ابو زکریا یحیی
| ابو زکریا یحیی أبو زکریا یحیی بن حفص | |
|---|---|
 دینار طلای ابو زکریای یحیی از تلمسان . | |
| اولین سلطان دودمان حفصیان | |
| سلطنت | ۱۲۲۹ – ۱۲۴۹ |
| جانشین | محمد یکم المستنصر |
| زاده | ۱۲۰۳ |
| درگذشته | ۵ اکتبر ۱۲۴۹ |
| دودمان | حفصیان |
| پدر | ابومحمد عبدالواحد بن ابی حفص |
ابو زکریا یحیی (به عربی: أبو زکریا یحیی بن حفص، ابو زکریا یحیی بن عبدالوحید (۱۲۰۳–۱۲۴۹) بنیانگذار و اولین سلطان سلسله حفصیان در افرقیه، نوه ابوحفص یحطیه که یکی فرماندهان عبدالمؤمن اولین خلیفه الموحدین بود.
زندگی
تا سال ۱۲۲۸، ابو زکریا فرماندار موحدین قابس و سپس تونس بود و این مناصب را در تونس از پدرش به ارث برده بود. بعداً در سال ۱۲۲۸، او علیه برادرش عبدالله، که از سال ۱۲۲۴ پس از مرگ پدرشان، ابو محمد عبدالواحد بن ابی حفص، رئیس سلسله حفصیان در افریقیه بود، شورش کرد. در پاسخ، عبدالله از تونس به قیروان لشکرکشی کرد تا با برادرش در نبرد روبرو شود، اما سربازانش او را ترک کردند و ابو زکریا او را سرنگون کرد و او را مجبور کرد که به عنوان شیخ راضی باشد و خود را وقف زندگی مذهبی کند. سپس ابو زکریا به عنوان رئیس حفصیان جانشین او شد.[۱]
در سال ۱۲۲۹، ابو زکریا پس از شنیدن اینکه خلیفه المحاد در مراکش، المأمون، دو نفر از برادرانش را سرنگون و کشته و مرام ابن تومرت را لغو کرده است، بار دیگر علیه قدرت مرکزی شورش کرد. علاوه بر این، المأمون به امامان دستور داد تا در مساجد به ابن تومرت توهین کنند و اذان را در بربر لغو کرد.
فتوحات
ابوزکریا برای گسترش نفوذ خود در مجاورت دولت نوپایش اقدام کرد و در سال ۱۲۲۹ ارتش خود را به سمت قسطنطنیه و بجایه روانه کرد.
موحدان درگیر اختلافات و فتنههای داخلی و انقلابهایی بودند که در اندلس و مغرب رخ میداد؛ بنابراین، ابوزکریا در الحاق قلمرو موحدان با مقاومت چندانی روبرو نشد.
استقلال از موحدان
ابو زکریا پس از لشکرکشیهای موفقیتآمیز خود به تونس بازگشت و در سال ۱۲۲۹ اعلام استقلال کرد. او متعاقباً در سال ۱۲۳۴ طرابلس، در سال ۱۲۳۵ الجزیره، در سال ۱۲۳۶ رودخانه چلیف را ضمیمه خاک خود کرد و از سال ۱۲۳۵ تا ۱۲۳۸ اتحادیههای قبیلهای مهم بربرها را مطیع خود ساخت.
در ژوئیه ۱۲۴۲ او تلمسان را تصرف کرد و سلطان تلمسان را مجبور به تسلیم شدن کرد و مجموعهای از ایالتهای کوچک را بین مناطق تحت کنترل خود و ایالتهای مغرب غربی تشکیل داد.
در دسامبر ۱۲۴۲، عبدالواحد دوم، خلیفه المحاد، درگذشت و ابوزکریا را به عنوان قدرتمندترین حاکم مغرب به جا گذاشت. در این زمان، حفصیان امارت بربر سیلماسه را نیز اشغال کردند و آن را به مدت ۳۰ سال در اختیار داشتند. در پایان سلطنت ابوزکریا، سلسله مرینی مراکش و چندین شاهزاده مسلمان در اندلس به او خراج میپرداختند و اقتدار اسمی او را به رسمیت میشناختند.[۲]
تجارت و معماری
ابوزکریا پایتخت خود را در تونس قرار داد و در آنجا مساجد، مدارس، سوقها و بناهای دیگری ساخت. از جمله این آثار میتوان به مدرسه الشماعیه و مسجد قصبه اشاره کرد.
او روابط دیپلماتیک و تجاری را با امپراتور فردریک دوم سوابیا، ولیعهد آراگون، پروونس، لانگدوک، ونیز، پیزا و جنوا آغاز کرد. از سال ۱۲۳۹ او به پادشاهی سیسیل نزدیک شد و در ازای آزادی تجارت و تأمین گندم سیسیل، سالانه به آن خراج میپرداخت. با افزایش تجارت دریایی تونس، این کشور به یک مرکز مهم اقتصادی و فرهنگی تبدیل شد. در طول سلطنت او، تونس به کسانی که از بازپسگیری گریخته بودند، پناه میداد. ابو زکریا از بسیاری از افراد سرشناس و دانشمندان اندلس در دربار خود استقبال کرد.
ابوزکریا به یهودیانی که در دوران موحدان به زور به اسلام گرویده بودند، اجازه داد تا به یهودیت بازگردند و در شرایط نسبتاً عادی زندگی کنند. کنیسههایی که در دوران موحدان بسته یا تخریب شده بودند، بازگشایی یا بازسازی شدند. یهودیان نقش بسیار مهمی در سیاست اقتصادی و تجارت خارجی توسعه یافته توسط ابوزکریا ایفا کردند. [مشکوک – بحث]
او سرداری ماهر بود و تواناییاش در استفاده از قدرت نظامی قبایل، او را قادر ساخت تا دولتی قوی تأسیس کند. سلسله حفصیان او صلح، رفاه و ثبات را برای تونس به ارمغان آورد. [نیازمند منبع]
ابو زکریا در سال ۱۲۴۹ درگذشت. جانشین او محمد المستنصر بود که در سال ۱۲۵۶ خود را خلیفه اعلام کرد و سیاستهای پدرش را ادامه داد.[۳]
منابع
- ↑ تاریخ ابن خلدون جلد 6.
- ↑ from: Tunisia; In: Encyclopaedia Judaica 1971, vol. 15. «Jews in Tunisia 03: Arab rule 1229-1543». www.hist-chron.com. دریافتشده در ۲۰۲۵-۱۲-۲۱.
- ↑ ابن شماع . دلائل البرائة و النور علی افتخارات دولت حفصی . ویرایش الطاهر المعموری . دارالکتب العربی ، ۱۹۸۴ ، ۱۷۶ صفحه.