان او اسد خان همچنان وکیل مطلق بود. او همچنین به عنوان فرماندار گجرات منصوب شد، اگرچه این سمت را به صورت غیابی در اختیار داشت. سال بعد، جهاندار شاه در نبردی از فرخسیار شکست خورد و به خانه اسد خان پناه برد. اسد خان و پسرش ذوالفقار خان، با وجود اینکه تا آن زمان از جهاندار شاه حمایت کرده بودند، تصمیم گرفتند جهاندار شاه را به امپراتور جدید تحویل دهند. با این حال، فرخسیار به اسد خان بی‌اعتماد بود و پسرش را به قتل رساند. اسد خان سپس بقیه عمر خود را در گمنامی گذراند و در ۱۵ ژوئن ۱۷۱۶ درگذشت.

اسد خان با مهرونسا، دختر آصف خان، ازدواج کرده بود. ذوالفقار خان در سال ۱۶۵۷ از آنها متولد شد؛ او در سال ۱۶۷۷ با دختری از نجیب‌زاده شایسته خان ازدواج کرد. اسد خان پسر دیگری به نام عنایت خان داشت که با کوچک‌ترین دختر ابوالحسن قطب شاه، آخرین حاکم سلطنت گلکنده، ازدواج کرده بود. اسد خان همچنین دختری داشت که با خدابنده خان، پسر نجیب‌زاده شایسته خان، ازدواج کرده بود.